مقدمه:برنامه آمایش سرزمین در ایران، به عنوان یک برنامه توسعهای کلیدی، نقش مهمی در ساماندهی فضایی و تخصیص منابع دارد. اما، این برنامه همواره تحت تأثیر تغییرات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بوده و با موانع ساختاری و اجرایی مواجه شده است ازین رو شناسایی و تحلیل دقیق این موانع، برای تسهیل تحقق اهداف آمایش سرزمین ضروری میباشد. هدف:پژوهش حاضر، با اتخاذ رویکردی آسیبشناسانه و تحلیلی، به دنبال شناسایی و اولویتبندی مهمترین موانع پیش روی سند امایش سرزمین و ارایه راهبرد هایی جهت تحققپذیری بهتر این سند در استان لرستان است. روش شناسی: این پژوهش از نظر روش، یک مطالعه توصیفی-تحلیلی است که دادههای نظری مورد نیاز پژوهش از طریق مطالعه اسناد و متون مرتبط گردآوری شده و دادههای تجربی از طریق روش پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه جمعآوری شدهاند. جامعه آماری پژوهش شامل 50 نفر از خبرگان و متخصصان برجسته در حوزههای برنامهریزی منطقهای، برنامهریزی فضایی و آمایش سرزمین است که با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدهاند. به منظور تجزیه و تحلیل دادههای جمعآوری شده از آزمون آماری فریدمنبا استفاده از نرمافزارSPSS و مدل راهبردیSWOT-QSPMاستفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش:محدوده مورد مطالعه این پژوهش استان لرستان بوده که با مساحتی حدود 28306 کیلومتر مربع در ناحیه جنوب غربی ایران واقع شده است. یافتهها و بحث: یافتههای این پژوهش نشان میدهد که در میان موانع تحققپذیری و اجرای سند آمایش سرزمین استان لرستان، عوامل اقتصادی با امتیاز 92/19 و ساختاری با امتیاز 18/19 دارای بیشترین اهمیت و اثرگذاری هستند. همچنین، نتایج حاصل از مدلسوات نشان میدهد که اتخاذ و پیادهسازی راهبردهای تهاجمی (SO) با امتیاز 57/3 مهمترین اولویت برای تحقق برنامههای آمایش سرزمین استان لرستان است. نتیجهگیری:در فرایند اجرایی شدن برنامههای آمایش سرزمین ضمن توجه به بخش اقتصادی، تقویت بخش ساختاری و مولفههای مربوط به آن مهمترین اولویت ما برای به عمل رساندن برنامه های آمایشی میباشد.
احمدیان, رضا ، عبداله, بهار . (1396). برنامه ریزی با رویکرد مساله شناسی، نگرشی نوین در برنامه ریزی منطقه ای (مطالعه موردی: تجربه آمایش استان بوشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین،1(2)،15-29https://www.jget.ir/article_50414.html
بهشتی، محمدباقر؛ نادر زالی (1390). شناسایی عوامل کلیدی توسعة منطقهای با رویکرد برنامهریزی بر پایة سناریو (مطالعة موردی: استان آذربایجان شرقی) ، برنامهریزی و آمایش فضا،15(2)، 42-63http://hsmsp.modares.ac.ir/article-۲۱-۵۴۱۸-fa.html
پوراصغر، فرزام؛ مهرداد کاشفمبارکه؛ محسن ابراهیمی خوسفی؛ مصطفی کشتکار(1399) بررسی تطبیقی برنامه ریزی فضایی(آمایش سرزمین) در کشورهای منتخب، تهران، مرکز پژوهش های توسعه و آینده نگری.https://civilica.com/doc/1718941/
توفیق، فیروز، (1385)، آمایش سرزمین: تجربه جهانی و انطباق آن با وضع موجود، تهران ،انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.https://bazarketab.ir/product/2276575
جباری، حبیب، امیر ثامنی، محسن، ابراهیمی، خوسفی(1396) تببین الزامات تدوین سند ملی آمایش سرزمین از منظر توسعة کالبدی، برنامه ریزی توسعة کالبدی،4 (2)، 75-92https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4149.html
جعفریان، بابک، سرور، رحیم، و برنا، رضا. (1398). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آینده آمایش سرزمین استان تهران با رویکرد آینده پژوهی. جغرافیایی سرزمین، 16(61 )، 17-36. https://sanad.iau.ir/Journal/sarzamin/Article/822565
زیاری، کرامت الله، (1390)، اصول و روشهای برنامهریزی منطقهای،تهران، انتشارات دانشگاه تهران،
زیپارو، آلبرتو, اسدزاده.،هانیه (1399). آینده پژوهی ساختار فضایی منطقه ای در ایران (افق 2040).فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده,1(1)، 33-50http://jvfc.ir/article-۱-۳۴-fa.html
صدیقی, الهام , سلمان ماهینی, عبدالر سول , میرکریمی, سیدحامد , دلیری, حسن و فث, برایان . (1398). شناسایی و تحلیل پیشرانهای کلیدی آمایش منطقهای براساس آیندهپژوهی در شهرستان گرگان. مجله علمیآمایش سرزمین،11(2)،205-23310.22059/jtcp.2019.285863.670010(https://jtcp.ut.ac.ir/article_74138.html)
قنبری,ابوالفضل، تقی زادفانید,ابولقاسم، آبار. (1401). بررسی علل و موانع آمایش سرزمین در استانآذربایجانشرقی.جغرافیا و برنامه ریزی,26(79)، 285-305https://doi.org/10.22034/gp.2021.45172.2809(
