مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تکنیک تصمیم ­گیری جهت شناسایی شرایط اقلیمی و برخی مؤلفه ­های مدیریت و زیرساخت ­های شهری مؤثر بر تمایل به مهاجرت مردم از شهر اهواز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری جغرافیای طبیعی، گروه جغرافیا، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی،شوشتر، ایران.
4 .دانشیار گروه جغرافیا، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه: امروزه مهاجرت یکی از معضلات همه کشور­های در حال توسعه بوده و ترکیبی از عوامل اقتصادی، محیطی و سیاسی ممکن است باعث شوند تا بخشی از مردم آن ناحیه تصمیم به مهاجرت بگیرند . در اثر گرمایش جهانی و افزایش پدیده‌هایی نظیر توفان، سیل، خشکسالی، موج‌های گرمایی و ... زندگی معیشتی را از بین برده و انگیزه‌های خارج شدن از یک مکان خاص را ایجاد می­کنند. تغییر اقلیم با تحت تاثیر قرار دادن همه بخش‌های اقتصادی از جمله کشاورزی می‌تواند منجر به افزایش مهاجرت و جنگ شود.
هدف: هدف از انجام این تحقیق، شناسایی شرایط اقلیمی و برخی مولفه­های مدیریت و زیرساخت­های شهری  بر علل مهاجرت از شهر اهواز می­باشد.
روش‌شناسی: در انجام این تحقیق از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و نرم افزار Expert Choice و پرسشنامه بر اساس طیف لیکرت استفاده شد. پژوهش حاضر به لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی بوده و از نظر جمع­آوری اطلاعات، اسنادی پیمایشی و از لحاظ هدف، کاربردی می­باشد. ابتدا اطلاعات بصورت پرسشنامه­ها بین متخصصین ادارات و اساتید و دانشجویان، توزیع و داده­های آن جمع­آوری و آنالیز گردید و پس از به دست آمدن سازگاری معیار­ها، وزن هر کدام از معیارها و گزینه­ها محاسبه و سپس تجزیه و تحلیل و نمودارسازی شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمروی جغرافیایی پژوهش، شهر اهواز در استان خوزستان است.
یافته­ها و بحث: نتایج نشان داد که بین معیارهای منتخب علل مهاجرت، معیار هزینه با وزن 5716/0 و معیار تامین مواد و ابزار مقابله، با وزن 0702/0 بیشترین و کمترین اوزان مهاجرت و در ارتباط با معیار هزینه، گزینه خشکسالی با وزن 3610/0 و گزینه 0270/0 به ترتیب بیشترین و کمترین اوزان، را به خود اختصاص داده است. در ارتباط با معیار ارزش مقابله، گزینه خشکسالی با وزن 3532/0 و گزینه آلودگی شهری با وزن 0278/0 به ترتیب بیشترین وکمترین اوزان، در ارتباط با معیار مدت زمان، گزینه خشکسالی با وزن 3706/0 و آلودگی شهری با وزن 0310/0 به ترتیب بیشترین و کمترین اوزان، در ارتباط معیار تامین ابزار، فاضلاب شهری با وزن 3556/0 و آلودگی شهری با وزن 0405/0 به ترتیب بیشترین و کمترین اوزان تمایل به مهاجرت را بین همه گزینه­های منتخب به خود اختصاص داده است. رتبه­بندی نهایی گزینه­های منتخب عوامل مهاجرت از شهر اهواز نشان می­دهد که خشکسالی و فاضلاب شهری بترتیب با امتیاز 3369/0 و 2841/0 با اولویت اول و دوم  و گزینه آلودگی شهری (زیست محیطی) با اولویت هفتم در رتبه پایین­تر تمایل به مهاجرت قرار گرفته است.
نتیجه‌گیری: با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی (Ahp) به تعیین معیارها و گزینه­های شرایط اقلیمی و برخی مولفه­های مدیریت و زیرساخت­های شهری  موثر بر تمایل مردم به مهاجرت از شهر اهواز پرداخته شد که بر اساس نتایج و اوزان به دست آمده از معیارها و گزینه­ها، برترین هر کدام تعیین و پیشنهادها و برنامه­هایی برای تحقق تصمیم­گیری مهاجرت، ارائه شد. 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیم زاده، عیسی و اسمعیل نژاد، مرتضی (1396). پناهندگان اقلیمی چالش آینده و تحولات منطقه­ای خراسان جنوبی، مجله جغرافیا و توسعه، 15 (48)، 1-18.
