مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی زیست پذیری شهری در کلانشهر کرج با تاکید بر شاخص‌های کالبدی –زیرساختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادگروه جغرافیا، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر ، ایران
3 استادگروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jget.2024.424552.1520
چکیده
مقدمه:  شهرنشینی شتابان و رشد بیش از اندازه کلانشهرها منجر به نارسایی زیرساخت­ها، کمبود مسکن، حاشیه نشینی، نابرابری­های فضایی در برخورداری از زیرساخت­ها و خدمات شهری و در نتیجه افت زیست­پذیری وکاهش کیفیت زندگی می­شود زیست­پذیری به معنای توان و قابلیت یک مکان برای تامین نیازهای زیستی ساکنان اعم از مادی و غیرمادی در جهت ارتقای کیفیت زندگی و ایجاد بستر شکوفایی توانمندی­های عموم شهروندان است. بنابراین ضرورت و اهمیت توجه به لزوم پاسخگویی به این نیازها در کلان‌شهری همچون کرج را دو چندان می‌کند. کلان‌شهر کرج، متشکل از 10 منطقه شهری با جمعیت بالا و اثرات مخرب آن مواجه می‌باشد. برخی از این مناطق شکوفا و پر رونق و برخی دیگر روبه‌زوال و کم توجه که در نتیجه باعث پایین آمدن رضایت از زیست‌پذیری در مناطق شده است.
هدف:  مقاله حاضر در پی آن است که با هدف شناخت پایه‌ای از وضعیت زیست‌پذیری در مناطق کلانشهر کرج  بپردازد.
روش شناسی:  از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی تحلیلی است. جمع­آوری داده­ها اسنادی و میدانی (پرسشنامه محقق ساخته) است. 384 پرسشنامه در مناطق 10 گانه تهیه و تکمیل شده است. نتایج آزمون تی تک نمونه­ای نشان می­دهد که رضایتمندی از اکثر شاخص­های کالبدی و زیرساختی در کلانشهر کرج پایین است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو این پژوهش کلانشهر کرج می­باشد.
یافته­ ها و بحث: در نظر شهروندان وضعیت شاخص­های کالبدی و زیرساختی در شهر کرج  مانند مانند تعداد اتاق­های کافی در مسکن با میانگین 25 /3، استحکام مسکن با میانگین 26/3، شاخص برخورداری از سیستم گرمایش و سرمایش مناسب با میانگین21/3 شرایط زیست­پذیری مناسب است اما شاخص برخی شاخص­ها مانند مساحت مناسب و کافی در مسکن با میانگین 12/2، در دسترس بودن مسکن با کیفیت خوب با میانگین 65/2، میزان برخورداری از سیستم دفع بهداشتی و فاضلاب با میانگین 41/2، وضعیت برخورداری از کاربری­های خدماتی با میانگین 35/2 ، دسترسی به امکانات فراغتی مطلوب با میانگین 95/2، کیفیت حمل ونقل عمومی با میانگین 35/2، رضایت از گذران اوقات فراغت با میانگین 93/2، دسترسى و نفوذپذیرى با میانگین 91/2، مبلمان شهرى با میانگین 14/2، وضعیت فضای سبز و درختکاری با میانگین35/2، سیما و نمای ساخت وسازها با میانگین 47/2 در کلانشهر کرج پایین­تر از میانگین هستند و در نتیجه شرایط نامطلوبی دارند. رتبه­­بندی مناطق کلانشهر کرج با شاخص­های کالبدی زیست­پذیری نشان می­دهد که منطقه 8 کرج با کمترین امتیاز ویکور(0) در جایگاه نخست و منطقه 10 با بیشترین امتیاز ویکور(1) در رتبه آخر قرار گرفته است.
نتیجه ­گیری: شاخص­های کالبدی از مهمترین عوامل تاثیر­گذار در زیست­پذیری کلانشهر کرج است و در بیشتر شاخص­های کلانشهر کرج شرایط نامطلوبی دارد و در بین مناطق تفاوت­های زیادی در سطح زیست­پذیری با شاخص­های کالبدی زیست­پذیری دیده می­شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of urban livability in Karaj city with emphasis on physical-infrastructural indicators

