مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تبیین شاخص‌های امنیت مناطق مرزی استان اردبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی ، واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران، ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا ،واحدتهران مرکزی ، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیارگروه جغرافیا ،واحدتهران مرکزی ، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jget.2024.447406.1549
چکیده
مقدمه:  یکی از مهمترین چالش­هایی که در مناطق مرزی پیش­روی مسئولان امور قرار دارد، مسئله امنیت مناطق مرزی است. مسئله حفظ و گسترش امنیت مناطق مرزی، به­ویژه در کشورهایی که دارای مرزهای مشترک طولانی با همسایگان خود هستند، همواره مورد توجه و حساسیت مسئولان امور بوده است. چنانچه، در حال حاضر مسایل مرتبط با امنیت درمناطق مرزی بسیار حایز اهمیت است. زیرا در صورت وجود هرگونه اختلاف مرزی و ناامنی در این مناطق، امنیت ملی را مورد تهدید قرار می­دهد.
هدف: تحقیق حاضر با هدف بررسی و تبیین شاخص­های امنیت مناطق مرزی استان اردبیل تدوین شده است.
روش شناسیاز نظر هدف «کاربردی» و به لحاظ ماهیت و روش «توصیفی-تحلیلی» است. برای گردآوری داده­ها و اطلاعات از مطالعات کتابخانه­ای-اسنادی و میدانی استفاده گردید. جامعه­آماری نیز شامل؛ «ساکنین مناطق مرزی، متخصصان جغرافیای سیاسی و علوم سیاسی، مسئولین امنیتی و سیاسی شهرستان، کارشناسان فرمانداری­های استان و سایر نهادهای مسئول در زمینه امنیت مناطق مرزی و پژوهشگران عرصه علوم سیاسی و ...» در شهرستان­های مورد مطالعه هستند که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 384 نفر به­عنوان نمونه جهت پرسشگری انتخاب شدند.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو مکانی استان اردبیل و شهرستان­های دارای مرز مشترک با کشورهای همسایه (شهرستان­های اردبیل، مشگین شهر، پارس‌آباد، نمین، گرمی، بیله­سوار و اصلاندوز) می­باشد.
یافته­ها و بحث:  شهرستان­های پارس­آباد با میانگین رتبه­ای 35/204 و اصلاندوز با میانگین رتبه­ای 95/230 از امنیت مرزی بالاتری از نظر شاخص­های مورد بررسی، برخوردار هستند و در این میان نیز شهرستان بیله­سوار با میانگین عددی 39/161 از نظر امینت مرزی پایین­تری نسبت به سایر شهرستان­های مورد مطالعه قرار دارد. همچنین، در این میان شاخص­های امنیت اقتصادی با میزان بتای 578/0 و امنیت مورفولوژیکی با مقدار بتای 431/0 بیشترین نقش را در افزایش امنیت مناطق مرزی در محدوده مورد مطالعه دارند و امنیت زیست محیطی نیز با 184/0- نقش کمرنگی در این زمینه دارد.
نتیجه­گیری:  در بین شاخص­های تبیین امنیت مناطق مرزی، شاخص­های امنیت اقتصادی و مورفولوژیکی تأثیر چشمگیری در افزایش امنیت مناطق مرزی دارند. چنانچه، افزایش امنیت مناطق مرزی می­تواند از نظر اقتصادی زمینه­ساز؛ افزایش و تشدید تعاملات مرزی؛ سطح رفاه و آسایش اجتماعی ساکنان این مناطق؛ وابستگی و همگرایی قومی و مذهبی مرزنشینان؛ وضعیت اجتماعی منطقه مرزی استان؛ افزایش سطح زیست­پذیری سکونتگاه­های روستایی مناطق مرزی؛ افزایش کیفیت مولفه­های سرمایه اجتماعی؛ سهولت مهاجرت در دو سوی مرزها را ارتقا بخشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

بالاجه، فرزانه، درویشی، یوسف و خدادادی، مهدی. (1396). بررسی عوامل موثر بر احساس امنیت گردشگران در شهرهای مرزی، مطالعه موردی؛ شهر جلفا. پژوهش های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، 1(7)، 200-191.