اخوان کاظمی،  مسعود، سادات حسینی، طیبه و بهرامی پور، فرشته (1398). واکاری تاثیر تغییرات اقلیمی بر امنیت بین المللی، فصل­نامه مطالعات روابط بین المللی، 12 (46)، 9-39.
اخوان کاظمی، مسعود و ویسی، سارا (1395). تحلیل تاثیر تغییرات آب و هوایی و چالش­ها و فرصت­های حاصل از آن بر بحران­های منطقه­ای، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 48 (1)، 69-87.
امانپور، سعید، علی ثانی، عظیم و حسینی شه پران، نبی اله (1400). سنجش متغیرهای اثرگذار بر شکل­گیری مهاجرت معکوس در بخش مرکزی شهرستان دزفول، فصل­نامه علمی نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 13 (4)، 223-245.
بیک محمدی، حسن و مختاری ملک آبادی، رضا (1382). تحلیل جغرافیایی بر روند مهاجرت در استان خوزستان، مجله جغرافیا و توسعه، 1 (2)، 35-21.
بیگدلی راد، وحید و ملکی، شهرام (1401). ارزیابی و اولویت بندی مخاطرات انسانی بر ناپایداری منابع طبیعی و محیطزیست روستایی (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان البرز استان قزوین)، پژوهش­های علوم کشاورزی پایدار، 2 
    (3)، 1-14                                                                 
بدراق نژاد، ایوب؛ موسی زاده، حسین؛ سارلی، رضا و ساری محمدلی، حمید رضا (1396). ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری روستایی حوضه آبخیز طارم استان زنجان با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، مجله مهندسی جغرافیای سرزمین،  1(1)، 112-102
جهانگیرپور، درنا و بخشوده، محمد (1399). تاثیر تغییر اقلیم بر مهاجرت روستائیان در ایران، پژوهش­های محیط زیست، 11 (21)، 133-142.                
حبیبی، کیومرث، خلیلی، امین، همتی، گلشن و ویسی، صلاح (1400). تحلیل همبستگی تحرکات فضایی جمعیت و چالش­های زیست محیطی در ایران، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری، منطقه­ای، 11 (41)، 81-112.
حسین پور، محمدعلی؛ محمودی، سعید؛ زمانی، مهدی؛ جالینوس­نیا، علیرضا. (1398). ارزیابی اثرات تغییرات اقلیم بر  مهاجرت از دیدگاه­های سازگاری آسیب پذیری تاب­آوری امنیت و عدالت اقلیمی. مقاله منتشر شده در ششمین کنفرانس منطقه­ای تغییر اقلیم،  تالار سازمان هواشناسی (صص. 16-1) تهران: سازمان هواشناسی.
ساسانفر، امیر، همتی، علی و محمدی، حسین (1400). بررسی و تحلیل ژئوپلتیکی تاثیرات بحران مهاجرت (داخلی و خارجی) بر توازن ژئواکونومیک مناطق جغرافیایی ایران، فصلنامه جغرافیا برنامه­ریزی منطقه­ای، 12 (1)، 342-309.
سواری، مسلم و لیموئی، محمد (1401). تدوین راهبردی کاهش مهاجرت روستا به شهر در استان خوزستان، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، 17 (33)، 267-237.            
شهبازین، سعیده و کلانتری، بنارکی (1400). بررسی امید مهاجرت در مناطق شهری، روستایی ایران در سال 95، مطالعات جمعیتی، 6 (2)، 262-235.
صفایی پور، مسعود و محلی، یوسف (1396). عوامل تاثیرگذار بر مهاجرت از شهر اهواز با استفاده از مدل معادلات ساختار و تکنیک تحلیل سلسله مراتبی فازی، مجله مطالعات محیطی هفت حصار، 6 (22)، 81-96.
غفاری نسب، اسفندیار و ایمان، محمد تقی (1395). مردم نگاری شهری برای واکاری مسائل اجتماعی و فرهنگی شهر
    ها، مطالعات جامعه­شناختی (مطالعات شهری)، 6 (18)، 77-92. 
فاضل نیا، غریب و جهانتیغ، حسنعلی (1398). بررسی پیامدهای مکانی و فضایی خشکسالی اقلیمی در مناطق روستایی شهرستان کازرون، فصل­نامه راهبردهای توسعه روستایی، 6 (2)، 157-145.
کدخدایی، مهدی؛ رضازاده معصومه، حافظ و کریمیان بستانی، مریم (1401) بررسی و رتبه بندی اصول و اقدامات موثر پدافند غیر عامل در آمایش زاهدان، مجله مهندسی جغرافیای سرزمین، 6(11)، 233-245. 
