مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تدوین شاخص‌های ارزیابی توسعه کشاورزی پایدار (مطالعه موردی:روستاهای بخش مرکزی شهرستان شوش دانیال، استان خوزستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه جغرافیا،دانشگاه پیام نور،تهران، ایران
چکیده
مقدمه: افزایش روز افزون جمعیت و نیاز به تامین امنیت غذایی منجر به استفاده بی رویه از منابع و کاربرد بیش از حد از موادی همچون سموم و مواد شیمیایی آسیب زا به انسان و محیط زیست شده است، بنابراین  توسعه پایدار و مستمر هر کشوری وابسته به پایداری نظام کشاورزی آن کشور است، دستیابی به نظام کشاورزی پایدار یکی از سیاستهای مهم بخش کشاورزی کشورها است. کشاورزی پایدار را می­توان نوعی فرآیند بهینه سازی دانست که با استفاده بهینه از منابع طبیعی، بتوان نیاز غذایی بشر را تامین کرده و کیفیت محیط زیست را بالا برد. مرحله مهم در فرآیند پایداری، انتخاب شاخص­های مناسب است. محتوای شاخص­هـا بـا توجه به شرایط هر منطقه و اهداف توسعه آن­ها متفاوت است؛ بنابراین انتخاب شاخص­ها علاوه بـر اینکـه باید مبانی علمی را رعایت کند، باید متناسب با شرایط خاص منطقه­ای و با توجه بـه هـدف مطالعـه نیـز صورت گیرد. شناسـایی شاخص­های قابل دسترس، مرتبط و معنی­دار ویافتن یک روش­کمی برای ترکیب آن­ها در یک شـاخص ترکیبی نهایی از مراحل اصلی در فرآیند ارزیابی پایداری است. در حالی که ساخت شاخص­هـای ترکیبـی در برگیرنده انتخاب­های متعددی است.
هدف پژوهش: هدف از انجام این پژوهش ارزیابی و بیان شاخص­هایی است که در پیشبرد کشاورزی پایدار در روستاهای بخش مرکزی  شهرستان شوش دانیال استان خوزستان مهم هستند.
روش‌شناسی: : روش تحقیق از نوع توصیفی و تحلیلی بوده و جمع­آوری داده­ها از طریق مطالعات اسنادی و پیمایشی مبتنی بر پرسش­نامه به دست آمده است، جهت تحلیل داده ها از نرم افزار EXCEL و SPSS ( آزمون نابرابری میانگین شاخص ها)استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش روستاهای بخش مرکزی شهرستان  شوش دراستان خوزستان می باشد.
یافته­ها و بحث: یافته های پژوهش نشان داد که پس از تکمیل پرسشنامه ها و تحلیل آماری آنها 5 عامل مهم(حمایت های خدماتی و زیربنایی- عملیات زراعی پایدارمحور-اجتماعی، مشارکتی- اکولوژیک و اقتصادی و 19 شاخص تاثیرگذار در موضوع پژوهش مشخص گردید که تاثیر آنها در توسعه کشاورزی پایدار در روستاهای بخش مرکزی شهرستان شوش مشخص گردید.
نتیجه‌گیری: نتایج بیانگر این موضوع می باشد که از دید جامعه آماری وجود متخصصین و کارشناسان جهت امور کشاورزی با میانگین66/3 ، اجرای تناوبات زراعی با میانگین 53/3 و استفاده از کودهای حیوانی وسبز برای تقویت خاک با میانگین50/3 بیشترین تاثیر را درتوسعه کشاورزی پایدار دراین روستاها دارا می باشند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اسدی­محل­چالی، مسعود،  پیربابایی، محمدتقی. (1396) راهبردهای توسعه پایدار در مناطق روستایی با استفاده از تکنیک AHP مطالعه موردی: روستاهای واقع در آران و بیدگل، کاشان و نطنز، جغرافیا و توسعه، 16(50) 108-95.
