مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تمرکزگرایی یا توسعه متوازن؟ تحلیل فضایی نوآوری مطالعه موردی: ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 هیات علمی دانشگاه ارومیه
2 دانشجوی دکتری برنامه ریزی آمایش سرزمین- دانشگاه ارومیه
10.22034/jget.2026.595330.1689
چکیده
خلاقیت و نوآوری به‌عنوان پیشران‌های اصلی توسعه منطقه‌ای در اقتصاد دانش‌بنیان، نقشی اساسی در ارتقای رقابت‌پذیری، پویایی اقتصادی و تعادل فضایی ایفا می‌کنند. با توجه به ماهیت فضایی نوآوری، توزیع ظرفیت‌های خلاقیت و نوآوری در قلمروهای جغرافیایی همواره یکنواخت نبوده و تحت تأثیر عوامل ساختاری، نهادی، اقتصادی و زیرساختی قرار دارد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل فضایی خلاقیت و نوآوری در سطح استان‌های کشور ایران و شناسایی الگوی توزیع و نابرابری‌های منطقه‌ای در این حوزه است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکردی کمی انجام شده است. برای سنجش خلاقیت و نوآوری منطقه‌ای، مجموعه‌ای از شاخص‌ها در پنج بُعد نوآوری و فناوری، زیرساخت علمی و فناورانه، تعاملات علمی و شبکه نوآوری، اقتصاد خلاق و فرهنگی و شاخص‌های اقتصادی–توسعه‌ای انتخاب شد. داده‌ها پس از استانداردسازی، با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) مورد بررسی قرار گرفت و وزن شاخص‌ها به‌صورت عینی تعیین شد. سپس به‌منظور محاسبه شاخص نهایی و رتبه‌بندی استان‌ها، از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره تاپسیس (TOPSIS) استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که یک مؤلفه اصلی با عنوان «خلاقیت و نوآوری منطقه‌ای» بیش از 90 درصد واریانس داده‌ها را تبیین می‌کند که بیانگر انسجام بالای شاخص‌های منتخب است. همچنین یافته‌ها حاکی از وجود نابرابری فضایی قابل‌توجه در سطح استان‌های کشور است؛ به‌طوری‌که استان‌هایی مانند تهران، اصفهان، البرز و خراسان رضوی در زمره استان‌های برخوردار و استان‌هایی نظیر سیستان و بلوچستان، ایلام و کهگیلویه و بویراحمد در گروه استان‌های کمتر برخوردار از نظر خلاقیت و نوآوری قرار دارند. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی علمی برای سیاست‌گذاری آمایش سرزمین و برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای مبتنی بر اقتصاد دانش‌بنیان مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 06 مهر 1405
  • تاریخ انتشار 06 مهر 1405