مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی و پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در شهرستان ایذه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
2 استادیار گروه معماری و شهرسازی ، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
چکیده
مقدمه: پدیده زمین لغزش یکی از انواع حرکت­های دامنه­ای است که همواره خسارات زیادی را در کشور به وجود آورده است. انتقال بخشی از رسوبات دامنه به سمت پایین آن علاوه بر خسارت­های مالی، خطرات جانی زیادی را نیز در پی خواهد داشت ؛ بنابراین شناسایی مناطقی که مستعد زمین لغزش می­باشند می­تواند در حد ممکن از وقوع این پدیده جلوگیری کند و با عث حفظ جان و مال انسان­های در معرض خطر شود.
هدف: هدف از این پژوهش اولویت­بندی مؤلفه­های مؤثر در وقوع زمین لغزش و پهنه­بندی خطر وقوع آن در سطح شهرستان ایذه است. برای اولویت­بندی و پهنه­بندی خطر وقوع زمین لغزش 9 عامل در نظر گرفته شده، این عوامل 9 گانه شامل: فاصله از جاده، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، ارتفاع، شیب، جهت شیب، بارش،کاربری اراضی و زمین­شناسی است.
روش شناسی: روش مورد استفاده در پهنه­بندی زمین لغزش فرایند تحلیل سلسله مراتبی(AHP ) است و برای تلفیق لایه­ها نیز از نرم­افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) استفاده شده است. درروش فرایند تحلیل سلسله مراتبی وزن هریک از عوامل 9 گانه با توجه به اهمیت هر یک از آنها در وقوع زمین لغزش در منطقه مورد نظر محاسبه شده و در لایه های مورد نظر اعمال می­شود و با رویهم قرارگیری لایه­ها، نقشه پهنه­بندی خطر وقوع زمین لغزش تولید می­شود.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: شهرستان ایذه یکی از شهرستان‌های استان خوزستان واقع در جنوب ایران است. مرکز این شهرستان، شهر ایذه است.
یافته­ ها و بحث: نتایج این تحقیق بیانگر آن است که عامل شیب، جهت شیب و ارتفاع ­از بیشترین تاثیر و جاده و کاربری اراضی نیز کمترین تأثیر را در وقوع زمین لغزش در این منطقه داشته است. بر اساس نتایج حدود 19/30 درصد منطقه در محدود خطر زیاد تا خیلی زیاد، حدود 69/35 درصد منطقه در محدوده پتانسیل کم تا خیلی کم خطر و مابقی منطقه در محدوده با پتانسیل متوسط وقوع زمین لغزش واقع شده­اند.
نتیجه گیری: یافته­های این مطالعه می­تواند توسط تصمیم­گیرندگان و مدیران برای کاهش خطرات زمین لغزش استفاده شود. لذا برنامه­ریزی­های محیطی و هرگونه دخالت در شرایط محیط بایستی با مطالعات دقیق و علمی صورت گیرد تا منجر به تشدید ناپایداری شیب­ها و مخاطرات محیطی نشود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

بهاروند، سیامک، امیری، وهاب، سوری، سلمان (1401). استفاده از تئوری آنتروپی در ارزیابی عوامل کنترل کننده زمین لغزش و پهنه بندی خطر وقوع آن در حوضه احمدآباد، استان لرستان، پژوهش های فرسایش محیطی، 12(48): 124- 140.
روستایی، شهرام، جانانه، کریستینه (1398). پهنه­بندی خطر وقوع ناپایداری دامنه ای در حوضه آبریز بالقلو چای اردبیل با استفاده از روش سلسله مراتبی فازی، جغرافیا و برنامه ریزی، 23 (70)، 169- 188.
زارعی، مهدی، مرادی، حدیث، علوی نیا، سیدحسن، علی آبادی، کاظم (1402. ارزیابی و پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش در حوزه آبخیز بیونیژ، استان کرمانشاه، مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 4 (1): 169- 188.
سرائی، بهناز، اصغری سراسکانرود، صیاد (1400). پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضه آبخیز نکارود با استفاده از منطق فازی و سنجش از راه دور، تخریب و احیاء اراضی طبیعی، 2 (4): 52- 67.
