مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

عوامل مؤثر بر تاب­ آوری کالبدی با تأکید بر مؤلفه­ های محیطی (مطالعه موردی: محله ساغری سازان شهر رشت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
4 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه: بافت­های فرسوده شهری، محدوده آسیب­پذیر شهر از نظر سوانح و مخاطرات محیطی بخصوص زلزله از یک طرف و نارسایی­های عملکردی، کالبدی، زیست­محیطی، اجتماعی و اقتصادی است که نیازمند شناسایی دقیق، جامع و مداخله آگاهانه و برنامه­ریزی شده به منظور ساماندهی آن می­باشد.
هدف پژوهش:  عوامل موثر بر تاب­آوری کالبدی بافت­های فرسوده شهری رشت در برابر مخاطرات محیطی (مطالعه موردی: محله ساغری سازان)است.
روش شناسی:  پژوهش حاضر توصیفی-پیمایشی و نوع آن کاربردی می­باشد. جامعه آماری پژوهش شهروندان بافت فرسوده محله ساغرسازان(شهر رشت) هستند. جهت تعیین حجم نمونه از جدول مورگان استفاده شد و در نهایت 384 سرپرست خانوار به عنوان جامعه نمونه انتخاب شدند. نحوه نمونه گیری، تصادفی ساده است. ابزار گردآوری داده­ها پرسشنامه محقق ساخته است که روایی و پایایی آن مورد تأیید قرار گرفت و پس از جمع­آوری پرسشنامه، تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم افزار spss22 و سیستم معادلات ساختاری و ابزار تحلیل لیزرل انجام شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ محله ساغری سازان رشت می‌باشد‌.
یافته­ها و بحث: یافته­ها نشان می‌دهد مقاومت سازه با ضریب مسیر 77/0 و مقدار T 6/74 تأثیر مثبت و معناداری بر تاب‌آوری شهری دارد. کیفیت سازه با ضریب مسیر 84/0 و مقدار T 82/6 بر تاب‌آوری شهری تأثیر مثبت و معناداری دارد. وضعیت دسترسی شهری نیز بر تاب‌آوری شهری تأثیر مثبت و معناداری دارد. ضریب مسیر این ارتباط برابر 69/0 و مقدار T برابر 34/8 است. وضعیت کالبدی محله نیز دیگر متغیری است که بر تاب‌آوری شهری اثرگذار است. این متغیر مستقل با ضریب بتای 62/0 و مقدار T 4/7 بر متغیر تاب‌آوری شهری اثرگذار است.
نتیجه­ گیری: تاب آوری شامل مقاومت، بازیابی، سازگاری و توانایی تبدیل پذیری سیستم­ها و زیر سیستم­ها می­باشد. همان طور که مشخص شد، شاخص کیفیت سازه در میان سایر شاخص­های اثرگذار بر تاب­آوری شهری، در محله ساغریسازان، بیشترین مقدار اثرگذاری را نشان داده است، یعنی هر چه سازه­ها از کیفیت ساخت مطلوب­تری برخوردار باشند، بر تاب­آوری قلمروی تحقیق افزوده می­شود. مقاومت سازه که وابسته به نوع اسکلت بکار رفته در سیستم استاتیک سازه­ها ست و به سه بخش اسکلت بتن، فلزی و سنتی تقسیم می­شود، در مقام دوم تاثیرگذاری بر تاب آوری مخصوصا در برابر بلایای طبیعی منجمله زلزله دارد و جایگاه بعدی مربوط به شرایط دسترسی­ها و وضعیت عمومی- کلی محله از منظر کالبدی­ست. بر این مبنا در نهایت تحلیل و استنتاج به عمل آمد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آزادخانی، پاکزاد، سلاورزی زاده، محمد ؛ فاروق دوست، فاطمه(1402). امکان‌سنجی بازآفرینی بافت‌‌های مرکزی فرسوده شهر ایلام براساس رویکرد هوشمند شهری. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 71 ، 283 301.
