مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

شناسایی و ارزیابی مولفه های تاب آوری سکونتگاه های روستایی (مطالعه موردی: روستاهای حریم شهر تبریز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیا ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
2 استاد گروه جغرافیا ، دانشگاه تهران ، تهران ، ایران
3 استاد گروه جغرافیا ، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
4 دانشیار گروه جغرافیا ،واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری ،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران ، ایران
10.22034/jget.2026.485925.1587
چکیده
جوامع روستایی و فعالیت‌های تولیدی مرتبط با آن به دلیل دارا بودن ارتباط تنگاتنگ با محیط طبیعی و نیز داشتن توان محدود در مقابله با تهدیدات محیطی، از دیرباز بیش از دیگر جوامع در معرض بحران‌های طبیعی قرار داشته‌اند و اغلب اثرات آن منفی بوده است. در تحقیق حاضر، وضعیت مولفه‌های تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در حریم شهر تبریز مورد شناسایی و ارزیابی قرارگرفته است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی، به لحاظ روش پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی است. در این پژوهش، در زمینه مبانی نظری، از روش کتابخانه‌ای و به منظور جمع‌آوری اطلاعات مرتبط با جامعه موردمطالعه از روش پیمایشی استفاده شده است. مهـمتـرین مولفه‌های پـژوهش شــامل کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، سازمانی و نهادی اســت کــه بــا پرســش‌هــایی در طیــف 5‌تــایی لیکــرت، شــاخص‌ســازی شده‌اند. جامعه مورد مطالعه، شامل 23 روستای حریم شهر تبریز با جمعیت 54804 نفر است. تعداد نمونه موردنیاز با استفاده فرمول کوکران معادل 310 نفر (که مطابق با اصل تناسب روستاهای نمونه، به صورت تصادفی ساده تکمیل شده است) مشخص گردید. تجریه و تحلیل یافته‌ها در نرم‌افزار SPSS با آزمون‌های تی تک نمونه‌ای و مدل تحلیل عاملی (Factor Analysis) انجام شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، بیشترین میانگین مربوط به به مولفه تاب‌آوری اجتماعی با میانگین 01/3 و کمترین میانگین مربوط به مولفه تاب‌آوری کالبدی با میزان 41/2 می‌باشد. همچنین، نتایج مدل تحلیل عاملی نشان داد که سه عاملی که دارای بیشترین تاثیرگذاری را در در تاب‌آوری سکونتگاه-های روستایی واقع در حریم شهر تبریز دارند عبارتند از؛ آگاهی مردم از راه‌های مقابله با وقوع حوادث و احساس تعلق به جامعه روستایی که دارای مقادیر عددی553/0 و مهمترین عامل می‌باشد، دومین عامل، میزان استفاده از کمک‌های دولت به آسیب‌دیدگان با مقدار عددی 670/0 و عامل سوم، باز بودن راه‌های جایگزین درآمد با مقدار عددی 609/0. به طور کلی، وضعیت تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی با توجه به مولفه‌های آن در حریم شهر تبریز در وضعیت نامطلوبی قرار دارد و از متوسط سطح نرمال به مراتب پایین‌تر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 16 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 02 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 04 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 04 خرداد 1405