نویسندگان English

Farhang Sharif Ahmadi 1
Majid Shams 2
Rahim Sarvar 3
1 Ph.D. Candidate in Geography and Urban Planning, Science and Research Branch , Islamic Azad University Tehran, Iran.
2 Professor Department of Geography, Malayer Branch ,Islamic Azad University, Malayer ,Iran
3 Professor Department of Geography, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

ABSTRACT

Introduction

Accelerated urbanization and excessive growth of megacities leads to inadequacy of infrastructure and urban services, lack of housing, marginalization leads to spatial inequalities in the provision of infrastructure, service uses, and as a result, loss of livability and quality of life. It has the degree of providing the necessities of a society based on the needs and capacity of the people of that society. Therefore, it doubles the necessity and importance of paying attention to the need to respond to these needs in a metropolis like Karaj. Karaj metropolis, consisting of 10 urban areas, faces high population and its destructive effects. Some of these areas are flourishing and prosperous, while others are declining and neglected, which has resulted in lower satisfaction with livability in the areas.

Methodology

The current research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of nature. Data collection has been done by documentary and field method. In order to collect data, questionnaires and secondary data (statistical yearbook and master plan of Karaj city) were used. The statistical population of the research included the citizens of ten districts of Karaj metropolis, the sample size of which was 384 questionnaires) based on the Cochran formula and multi-stage cluster sampling method. To ensure the correctness, clarity and validity of the questions, a preliminary test (Pre-Test) of the questionnaire was conducted and after solving the problems and shortcomings of the questionnaire, it will be completed among the sample population. For data analysis, ArcGIS, Excel, SPSS and sample statistical tests, analysis of spatial hotspots in GIS have been used.

Results and discussion

The results of the T-Tech test show that satisfaction with most of the physical and infrastructure indicators in Karaj metropolis is low. The results of measuring the livability of physical and infrastructural indicators in the regions of Karaj metropolis show that among the regions, region 8 has the highest satisfaction with an average of 3.67 and region 10 has the lowest satisfaction with livability in Karaj metropolis. Also, the results of Vicor model in ranking regions Karaj metropolis from the point of view of livability in infrastructure-physical dimensions has shown that district 8 of Karaj was the most livable and district 10 ranked last among the districts of Karaj.