افراخته، حسن، حجی­پور، محمد، گرزین، مریم، نجاتی، بهناز. (1392). جایگاه توسعه پایدار کشاورزی در برنامه­های توسعه ایران (مورد برنامه­های پنج ساله پس ازانقلاب). فصلنامه سیاست­های راهبردی و کلان، 1(1)، 95-65.
آقایاری­هیر، محسن، ظاهری، محمد، کریم­زاده، حسین، طالبی­فرد، رضا. (1401). سنجش پایداری توسعه در سکونتگاه­های روستایی شهرستان جیرفت، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 18(62) 35-17.­             
امینی فسخودی، عباس، نوری، سیدهدایت الله(1390) ارزیابی پایداری وتعیین الگوی کشت سیستم های زراعی براساس بهینه سازی بهره برداری ازمنابع آب وخاک با استفاده از الگوهای بازخطی برنامه­ریزی ریاضی، نشریه علوم آب وخاک، دانشکده علوم وفنون کشاورزی و منابع طبیعی، 15(55) 109-99.
ایمانی، بهرام. و ابراهیمی، خدیجه (1397)، تدوین راهبردهای توسعه گردشگری روستایی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان آذربایاان شرقی). فصلنامه اندیشه جغرافیایی، 9(18) 89-68.
جلالیان، حمید؛ جاوید، لقمان؛ جوان، فرهاد و قاسمیان، زری. (1398). سنجش آگاهی روستاییان از کشاورزی پایدار در راستای حفظ اکوسیستم طبیعی(مورد مطالعه: سکونتگاه­های روستایی حاشیه دریاچه زریوار)، علوم و تکنولوژی محیط­زیست، 21(12)، 197-207.                                                    
خلیفه مریم، علی خواه اصل، مرضیه، رضوانی، محمد. (1397). ارزیابی قابلیت اراضی برای توسعه کشاورزی ومرتع داری با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی(مطالعه موردی: حوزه آبخیز گزدراز-لاور ساحلی استان بوشهر)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 1(33) 123-109.
رضادوست، حبیب الله، استعلاجی، علیرضا، اللهیاری، محمدصادق و شریعت پناهی، مجیدولی. (1401). تنوع­بخشی مشاغل و چالش­های آن در توسعه پایدار روستایی از دیدگاه کارشناسان (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان لنگرود). فصلنامه علمی مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 17(3) 870-857.
ریاحی، وحید، جوان، فرهاد و حجت شمامی، سیروس. (1396). تحلیل الگوی مکانی- فضایی توسعه کشاورزی در سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: دهستان گیل دولاب شهرستان رضوانشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 1(1)، 40-52.
سعیدی، عباس، عزیزپور، فرهاد، ریاحی، وحید، امینی­قواقلو، عیوض. (1398). سنجش پایداری سکونتگاهی در نواحی روستایی(مطالعه موردی: ناحیه روستایی باروق آذربایجان غربی)، فصلنامه برنامه ریزی توسعه کالبدی، 6(4)26-11.
شرفی، لیدا، و علی بیگی، امیرحسین. ( 1394) الگوی سنجش پایداری محیط­زیست روستایی، مطالعه موردی(روستای شروینه شهرستان جوانرود) فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4(12) 132-115.
کوچکی، علیرضا، نصیری محلاتی، مهدی، منصوری، حامد، مرادی، روح اله. (1394) ارزیابی توسعه کشاورزی در ایران با استفاده ازروش مزیت نسبی، مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه، 9(23) 54-29.
محمدی، یاسر، هدایتی­نیا، سعید، حسن­پور، کبری، بیاناتی، نسرین. (1399). شناسایی و اولویت­بندی راهبردهای توسعه در مناطق روستایی بر مبنای رویکرد برنامه­ریزی استراتژیک، (مورد مطالعه: شهرستان اسدآباد، استان همدان)، فصلنامه جغرافیا و توسعه، 18(61)، 177-204.
مرکز آمار ایران. (1401) سالنامه آماری استان خوزستان.