شادفر، صمد، نصیری هند خاله، اسماعیل، گلمهر، احسان، نصیری، محمد (1401). پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش در قلمرو کوچ نشینان (مطالعه موردی: حوضه طالقان)، مطالعات برنامه ریزی کوچ نشینان، 2 (4): 65- 76.
صادقی، حجت و جوان، فرهاد. (1403). ارزیابی روستاهای گردشگری ایران از لحاظ آسیب‌پذیری ژئوفیزیکی با استفاده از سناریوهای فازی. پژوهش های روستائی، 15(4)، 85-100.
صادقی، حجت و جوان، فرهاد. (1404). آسیب پذیری روستاهای گردشگری ایران از لحاظ مخاطره زمین لغزش با استفاده ازGIS. جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 23(84)، 153-170.
عابدینی، موسی، اسمعیلی نیری، لیلا، پاسبان، امیرحسام، پیروزی، الناز (1402). بررسی و پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضه نیرچای با استفاده از مدل  ANP، مطالعات علوم محیط زیست، 8 (1): 5987- 6002.
عماد الدین، سمیه، طاهری، واله، محمد قاسمی، مسعود، نظری گزیک، زهرا (1400). پهنه بندی حساسیت زمین لغزش با استفاده از مدل های نسبت فراوانی و شاخص آماری در حوضه آبخیز اوغان، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، 9 (4): 75- 95.
غلامی کلاته، غلامرضا، کردوانی، پرویز، رنجبر، محسن (1399). پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضه آبخیز اوغان استان گلستان با استفاده از مدل فازی، آمایش جغرافیایی فضا، 10 (36): 1- 14.
کورکی نژاد، مسعود (1384). پهنه بندی خطر زمین لغزش، مجله زمین شناسی،10 (3): 24-30.
کرنژادی، آیدینگ، اونق، مجید، پورقاسمی، حمیدرضا، بهره مند، عبدالرضا،. معتمدی، منوچهر (1399). پیش بینی حساسیت زمین لغزش با استفاده از مدل های ترکیبی فاصله ماهالانوبیس و یادگیری ماشین (مطالعه موردی: حوزه آبخیز اوغان، استان گلستان،) مجله پژوهش های دانش زمین، 11 (2): 1- 18.
لجم اورک، مرتضی، پیری، زهرا (1402). پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و فن GIS (مطالعه موردی: شهرستان باغملک)، جغرافیا و مخاطرات محیطی، 12 (47): 193- 215.
محمدی، ایوب (1404). پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش در مجاورت سدهای قلمروهای کوهستانی با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطالعات جغرافیایی (مطالعه موردی: سد چراغ ویس؛ شهرستان سقز)، پژوهش های محیطی در قلمروهای کوهستانی، 1 (1): 15- 24.
ناعمی تبار، مهناز، زنگنه اسدی، محمد علی، کرمی، مختار (1400). پهنه بندی و ارزیابی خطر زمین لغزش با استفاده از مدل های عامل اطمینان، تراکم سطح و هیبریدی قضیه بیز(مطالعه موردی: حوضه بقیع ، نیشابور)، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، 10 (1):112- 129.
Abay Asmelash, Barbieri Giulio, Woldearegay,Kifle., (2019). GIS-based landslide susceptibility evaluation using analytical hierarchy procsses (AHP) approach: the case of Tarmaber District,Ethiopia,Momona Ethiopian Journal of Scince 11(1):pp 14-36.
Bera, S., Guru, B., & Ramesh, V. (2019). Evaluation of landslide susceptibility models: A comparative study on the part of Western Ghat Region, India. Remote Sensing Applications: Society and Environment, 13,  39-52.
Chang, J. M., Chen, H., Jou, B. J. D., Tsou, N. C. & Lin, G. W. (2017). Characteristics of rainfall intensity, duration, and kinetic energy for landslide triggering in Taiwan.  Engineering Geology, 231, 81-87.
Colkesen, I., Sahin, E. & Kavzoglu, T. (2016). Susceptibility mapping of shallow landslides using kernel-based Gaussian process, support vector machines and logistic regression. Journal of African Earth Sciences, 118, 53-64.
