مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

شناسایی عوامل مؤثر بر تغییرات کاربری اراضی و اولویت‌بندی آن‌ها (مطالعه موردی:‌ شهرستان چهارباغ کرج)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری، گروه جغرافیا، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران.
2 استادیار، گروه جغرافیا، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران.
10.22034/jget.2024.434632.1531
چکیده
مقدمه:  شهرها، زیر فشار توسعه‌های دائمی، دچار تغییرات کمی و کیفی زیادی شدند. که یکی از این تغییرات، تغییر الگوی کاربری اراضی پیرامون شـهرها شـده اسـت.
هدف:  هدف از این پژوهش شناسایی عوامل موثر بر تغییرات کاربری اراضی و اولویت‌بندی آن‌ها میزان تغییرات کاربری اراضی می‌باشد.
روش شناسی:  برای کسب دیدی جامع و یکپارچه از وضع موجود، مصاحبه‌های با کارشناسان و مدیران صورت گرفت تا شاخص‌های مورد نظر مورد شناسایی قرار گیرند و پرسش‌نامه مورد نظر در شاخص‌های کالبدی، اقتصادی- اجتماعی، محیطی و حقوقی، آموزشی، سازمانی و سیاست‌گذرای و برنامه‌ریزی طراحی گردید. در مرحله دوم از روش AHP فازی برای وزن‌دهی شاخص‌ها و رتبه‌بندی شاخص‌ها استفاده گردید و برای تعیین میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری شاخص‌های نیز از روش دیمیتل استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو این تحقیق شهرستان چهارباغ در غرب استان البرز می‌باشد. این منطقه از گذشته های دور مرکز کشاورزی و باغی منطقه به شمار می‌رفته است. اما در طی سال‌های اخیر به شدت تغییر کاربری داده است.
یافته­ها و بحث:  نتایج نشان داد شاخص‌های هشت‌گانه رابطه معنادار با تخریب و تغییر کاربری اراضی دارند و بیشترین میانگین متعلق به شاخص اقتصادی با4/3و کمترین متعلق به شاخص محیطی و آموزشی با 8/3 می‌باشد. الویت‌بندی شاخص‌های هشت‌گانه نشان داد شاخص اقتصادی رتبه یک را به خود اختصاص داده است.
نتیجه­گیری:  نتایج نشان داد که وجود اهمیت خاص حفظ کاربری اراضی بر طبق قانون مشخص در اکثر نقاط دنیا این موضوع طی سالیان دراز مورد غفلت قانونگذار ایرانی واقع شده و حتی پس از آن که اولین گام‌ها در راستای حفظ و تداوم کاربری اراضی و جلوگیری از تغییر آن برداشته شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

افضلی، مهرداد، (1397)، چگونگی تعیین و تغییر کاربری اراضی شهری و ضمانت اجرای تخلف از آن، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، استاد راهنما جناب آقای دکتر خیراله هرمزی.
اکبری، محمود، رضایی، محمدرضا، (1397)، ارزیابی تغییرات کاربری اراضی در منطقة سه کلانشهر اصفهان، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9( 34)، 12-1.
امیرانتخابی، شهرام؛ جوان، فرهاد و حسنی­مقدم، حسن. (1397). تحلیل اثرات خزش شهری در ناپایداری سکونتگاه­های روستایی (مورد مطالعه: شهرستان رضوانشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 59-71.
انصاری، محمد، (1393)، تاثیر تغییر کاربری اراضی از مرتع به زمین زراعی بر شاخص‌های میکروبیولوژیکی و بیوشیمیایی خاک، فصلنامه آب و خاک، 3،( 2)، 562-548.
پارسا، محمد، وطنی، امیر، کریمی، عباس، (1399)، بررسی سیاست‌های حقوقی تغییر کاربری اراضی کشاورزی با تأکید بر حفظ حریم شهرها و توسعه کشاورزی (مطالعه موردی: شهرستان شمیرانات)، فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه‌ای، 10(38)، 178-161
جعفری، رضا، (1397)، پیامدهای تبدیل اراضی کشاورزی به باغ ویلاها مطالعه موردی: روستای شهید محمد منتظری شهرستان دزفول، فصلنامه شهید چمران، 13(2)، 1-14.
جعفری، فیروز، موذنی، مهدی، بدلی، احد، (1399)، آینده پژوهی تغییرات کاربری اراضی شهری در کلان‌شهر تبریز، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی، ۱۰(۲)،22-1.
خاکپور، براتعلی، ولایتی، سعدالله، کیانژاد، سید قاسم، (1396)، الگوی تغییر کاربری اراضی شهر بابل، مجله‌ی جغرافیا و توسعه‌ی ناحیه‌ای، 9(3)، 64-45.
شنانی هویزه، سیده مائده، زراعی، حیدر، (1395)، بررسی تغییرات کاربری اراضی طی دو دهه دوره زمانی (‌مطالعه موردی: حوزه آبخیز ابوالعباس)، پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، 7( 14)، 237 -235.
عبدالهی، حامد، باسط قریشی، محمد، آمار، تیمور، (1403)، تحلیل پیامدهای کالبدی تحولات کارکردی سکونتگاههای پیراشهری رشت در دو دهه اخیر، مجله مهندسی جغرافیایی سرزمین، 8(4)، 1-12.
نصیری هنده خاله، اسماعیل، جوان، فرهاد و یونسی سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی فضایی سکونتگاه های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98.
یوسفی، علی، مولائی هشچین، نصرالله، رضائی، پرویز، (1402)، تبیین عوامل کالبدی و محیطی مؤثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری شهر رشت، مجله مهندسی جغرافیایی سرزمین، 7(4)، 750-739.
Chen, Chun, Li Yub, Charles L. Choguill, (2020), Dipiao”, Chinese approach to transfer of land development rights: The experiences of Chongqing, Land Use Policy, 99(23). 1-10.
Hegazy, I. R. Kaloop, M. R. (2015). Monitoring urban growth and land use change detection with GIS and remote sensing techniques in Daqalia governate Egypt, Sustainable Built Environment, 32(4),1-8.
Matsa, Mark, Oshneck Mupepi, Tatenda Musasa, Rameck Defe, (2020), A GIS and remote sensing aided assessment of land use/cover changes in resettlement areas; a case of ward 32 of Mazowe district, Zimbabwe, Journal of Environmental Management, 276(45). 1-10.
Reba, Meredith, Karen C. Seto, (2020), A systematic review and assessment of algorithms to detect, characterize, and monitor urban land change, Remote Sensing of Environment, 242(89), 1-12.

  • تاریخ دریافت 21 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 11 دی 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404