مقدمه: شهر سرزنده یکی از رویکردهای نوین برنامه‌ریزی و طراحی شهرها در راستای مواجهه با انواع چالش‌های شهر معاصر در ابعاد کالبدی، اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی و زیست‌محیطی و هدایت توسعه‌ی شهرها به سمت پایداری می‌باشد.

هدف: با توجه به اهمیت شهرهای سرزنده در جوامع کنونی و ضرورت برنامه‌ریزی در این زمینه، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی شهر سرزنده و برنامه‌ریزی راهبردی آن در شهر لاهیجان نگارش شده است.

روش‌شناسی: روش تحقیق در پژوهش حاضر از نظر نوع آمیخته (کمی و کیفی)، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی و اکتشافی می‌باشد که در راستای تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار Amos و رویکرد کیفی زمینه‌یابی استفاده شده است.

قلمرو جغرافیایی: شهر لاهیجان در شرق استان گیلان (شرق رودخانه‌ی سفیدرود) و در موقعیت جغرافیایی 50 درجه‌ی طول شرقی و 37 درجه و 16 دقیقه‌ی عرض شمالی واقع شده است.

یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در بین مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی شهر سرزنده در لاهیجان، بیشترین تحقق‌پذیری به ترتیب مربوط به مؤلفه‌های محیط‌زیستی و اکولوژیک، کالبدی و فضایی، اجتماعی، حمل‌ونقل و دسترسی‌پذیری، فرهنگی و هویتی، حکمروایی و مدیریتی و اقتصادی با ضرایب 579/0، 501/0، 393/0، 366/0، 354/0، 252/0 و 175/0 می‌باشد. در بین مؤلفه‌های فرعی نیز بیشترین تحقق‌پذیری مربوط به مؤلفه‌های وجود فضاهای سبز و طبیعی، سایه‌اندازی و اقلیم‌پذیری فضاها، متناسب بودن مقیاس انسانی فضاها، خوانایی محیط، نفوذپذیری شبکه معابر و تنوع اجتماعی و فرهنگی بوده است.

نتیجه‌گیری: نتایج معنی‌دار بودن تحقق‌پذیری دو مؤلفه‌ی محیط‌زیستی و اکولوژیک و کالبدی و فضایی در سطح اطمینان 95 درصد مورد تأیید قرار می‌دهد. به عبارتی تنها این دو مؤلفه در شرایط مطلوبی قرار داشته و سایر مؤلفه‌ها دارای شرایط نامطلوبی بوده‌اند. درنهایت به تفکیک مؤلفه‌های مورد بررسی، برنامه‌های راهبردی و پروژه‌های اجرایی با توجه به چالش‌های موجود ارائه گردیده است.