کرمی نسب، صدیقه و رضا شهبازی، حسین (1398). نقش مخاطرات طبیعی (خشکسالی) در مهاجرت روستایی بخش کردیان شهرستان جهرم، مجله جغرافیا و روابط انسانی، 1 (4)، 411-401. 
کریمی، صاد؛ صباحی گراغانی، یاسر؛ حسام پور، امیر. (1394). نقش عوامل آب و هوایی موثر بر روند مهاجرت روستاهای جیرفت. مقاله منتشر شده در دومین کنفرانس علمی پژوهش­های افق­های نوین در علوم جغرافیا و برنامه­ریزی معماری و شهرسازی. تهران (صص. 18- 1). تهران: انجمن توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین.
محمدی، سعدی، رستمی، شاه بختی، طالشی، مصطفی و سلطانی مقدس، ریحانه (1395). نقش عوامل طبیعی در ناپایداری سکونتگاه­های روستایی در منطقه کوهستانی و پایکوهی زاگرس (مطالعه موردی: مریوان و سرو آباد)، مجله جغرافیا و توسعه، 14 (43)، 158-133.               
جواهری، فاطمه. (1394). مجموعه مقالات گزارش وضعیت اجتماعی زنان در ایران. تهران: نشر نی.
نصیری هند خاله، اسماعیل، حسینی فر، سید حسن و احمدی، علی (1395). تاثیر مهاجرت بر توسعه شهری بابل با استفاده از مدل Swot مورد مطالعه شهر بابل، دو فصل­نامه پژوهش­های بوم شناسی، 7 (14)، 55-65.
Alvarez, M., Bernard, A., & Lieske, S.N. (2021). Understanding internal migration trends in OECD countries, Population, Space and Place, 27(7), 2-17 
Castelli, f., &  Notes, A. (2018). Drivers of migration: why do people move?, Journal of Travel Medicine, 25(1), 1-7. 
Debnath, D., &  Nayak, D.K. (2020). Assessing drought-induced temporary migration as an adaptation strategy: evidence from rural India Manoj Debnath, Journal Migration and Development, 11(3), 521-542.
Donner, S. D., & Webber, S. (2014). Obstacles to climate change adaptation decisions: a case study of sea-level rise and coastal protection measures in Kiribati. Sustainability Science, 9(3), 331–345.
Duijndam, S.J.,  Botzen, W.J.W., Hagedoorn, L.C., Jeroen C. J. H., & Aerts, J.C.J.H. (2021). Anticipating sea-level rise and human migration: A review of empirical evidence and avenues for future research. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 13(1), 1-26.
Eshetu, F., Haji, J., Ketema, M., & Mehare, A. (2022). Impact of Rural Out-Migration on Vulnerability to Rural Multidimensional Poverty in Southern Ethiopia, Journal of International Migration and Integration, 24(3), 1175-1209.  
FAO, (2016). Migration Agriculture and Rural Development Addressing the Root Causes of Migration and Harnessing its Potential for Development. FAO, Rome: Retrieved from.
Garoarsdottir, O., Bjarnason, T., Jónsson, S.H., & Shuttleworth, L. (2020). Is internal migration declining in Iceland? Intensities, geographical patterns and population   composition 1986–2017 Population,  Space and Place, 27(7), 1-18.
Jarawura, F.X. (2021). Dynamics of  Drought-Related Migration among five villages in the Savannah of Ghana,  Ghana Journal of Geography, 13 (1), 103-125.
Nabong, E.C.,  Hocking, L., Opdyke, A., & Walters, J.P. (2023). Decision-making factor interactions influencing climate migration: A systems-based systematic review, Climate Change. 14(2), 1-18.
Nepal, S., Tripathi, S., & Adhikari, H.(2021). Geospatial approach to the risk  assessment of climate- induced disasters (drought and erosion) and impacts on out- migration in Nepal, International Journal of Disaster Risk Reduction, 59(1), 1-10.
Nurse, L. A., & Mclean, R. F. (2014). Small Islands. In V. R. Barros, C. B. Field, D. J. Dokken, M. D.  Mastrandrea, K. J. Mach, T. E. Bilir, et al. (Eds.), Climate change 2014: Working group II: Impacts, adaptation and vulnerability. Part B: Regional aspects, Cambridge. London, NY: Cambridge University Press.
Obi, C., Bartolini, F., Brunori, G., & D'Haese, M. (2020). "How does international migration impact on rural areas in developing countries? A systematic review". Journal of Rural Studies, 80, 273-290.
Piguet, E. (2021). Linking climate change, environmental degradation, and migration: An update after 10 years, Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change. 13(1), 1-16.

  • تاریخ دریافت 09 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 23 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 26 دی 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404