اسدی عزیزآبادی، مهسا، زیاری، کرامت الله، وطن خواهی، محسن(1397). سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری بافت های فرسوده شهری در برابر مخاطرات محیطی ( نمونه موردی : بافت فرسوده کلان شهر کرج ). پژوهش و برنامه ریزی شهری سال نهم شماره 35.
انجرانی، ناصر ؛ پاکزاد، شادی، بیگدلی راد، وحید(1401). واکاوی ارتباط واقعیت‌ها و تصورات در تاب آوری شهری از منظر کالبدی در منطقه یک قزوین. دانش پیشگیری و مدیریت بحران تابستان 1401- شماره 44 رتبه ب (وزارت علوم/ (12 217 228.
ایلانلو, مریم, سهرابی, احسان. (1401). ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی بافت فرسوده در مقابل مخاطرات طبیعی با تأکید بر زلزله (مطالعه موردی: محله جوادیه منطقه 16 تهران). فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای, 3(3), 98-119.
حاتمی، احمد، پرویزی مریوانی، سمیه ؛ اکبری منفرد، بهاره(1401). ارزیابی ابعاد و شاخص‌های تاب آوری شهری در بافت فرسوده شهر بروجرد. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی پاییز 1401، دوره سوم - شماره 9، 39 - 58.
حق پناه, مریم, کریمی, باقر, مهدی‌نژاد، جمال‌الدین. (1400). تأثیرات عوامل کالبدی و اجتماعی بر بهسازی مشارکتی بافت های فرسوده، مورد مطالعاتی: محله ی نادر کاظمی شهر شیراز. معماری و شهرسازی آرمان شهر, 14(37)، 239-251.
حکمت نیا, حسن, سبحانی, نوبخت, فخار تازه یزدی, فرشته, سلمان زاده, سینا. (1401). ارزیابی بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد بازآفرینی شهری (مورد شهر میاندوآب). پژوهشهای جغرافیای انسانی.
رجائی, سید عباس, منصوریان, حسین, سلطانی, مرضیه. (1400). تحلیل فضایی تاب‌آوری شهری در برابر زلزله مطالعه موردی: منطقه یک شهر تهران. فصلنامه شهر پایدار, 4(1), 1-13.
رهنما، محمدرحیم، الهی چورن، محمدعلی(1402). ارزیابی ابعاد تاب آوری شهری در برابر سیلاب در شهرهای غرب استان مازندران. مخاطرات محیط طبیعی. مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 14 تیر 1402
زیویار پرده ای، پروانه ؛ سروشان، غلامرضا؛هندیانی، عبداله ؛ توکلان، علی(1401). بررسی تاثیر حکمروایی شهری بر تاب آوری شهرها (مورد مطالعه: شهرتهران). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی زمستان 1401 - شماره 67، 413 - 437.
صادقی، حجت و جوان، فرهاد. (1403). ارزیابی روستاهای گردشگری ایران از لحاظ آسیب‌پذیری ژئوفیزیکی با استفاده از سناریوهای فازی. پژوهش های روستائی، 15(4)، 85-100.
صادقی، حجت و جوان، فرهاد. (1404). آسیب­پذیری روستاهای گردشگری ایران از لحاظ مخاطره زمین لغزش با استفاده از GIS. جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 23(84)، 153-170.
عالمی بابک، تفرشی ّفائزه، کمالی زارچی صدیقه. بررسی تاب‌آوری کالبدی بازار کاشان در برابر زلزله (با تأکید بر نقش شبکه‌های ارتباطی و فضای باز). مطالعات محیطی هفت حصار. ۱۴۰۰; ۱۰ (۳۸) :۵-۲۴
قوامی، امیررضا(1398). تحلیل شاخص های تاب‌آوری شهری در بافت های فرسوده شهری (مورد مطالعه: بافت فرسوده شهر بروجن). دانشگاه پیام نور استان اصفهان، مرکز پیام نور اصفهان.