کلیدواژه‌ها English

:Livable city
urban sustainability
physical indicators
Karaj city
اوطاری، محمدرضا؛ شمس، مجید؛ زیویار، پروانه. (1401). سنجش و پراکنش فضایی ابعاد زیست پذیری شهری در راستای شهر سلامت محور(مورد مطالعه: منطقه یک تهران). جغرافیایی سرزمین،19(73)،1- 23.
بندر آباد علیرضا (1399) تحلیل تطبیقی تأثیر شکل شهر بر مؤلفه‌های محیطی زیست‌پذیری در مناطق منتخب شهر تهران، نشریه معماری و شهرسازی، 8(1)، 155- 170.
بندرآباد، علیرضا (1390)، شهر زیست پذیر از مبانی تا معنا، انتشارات آذرخش، چاپ اول، تهران
حیدری، تقی (1395)، تحلیل زیست پذیری بافت­های فرسوده شهری (مورد پژوهی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان)، رساله دکتری در رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران.
حیدری، تقی؛ شماعی، علی؛ ساسان پور، فرزانه؛ سلیمانی، محمد؛ احدنژادروشتی، محسن (1396)، تحلیل عوامل موثر بر زیست پذیری بافت های فرسوده شهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان)، نشریه فضای جغرافیایی،  17، 59، 25-1.   
خراسانی، محمدامین (1397)، تحلیل و ارزیابی تطبیقی دیدگاه ساکنان و مدیران محلی در رابطه با زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری در شهرستان ورامین، جغرافیا و توسعه،16(51)، 280-261.
دولتشاه، صدیقه؛ سرور، رحیم؛ توکلان، علی.(1400). ارزیابی زیست‌پذیری شهری در شهرهای نفتی ایران مطالعه موردی: بندر ماهشهر. فصلنامه شهر پایدار، 4(3)، 69-80.
رستمی، روح الله؛ موسوی، سید یعقوب؛ قدیمی، بهرام؛میرزایی، خلیل.(1400). تبیین عوامل مؤثر بر میزان زیست پذیری شهری مطالعه موردی: شهر ایلام. فصلنامه شهر پایدار4(2), 107-124.
ساسان پور، فرزانه؛ تولایی، سیمین؛ جعفرآبادی، حمزه (1394)، سنجش و ارزیابی زیست پذیری شهری در مناطق بیست و دو گانه کلانشهر تهران، فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، 5،  18، 42-65.
ماجدی، حمید؛ بندرآباد. علیرضا (1393). بررسی معیارهای جهانی و بومی شهر زیست پذیر. هویت شهر, 8(17), 65-76.
مرکز آمار ایران(1395)، سرشماری جمعیت و نفوس و مسکن استان البرز، 1395
منصوری مقدم، منصور. (1401). تبیین رابطۀ بهزیستی اجتماعی با زیست‌پذیری شهری (مطالعۀ موردی: شهر ایلام). فصلنامه علمی فرهنگ ایلام, 23(74.75), 93-123.
موسوی، میرنجف؛ زارع، علیرضا؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ و آهار، حسن (1396)، تحلیل اثرات رشد پراکنده رویی شهری بر زیست پذیری محلات شهری مورد: شهر مراغه، نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، 8(31), 1-18. 18-1.
نیک پور, عامر یاراحمدی, منصوره. (1399). شناسایی عوامل مؤثر بر زیست پذیری در شهر نورآباد ممسنی. مطالعات ساختار و کارکرد شهری 7(23), 7-27.
Douglass, M,(2004), The livability of mega-urban regions in southeast Asia- Bangkok, Ho Chiminh City, Jakarta and Manila compared. International Conference on The Growth Dynamics of Mega urban Regions in EST and Southeast Asia, Singapore.
Dumbaugh, E. (2005). Safe streets, livable streets: A positive approach to urban roadside design. Georgia Institute of Technology.‏
Kutty, A. A., Wakjira, T. G., Kucukvar, M., Abdella, G. M., & Onat, N. C. (2022). Urban resilience and livability performance of European smart cities: A novel machine learning approach. Journal of Cleaner Production, 378, 134203.‏ https://doi.org/ 10.1016/j.jclepro.2022.134203
Larice, M. A. (2005). Great neighborhoods: The livability and morphology of high density neighborhoods in urban North America. University of California, Berkeley
Li, Chen. (2020) Quantitative Study on the Degree of Livable of Central Cities in Yangtze River Delta, Part of the Communications in Computer and Information Science book series CCIS, Vol. 315, pp.96-100.
Reham M. M. Mohie El-Din, (2015), The Streets in a Livable City, International Transaction Journal of Engineering, Management, & Applied Sciences & Technologies. Volume 6 No.3 ISSN 2228-9860 eISSN 1906-9642. Online Available at http://TUENGR.COM/V06/125.pdf.
Rui, J., & Othengrafen, F. (2023). Examining the Role of Innovative Streets in Enhancing Urban Mobility and Livability for Sustainable Urban Transition: A Review. Sustainability, 15(7), 5709.‏ https://doi.org/10.3390/su15075709
Song, Yang (2011), A Livable City Study in China; Using Structural Equation Models, Thesis submitted in Statistics, Department of Statistics, Uppsala University.
Zanella, A.; Camanho, A.S.; Dias, T.G. (2015), The assessment of cities’ livability integrating human wellbeing and environmental impact. Ann. Oper. Res, 226, 695–726 DOI: 10.1007 /s104 79-014-1666-7.

  • تاریخ دریافت 18 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 14 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404