بریمانی، فرامرز، راستی، هادی، دهانی، میثم و جهانتیغ، راضیه. (1397). تحلیل رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و عوامل تهدید‌کنندۀ امنیت مورد شناسی: سکونتگاه‌‌های مرزی استان سیستان و بلوچستان. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 8(26)، 178-159.
پوراحمد، احمد، حمیدی، اکبر،علیزاده،شاهین. (1399). تحلیل آمایشی شاخص‌های امنیت در مناطق مرزی (مطالعه موردی: منطقه مرزی رود ارس). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 10(3)، 77-59.
ثنائی پور، هادی وزیودار، مهدی. (1400). راهبردهای تأمین امنیت ملی پایدار در مناطق مرزی کشور با رویکرد سیاست‌های کلی. سیاست‌های راهبردی و کلان، 9(36)، 658-684.
جلالیان، اسحاق و یسیان، محمد. (1397). بررسی امنیت پایدار در شهر مرزی سردشت ازدیدگاه کارشناسان امنیتی، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، 6(1)، 45-127.
جوان، فرهاد و محمدی، مصطفی. (1404). امنیت به مثابه زیرساخت توسعه گردشگری روستایی در مناطق مرزی ساحلی گیلان: چارچوبی برای پیشگیری از تهدیدات در مقاصد گردشگری. پژوهش نامه مطالعات مرزی، 13(1)، 1-19.
جوان، فرهاد، واعظ طبسی، علی، هاشمی زهی، سودابه و میرکی اناری، حسین. (1395). سنجش میزان پایداری امنیت اجتماعی در سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه: روستاهای مرزی هیرمند). پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 4(15)، 57-82.
حافظ­نیا، محمدرضا. (1390). جغرافیایی سیاسی ایران. چاپ چهارم. تهران: انتشارات سمت.
حیدری ساربان، وکیل، و یاری حصار، ارسطو. (1398). تبیین رابطه پایداری اقتصادی با تقویت امنیت مرزی مناطق روستایی (مطالعه موردی: شهرستان گرمی). علوم و فنون مرزی، 8(1 (28) )، 29-46.
رحمتی، منصور، محمدی، سمیه. (1400). بررسی و تحلیل شاخص‌های توسعه امنیت‌زا در مناطق مرزی (مورد مطالعه: مناطق مرزی غرب کشور) .فصلنامه امنیت ملی، 11(40)، 360-331.
رحمتی، منصور، محمدی، سمیه، حسینی، سیدمصطفی. (1398). تحلیل فضایی شاخص‌های سرقت استان‌های مرزی در راستای امنیت پایدار. پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، 3(7)، 109-79.
رضایی، غلامرضا. (1395). رسیدگی به مسایل مرزی. تهران؛ انتشارات دانشگاه علوم انتظامی امین.
روشندل، جلیل. (1382). امنیت ملی و نظام بین المللی، چاپ یازدهم. تهران: انتشارات سمت.
زالی، نادر، حیدری، صفورا،ابی زاده، سامان. (1400). بررسی رابطة‏‏ متقابل امنیت و توسعه در مناطق مرزی ایران (مطالعة موردی: شهرستان‏ های استان سیستان و بلوچستان. پژوهشهای جغرافیای انسانی، 52(3)، 1143-1163.
زرقانی، سید هادی. (1398). درآمدی بر امنیت پایدار مرز و مناطق مرزی با تاکید بر مرزهای شرقی. تهران: انتشارات انجمن ژئوپلتیک ایران.
ستاره، جلال، شریعتی­فر، تبریزی، ایرج. (1392). جغرافیای سیاسی مرزهای ایران: مفاهیم امنیتی و امنیت در مرزهای ایران. تهران، انتشارات دفتر تحقیقات کاربردی فرماندهی ناجا.
سلیمی سبحان، محمدرضا، نعیم آبادی، نازنین، جوان، فرهاد و هاشمی زهی، سودابه. (1397). سنجش رضایت‌مندی گردشگران ورزشی از امنیت مناطق ساحلی (مورد مطالعه: شهرستان چابهار). فصلنامه علمی مطالعات امنیت اجتماعی، 9(53)، 131-158.