محمودزاده, حسن, نظری, معصومه, هریسچیان, مهدی. (1400). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری بافت فرسوده شهری در برابر زلزله، نمونه مورد مطالعه: شهرکرد. مجله آمایش جغرافیایی فضا, 11(41), 163-182.
مصورزاده، صابر ؛ رشیدزاده، کاوه، حبیب، فرح(1401). تبیین مولفه ها ی مورفولوژی شهری بر اساس سیاست و شاخص های تاب آوری شهری به روش تحلیل عاملی. جامعه شناسی سیاسی ایران بهمن 1401 - شماره 27 ISC (19 صفحه - از 820 تا 838 ).
نامجو, فروغ, صمدزاده, رسول, معصومی, محمد تقی. (1399). سنجش تاب‌آوری شهری در برابر خطر زمین‌لرزه (موردمطالعه: کلان‌شهر تبریز). جغرافیا و مخاطرات محیطی, 9(4), 201-219.
نصیری هنده خاله، اسماعیل، جوان، فرهاد و یونسی سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی فضایی سکونتگاه های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98.
هاشم نیا، محسن(1402). بهسازی بافت های فرسوده شهری همراه با مشارکت پایدار (مطالعه موردی شهررودهن). پژوهش اجتماعی بهار 1402 - شماره 58 رتبه C (دانشگاه آزاد (20 صفحه - از 23 تا 42).
یاراحمدی, منصوره, نیک پور, عامر, لطفی, صدیقه. (1398). بررسی میزان تاب آوری کالبدی شهر در برابر زلزله (مورد مطالعه: نورآباد ممسنی). کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی, 7(2), 147-171.
یعقوبی, مهدی, شمس, مجید. (1398). بازآفرینی بافت فرسوده با رویکرد توسعه پایدار مطالعه موردی: شهر ایلام. فصلنامه شهر پایدار, 2(1), 63-77.
Abou El-Haggag Mehanna, W., & Abou El-Haggag Mehanna, W. (2019)­. Urban renewal for traditional commercial streets at the historical centers of cities. Alexandria Engineering Journal, 24(4), 1127-1143.
Assche, K.V., Duineveld, M., Beunen, R .(2014), Power and Contingency in Planning Environment and Planning A,Vol. 46, No.10,pp. 2385 – 2400
Begiro, M., Meerow, S., & Miller, T. R. (2021). Governing urban resilience: Organisational structures and coordinationstrategies in 20 North American city governments. Urban Studies, 58(6), 1262-1285
Capasa, A. S., Lucke, C. M., Nelson, K. M., & Stallworthy, I. C. (2021). Resilience in development and psychopathology:Multisystem perspectives. Annual Review of Clinical Psychology, 17, 521-549.
Dogulu, C., A. N. Karanci, and G, Ikizer.(2016), How do survivors perceive community resilience? The case of the2011earthquakes in Van, Turkey. nternational Journal of Disaster Risk Reduction, 16: 108-114.
Hac, G., Faggian, A., & Caldarice, O. (2021). Bridging the gap: the measure of urban resilience. Sustainability, 13(3), 1113
Hillmann, J., & Guenther, E. (2021). Organizational resilience: a valuable construct for management research? InternationalJournal of Management Reviews, 23(1), 7-44.
mayunga, Joseph S. (2007), Understanding and Applying the Concept of Community Disaster Resilience: A capital-based approach, the summer academy for social vulnerability and resilience building, 22 – 28 July 2007, Munich, Germany, 1-16
Rafieian, M, et al. (2010). Conceptual Explanation of its Index Resilience Resilience in Community-Based Disaster Management (CBDM), Quarterly Journal of Humanities, Space Preparation Planning, 15(4), 2011.
world, B(2013), Building Urban Resilience: Principles, tools, and practice. Washington, D.C: World Bank.
Zhang, Y., Zhao, W., Chen, X., Jun, C., Hao, J., Tang, X., & Zhai, J. (2021). Assessment of the effectiveness of urbanstormwater management. Water, 13(1), 4.

  • تاریخ دریافت 03 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 28 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404