Dai, F. C., Lee, C. F., Li, J. &Xu, Z. W. (2001). Assessment of landslidesusceptibilityonthe natural terrain of Lantau Island, Hong Kong. Environmental Geology43 (3): 381–391.
Feranie a, S., Khoiriyah T. M., Jabbar, F.D. E, Tohari A., (2021). The Effect of Rainfall Intensity to Landslide Run-out Prediction and Velocity: A Parametric Study on LandslideZones in West JAVA-INDONESIA, Journal of Southwest JIAOTONG University., 56 (3),
Gariano, S.L.; Sarkar, R.; Dikshit, A.; Dorji, K.; Brunetti, M.T.; Peruccacci, S.; Melillo, M., (2019). Automatic calculation of rainfall thresholds for landslide occurrence in Chukha Dzongkhag, Bhutan. Bull. Eng. Geol.  Environ. 78, pp:4325–4332.
Hong, H., Pradhan, B., Jebur, M.N., Bui, D.T., Xu, C., & Akgun, A. (2016). Spatial prediction of landslide hazard at the Luxi area (China) using support vector machines, Environmental Earth Sciences, 75(1): 40-52.
Ishizaka, A. and Labib, A. (2009,) . Analytic Hierarchy Process and Expert Choice: Benefits and Limitations, ORInsight, 22(4): 201–220.
Kang, K., Ponomarev, A., Zerkal, O., Huang, S., & Lin, Q., (2019). Shallow Landslide Susceptibility Mapping in Sochi Ski-Jump Area Using GIS and Numerical Modelling. ISPRS Int. J. Geo Inf., 8, pp:148.
KheirkhahZarkesh, M. (2005). DSS for floodwater site selection in Iran, PhD Thesis, Wageningen University. 273 p.
Komac, M (2006). A landslidesusceptibilitymodelusingtheanalyticalhierarchyprocessmethod and multivariatestatistics in prialpineSlovenia, Geomorphology,74, 17-28.
Li, Y. Ping, M. (2019). A unified Landslide classification system for Loess slopes: a critical review. Geomorphology, vol 340, pp: 67-83.
Malczewski, J. (2006). GIS-based multicriteria decision analysis: a survey of the literature. International, Journal of Geographical Information Science, 20(7): 703–726.
Marin , R., Alvaro Mattos, J., Marin-Londono,J., (2020). Physically-based definition of rainfall thresholds for shallow landslides in a tropical mountain watershed of the Colombian Andes, 13th International Symposium on Landslides , Landslides: Risk.
Oswald, M. (2004). Implementation of the analytical hierarchy process with VBA in ArcGIS. Computers and Geosciences, 30: 637–646.
Psomiadis, E., Papazachariou, A., Soulis, X. k., Alexiou, D., Charalampopoulos, I.(2020). Landslide Mapping and Susceptibility Assessment Using Geospatial Analysis and Earth Observation Data. Land, 9(5), pp:133.
Saaty, T. L. (1980). The Analytical Hierarchy Process. McGraw Hill, New York. 350 pp.
Saaty, T. L. (2002). Decision-making with the AHP: Why is the principal eigenvector necessary. European Journal of Operational Research, 145: 85–91.
Suzen M. L., V. Doyuran. (2004). A comparison of the GIS based landslide susceptibility assessment methods: multivariate versus bivariate. J. Environ. Geol. 45:665-679.
Van den Bout, B., Lombardo, L., Chiyang, M., van Westen, C. J., & Jetten, V. (2021). Physically-based catchmentscale prediction of slope failure volume and geometry.Engineering geology, 284, 1- 16.https://doi.org/10.1016/j.enggeo.2020.105942.
Van Westen, C.J., Rengers, N., Terline, M.T.J., and Soeters, R. (1997). Predication of the Occurrence of slope Instability Phenomena through GIS-Based Zonation. Journal of Geologisches Rundschau, No. 86, Pp: 404- 414.
Wang, S., Zhang, K., van Beek, L. P. H., Tian, X., & Bogaard, T. A., (2020). Physicallybased landslide prediction over a large region: Scaling low-resolution hydrological model results for high-resolution slope stability assessment. Environmental Modelling.
 Zedeh, L.A.( 1965). Fuzzy sets, IEEE Information and Control 8(3): 338-353.

  • تاریخ دریافت 30 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 17 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404