صفوی، سیدیحیی، نامی، محمدحسن، جلالی‌نسب، عبداله. (1395). جغرافیای امنیتی مرز ایران و افغانستان و تأثیر آن بر امنیت ملی ج.ا.ایران. راهبرد دفاعی. 14(1)، 135-97.
صنایعی، ابراهیم. (1384). اصول و مبانی مرزبانی، تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.
صیدایی، سید اسکندر، صادقی، حجت الله، جوان، فرهاد. (1401). واکاوی نقش مولفه امنیت بر مدت زمان اقامت گردشگران در استان چهارمحال و بختیاری، مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 3(4)، 123-142.
ضیائی حلیمه جانی، اسفندیار، اسمعیل­پور روشن، علی اصغر، رنجبر، محسن، اخباری، محمد. (1400). تبیین قابلیت­های شهرستان های مرزی استان اردبیل و تأثیر آن بر روابط ژئوپلیتیک ایران و جمهوری آذربایجان. فصلنامه جغرافیاو برنامه ریزی منطقه ای، 11(4)، 353-341.
عندلیب، علیرضا. (1384). نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشکده فرماندهی ستاد سپاه.
قاسمی، مریم، گلئومیان، حمیدرضا، مینابی، حسین. (1398). شکاف‌های توسعه‌ای، مانعی در تحقق امنیت پایدار در نواحی مرزی (نمونه موردی: شهرستان مرزی تایباد). فصلنامه مهندسی جغرافیایی سرزمین، 3(6)، 78-63.
کاویانی­راد، مراد، ساسانپور، فرزانه و نصرتی، حمیدرضا. (1398). واکاوی مفهوم امنیّت آب از منظر جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک). نشریه ژئوپلتیک، 15(1)، 23-59.
لک­زایی، صدیقه (1391). بررسی چالش­ها و فرصت­های امنیتی در مرزهای شرقی، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش ها و رهیافت­ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 1114-1106.
محمدی­فر، نجات، مرادی، علی. (1401). مؤلفه‌های فرهنگی مرزنشینان و نقش آن در امنیت پایدار مناطق مرزی کرمانشاه. پژوهشهای جغرافیای سیاسی، 7(3)، 124-10.
مرادی، بهروز، حسن‌آبادی، داود، مجتهدزاده، پیروز، لطفی، حیدر. (1399). تهدیدات امنیت ملی در مناطق مرزی: مطالعه موردی استان‌های کردستان و کرمانشاه. فصلنامه جغرافیا، 11(1)، 596-571.
منافی آذر، رضا و اصانلو، علی (1398). امنیت و توسعه روستایی در مناطق مرزی، تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی امین.
هادی زرقانی، سید، قاسمی، مریم و نسیمی، زهرا. (1397). بررسی شاخص‌های توسعه در مناطق مرزی در راستای تحقق امنیت پایدار (مطالعه موردی روستاهای مرزی شهرستان درگز). فصلنامه علمی علوم و فنون مرزی، 7(2)، 137-162.
یاری، حامد وهزار جریبی، جعفر. (1391). بررسی رابطه احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان(مطالعه موردی ساکنان شهر کرمانشاه). پژوهش های راهبردی مسائل اجتماعی، 1(4)، 58-39.
Brauch, H. G. (2015). Security Threats, Challenges, Vulnerability and Risks, International security, peace. Development and environment, Vol. I, Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS). At: https: // www.eolss.net/Sample-Chapters / C14 /E1-39B-02.pdf.
Harbottle, Michael, (2002).Global Boundaries, World Boundaries, in: Clive H. Schofield (Editor);
Perkamann, M., (2003). Cross-Border Regions in Europe, Significance and Drivers of Regional Cross-Border Cooperation,European Urban and Regional Studies, 10(2), 156-167.
Robinson, Amanda Lea., (2016). Internal Borders: Ethnic-Based Market Segmentation in Malawi. World Development, 87, 371-384.
Taylor, E & Francis, A. (2006). Security and border security policies: Perimeter or smart border? A comparison of the European Union and Canadian ‐ American border security regimes, Journal of borderlands studies, 21 (1), 3-21
Vol. 1, Taylor & Francis e-Library, London and New York.

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 04 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404