مطیعی­لنگرودی، سیدحسن، ریاحی، وحید، جلالیان، حمید، احمدی، افسانه. (1398) تحلیل عوامل موثر بر متنوع­سازی فعالیت­های اقتصادی از دیدگاه روستائیان (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان سقز). فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی، 1(51) 209-193.                                                    
هاتفی، مائده، محمدزاده، مهناز، شعبانعلی فمی، حسین. (1396). واکاوی موانع و محدودیت­های توسعه کشاورزی ارگانیک ازدیدگاه کارشناسان وزارت جهادکشاورزی، نشریه دانش کشاورزی وتولیدپایدار، 4(27) 245-234.
Abreu, I., & Mesias, F.J. (2020). The assessment of rural development: Identification of an applicable set of indicators through a Delphi approach. Journal of Rural Studies, S074301672030944X–
Ayalew, G. (2015), A Geographic Information System Based Physical Land Suitability Evaluation to Groundnut and Sweet Potato in East Amhara, Highlands of Ethiopia, Journal of Biology, Agriculture and Healthcare, Vol. 5, No.1.
Balali H., and Montshlo M. 2015. Investigating the Status of Agricultural Sustainability Indicators by Reducing Fuel Subsidies (Case Study: Qorve Plain). Journal of Agricultural Economics and Development 2: 150-158.  
Bekaroo, G., Bokhoree, C., & Pattinson, C. (2016). Impacts of ICT on the natural ecosystem: A grassroot analysis for promoting socio-environmental sustainability, Elsevier Renewable and Sustainable Energy Reviews, 57, 1580-1595.
Christiaanse, S. (2020). Rural facility decline: A longitudinal accessibility analysis questioning the focus of Dutch depopulation-policy. Applied Geography, 121, 102251–.
Ciegis, R., Ramanauskiene, J., Martinkus, B.,( 2019). The Concept of Sustainable Development and its Use for Sustainability Scenarios. Inz Ekon, 28-37
Dantsis, T., Douma, C., Giourga, CH., Loumou., A, and Polychronaki, E. A., (2010). A methodological approach to assess and compare the sustainability level of agricultural plant production systems, Ecological Indicators 10, 256–263.
Dong, A. M., Freitas M., and Fragoso R. M.( 2015). Management of Mediterranean forests- A compromise programming approach considering different stakeholders and different objectives. Forest Policy and Economics. 57: 38-46.  
Gomez-Limon, J.A. and Sanchez-Fernandez, G., (2010), Empirical Evaluation of agricultural sustainability using Composite Indicators, Ecological economics 69: 162- 175
Gouvea, R., Kapelianis, D,. & Kassicieh, S. (2018). Assessing the nexus of sustainability and information & communications technology. Technological Forecasting and Social Change, 130, 39-44.
Hansen JW, (2006). Is agricultural sustainability a useful concept. Agricultural,Systems- of Agricultural Sustainability Indicators System, Agricultural Sciences in China, Vol 6, No 4, pp 475-486 
Kesavan, P.C., Swaminathan, M.S., (2008). Strategies and models for agricultural sustainability in developing Asian countries. Philos T R Soc B 363, 877-891
Korfmacher, K.S, (2000), Farmland preservation and sustainable agriculture: Grassroots and policy connections American, Journal of Alternative Agriculture, Vol 15, No 1, pp 37- 43
Li, X., Yang, H., Jia, J., Shen, Y., & Liu, J. (2021) .Index system of sustainable rural development based on the concept of ecological livability. Environmental Impact Assessment Review, 86, 106478.
Nyeko, M.,( 2012), GIS and Multi - Criteria Decision Analysis for Land Use Resource Planning, Journal of Geographic Information System, No. 4, pp. 341
Verheem R. (2022). Recommendations for Sustainability Assessment in the Netherlands. In Commission for EIA. Environmental Impact Assessment in the Netherlands. Views from the Commission for EIA in 2022. The Netherlands.

  • تاریخ دریافت 30 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 21 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 27 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404