لطیفی، غلامرضا، (1388)، سیر تحول برنامههای آمایش سرزمین قبل و بعد از انقلاب، فصلنامه برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 1(1)، صص 147-111https://doi.org/10.22054/qjsd.2010.5695
منوچهری, سوران, برقی, حمید،قنبری, یوسف. (1402). تحلیل ساختاری پیشرانهای توسعهای مؤثر بر تحققپذیری طرح آمایش سرزمین استان کردستان بر مبنای نقشآفرینی نواحی روستایی. نشریه جغرافیا وتوسعه ، 20(72)، 205-23810.22111/gdij.2023.44024.3462(https://gdij.usb.ac.ir/article_7872.html)
Childs, M. (2022). Foresight and Design)www.routledge.com(
Cullingworth, J. B., Nadin, V., Hart, T., Davoudi, S., Pendlebury, J., Vigar, G., ... & Townshend, T. (2006). Town and Country Planning in the UK (Vol. 14). London: Routledge DOI:10.4324/9781003292906
González, A., Daly, G., Pinch, P., Adams, N., Valtenbergs, V., Burns, M. C., and Johannesson, H. (2015). Indicators for spatial planning and territorial cohesion: Stakeholder-driven selection approach for improving usability at regional and local levels. Regional Studies, 49(9), pp. 1588-1602https://doi.org/10.1080/00343404.2015.1018883
Gornostaeva, Z. V., & Sorokina, Y. V. (2020). Foresight as a Modern Technology of Strategic Planning and Forecasting (pp. 177–184). Springer, ChamDOI:10.1007/978-3-030-15160-7_17
Grêt-Regamey, A., & Crespo, R. (2011). Planning from a Future Vision: Inverse Modeling in Spatial Planning. Environment and Planning B-Planning & Design, 38(6), 979–994 https://doi.org/10.1068/b37083
Ivanov, M. (2019). Integrating spatial planning systems in the forming of regional policy in certain countries of the european union)https://www.academia.edu ()
Le Berre, S. (2018). From Planning to Spatial Foresight in Québec: What Future-Telling Means in a Context of Sub-regional Governance. The Case of Vision 2031. 14(2), 23–45.DOI:10.7202/1044934ar
Liu, M., Shi, S., Zhang, T., Li, D., Yu, Y., & Zhang, Z. (2024). Application and prospect of landscape ecology in territorial spatial planning. 35(9), 2372–2381.DOI: 10.13287/j.1001-9332.202409.038
Pérez, E. E., & Vitale Gutierrez, J. A. (2024). Prospectiva territorial y la agenda 2030: Una fusión virtuosa para construir futuros. RIVAR, 11(32), 1–21.https://doi.org/10.35588/rivar.v11i32.6148
Roth, S., & Kaivo-Oja, J. (2016). Is the future a political economy? Functional analysis of three leading foresight and futures studies journals. Futures, 81, 15-26https://doi.org/10.1016/j.futures.2015.10.002
Vargas-Lama, F., & Osorio-Vera, F.-J. (2020). The Territorial Foresight for the construction of shared visions and mechanisms to minimize social conflicts: The case of Latin America. Futures, 123, 102625https://doi.org/10.1016/j.futures.2020.102625
رشنوفر,آیت . (1404). آسیب شناسی و ارزیابی عوامل مؤثر در اجرای برنامه های توسعه ای با تأکید بر آمایش سرزمین (مورد مطالعه : استان لرستان). مهندسی جغرافیایی سرزمین, 9(4), 121-140. doi: 10.22034/jget.2025.475982.1574
MLA
رشنوفر,آیت . "آسیب شناسی و ارزیابی عوامل مؤثر در اجرای برنامه های توسعه ای با تأکید بر آمایش سرزمین (مورد مطالعه : استان لرستان)", مهندسی جغرافیایی سرزمین, 9, 4, 1404, 121-140. doi: 10.22034/jget.2025.475982.1574
HARVARD
رشنوفر آیت. (1404). 'آسیب شناسی و ارزیابی عوامل مؤثر در اجرای برنامه های توسعه ای با تأکید بر آمایش سرزمین (مورد مطالعه : استان لرستان)', مهندسی جغرافیایی سرزمین, 9(4), pp. 121-140. doi: 10.22034/jget.2025.475982.1574
CHICAGO
آیت رشنوفر, "آسیب شناسی و ارزیابی عوامل مؤثر در اجرای برنامه های توسعه ای با تأکید بر آمایش سرزمین (مورد مطالعه : استان لرستان)," مهندسی جغرافیایی سرزمین, 9 4 (1404): 121-140, doi: 10.22034/jget.2025.475982.1574
VANCOUVER
رشنوفر آیت. آسیب شناسی و ارزیابی عوامل مؤثر در اجرای برنامه های توسعه ای با تأکید بر آمایش سرزمین (مورد مطالعه : استان لرستان). JGET, 1404; 9(4): 121-140. doi: 10.22034/jget.2025.475982.1574
