مقدمه: در دهه‌های اخیر توسعه منطقه‌ای بیش از پیش با مفاهیمی همچون نوآوری، دانش و مزیت‌های رقابتی پیوند خورده است. تغییرات سریع فناوری، جهانی‌شدن بازارها و افزایش رقابت میان مناطق، ضرورت بازنگری در الگوهای سنتی توسعه را آشکار کرده است. راهبرد تخصصی‌سازی هوشمند، با تمرکز بر شناسایی و بهره‌برداری از نقاط قوت منحصر به فرد هر منطقه، هدف ارتقای نوآوری، بهره‌وری و رشد اقتصادی را دنبال می‌کند.

هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی امکان‌سنجی اجرای راهبرد تخصصی‌سازی هوشمند و شناسایی حوزه‌های اولویت‌دار توسعه منطقه‌ای در استان گیلان است تا سیاست‌گذاران بتوانند منابع را به طور هدفمند تخصیص دهند و اثرگذاری توسعه منطقه‌ای افزایش یابد.

روش‌شناسی: پژوهش از نوع کاربردی و ترکیبی است. در مرحله کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۳۵ کارشناس خبره، با استفاده از نرم‌افزار Maxqda2020 دیدگاه‌ها استخراج و هفت حوزه کلان در زمینه راهبرد تخصصی‌سازی هوشمند در راستای توسعه منطقه‌ای گیلان شناسایی شد. در مرحله کمی، با بهره‌گیری از مدل کوکوسو (Cocoso)، حوزه‌های هفتگانه بر اساس معیارهای مزیت نسبی، ظرفیت نوآوری، اشتغال‌زایی، زنجیره‌سازی ارزش و پایداری محیطی رتبه‌بندی شدند.

یافته‌ها و بحث: نتایج تحلیل نشان داد که گردشگری و انرژی بیشترین توان برای تحقق اهداف توسعه‌ی منطقه‌ای استان گیلان را دارند، در حالی‌که لجستیک و شیلات کمترین اولویت را کسب کردند. همچنین معیارهای اشتغال‌زایی و زنجیره‌سازی بیشترین اهمیت را داشته و مزیت نسبی سنتی کمتر مورد توجه بوده است. این یافته‌ها تأکید دارند که تمرکز سیاست‌گذاری بر حوزه‌های دارای مزیت نسبی، ظرفیت نوآوری و پتانسیل اشتغال‌زایی، می‌تواند بهره‌وری منابع را افزایش دهد.

نتیجه‌گیری: تخصیص منابع و طراحی برنامه‌های توسعه منطقه‌ای با تمرکز بر حوزه‌های کلیدی و اولویت‌دار، می‌تواند به ارتقای رقابت‌پذیری و توسعه پایدار استان گیلان کمک کند. نتایج این مطالعه، راهنمایی علمی و عملی برای سیاست‌گذاران و مدیران محلی در تدوین برنامه‌های توسعه مبتنی بر تخصصی‌سازی هوشمند فراهم می‌آورد.