مقدمه: سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی شهری نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری شهری، کاهش وابستگی به خودروی شخصی و ارتقای کیفیت زندگی دارند. با این حال، در بسیاری از شهرهای ایران، ضعف در زیرساخت‌ها، ناکارآمدی مدیریتی، پوشش نامتوازن خدمات و چالش‌های ایمنی موجب کاهش رضایت شهروندان شده است. شهر رشت نیز به‌دلیل رشد جمعیت، ساختار معابر قدیمی، شرایط اقلیمی خاص و کمبود توسعه نظام‌مند ناوگان عمومی، با مسائل متعددی در حوزه حمل‌ونقل شهری مواجه است. در چنین شرایطی، ارزیابی علمی عوامل مؤثر بر رضایت شهروندان و تبیین روابط میان آن‌ها می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر مدیریتی باشد.

هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل مؤثر بر رضایت شهروندان از سیستم حمل‌ونقل عمومی شهر رشت و مدلسازی روابط ساختاری میان ابعاد دسترسی، ایمنی، کیفیت زیرساخت، مدیریت، کارایی و حمل‌ونقل پایدار است.

روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث ماهیت آمیخته (کیفی–کمی) با رویکرد اکتشافی–تبیینی است. در مرحله نخست، با استفاده از روش دلفی دو مرحله‌ای و مشارکت ۱۸ نفر از خبرگان حوزه حمل‌ونقل شهری، عوامل مؤثر شناسایی و پس از کدگذاری سه‌مرحله‌ای نهایی شدند. در مرحله دوم، پرسشنامه‌ای مبتنی بر عوامل استخراج‌شده طراحی و در میان ۳۷۶ نفر از شهروندان به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای در شهر رشت توزیع گردید. داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی تحلیل شد. پایایی سازه‌ها با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی و روایی همگرا و واگرا با شاخص AVE و معیار فورنل–لارکر تأیید شد.

قلمرو جغرافیایی: قلمرو پژوهش شهر رشت، مرکزاستان گیلان در شمال ایران است که به‌دلیل جایگاه منطقه‌ای و ویژگی‌های اقلیمی خاص، شرایط متفاوتی نسبت به سایر شهرهای کشوردارد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد کارایی سیستم حمل‌ونقل بیشترین اثر مستقیم رابر رضایت شهروندان دارد. دسترسی و ایمنی اثر مثبت و معناداری بر کارایی نشان دادند، درحالی که اثرمدیریت منفی و معنادار است. همچنین کارایی تأثیر قابل توجهی بر گرایش به حمل‌ونقل پایدار داشته و به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم رضایت شهروندی را افزایش می‌دهد.

نتیجه‌گیری: تمرکز بربهبوددسترسی، ارتقای ایمنی و اصلاح رویکردهای مدیریتی می‌تواند به افزایش کارایی ادراک‌شده و در نهایت ارتقای رضایت شهروندان منجر شود. بنابراین نتایج پژوهش مبنایی برای بازنگری سیاست‌های حمل‌ونقل شهری رشت در مسیر توسعه پایدار فراهم می‌کند.