مقدمه: منظر شهری مفهومی مهم در ادبیات معماری و طراحی شهری محسوب می‌گردد که با ارتقاء جذابیت، خوانایی و کیفیت بصری شهرها به‌دنبال افزایش بهزیستی ادراکی و ذهنی شهروندان و به‌تبع آن بهبود رفاه و کیفیت زندگی است. بدین منظور منظر شهری بایستی واجد ارزش‌های زیبایی‌شناختی باشد تا ادراکات مناسب در این زمینه فراهم گردد.

هدف: با توجه به اهمیت ارزش‌های زیبایی‌شناختی منظر شهری، پژوهش حاضر با هدف واکاوی زیبایی‌شناسی منظر شهری بافت تاریخی تبریز (منطقه 8) بر مبنای ادراکات شهروندان نگارش شده است.

روش‌شناسی: روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر کمی، با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی و اکتشافی می‌باشد که به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار Amos استفاده شده است.

قلمرو جغرافیایی: منطقه 8 شهرداری تبریز شامل منطقه‌ای به وسعت 388 هکتار می‌باشد که تقریباً 58/1 درصد از کل مساحت محدوده‌ی شهر تبریز را شامل می‌شود و جمعیت این منطقه در سال 1395، 29384 نفر بوده که حدود 66/1 درصد از جمعیت تبریز را شامل می‌شود.

یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین مطلوبیت در بین مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی زیبایی‌شناسی منظر شهری بافت تاریخی تبریز به ترتیب مربوط به مؤلفه‌های ادراکی و روان‌شناختی، فرهنگی و اجتماعی، کالبدی و بصری و طبیعی و اکولوژیکی با ضرایب 611/0، 551/0، 410/0 و 301/0 بوده است. همچنین بر اساس نتایج مدل، مقدار بحرانی برای مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی و ادراکی و روان‌شناختی بالاتر از 96/1 (مطلوب) و برای مؤلفه‌های کالبدی و بصری و طبیعی و اکولوژیکی پایین‌تر از 96/1 (نامطلوب) محاسبه شده است.

نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهند مؤلفه‌های کالبدی و بصری (تناسبات فضایی، ریتم، بافت، رنگ) و طبیعی و اکولوژیکی (نور طبیعی، پوشش گیاهی، آب) منظر بافت تاریخی تبریز در شرایط نامطلوبی قرار دارد. از سوی دیگر معیار فرهنگی و اجتماعی با دربرگیری هویت‌مندی بافت و بسترسازی برای تعاملات و معیار ادراکی و روان‌شناختی با دربرگیری خوانایی، هویت و حس مکان در شرایط مطلوبی می‌باشند.