مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل مولفه های اثر گذار اقتصادی – اجتماعی بر کیفیت زندگی سکونتگاههای روستایی شهرستان لاهیجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد امیری میکال 1
عیسی پوررمضان 2
تیمور آمار 3
آتوسا بیگدلی 2
1 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
3 دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
10.22034/jget.2023.172382
چکیده
مقدمه:  کیفیت زندگی به عنوان مفهومی برای نشان دادن میزان رضایت فرد از زندگی و معیاری برای تعیین رضایت و عدم رضایت افراد و گروه­ها از ابعاد مختلف زندگی است. کیفیت زندگی مردم در سکونتگاه­های روستایی به عوامل از جمله اشتغال، درآمد مناسب، دسترسی به خدماتی مانند آموزش و بهداشت، سلامت، محیط طبیعی وابسته است.
هدف:  هدف پژوهش تعیین مولفه­های اثر گذاری اقتصادی و اجتماعی بر کیفیت زندگی سکونتگاه­های روستایی شهرستان لاهیجان می­باشد.
روش شناسی:  تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی  و بر مبنای روش انجام کار توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری  شامل 12 روستای شهرستان لاهیجان در سه طبقه‌ی  کوچک،  متوسط و بزرگ می‌باشد. حجم نمونه‌ها با استفاده از جدول استاندارد مورگان 385 نفر و شیوه‌ی جمع‌آوری تحقیق به صورت اسنادی و پیمایشی صورت گرفته است. شاخص‌ها و گویه‌های مورد بررسی با توجه به سوال­های، اهداف تحقیق و مطالعات مشابهی که مشاهده شده در بعد اقتصادی انتخاب شده‌اند. تجزیه و تحلیل داده‌های رو به دست آمده از پرسش­نامه با استفاده از روش­های آماری توصیفی و استنباطی آزمون ضریب همبستگی و آزمون فریدمن صورت گرفته و  به وسیله نرم‌افزار SPSS مورد پردازش قرار گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر سکونتگاه­های روستایی شهرستان لاهیجان واقع در شرق استان گیلان می­باشد.
یافته­ ها و بحث:  از مجموع 6 مولفه اثرگذار اقتصادی بر کیفیت زندگی روستاهای مورد مطالعه 4 مولفه مرتبط با کیفیت درآمد و اشتغال  به دلیل ضعف بنیان­های اقتصادی روستاها پایین­تر از میانگین وزنی 3 و مولفه­ های برخورداری از سلامت جسمی خوب و استفاده از وسایل میکانیزاسیون در فعالیت ­های کشاورزی بالاتر  از حد متوسط بوده است. مولفه­ های اجتماعی موثر بر کیفیت زندگی روستاییان با 12 گویه ارزیابی که به جز  گویه­های وجود مراکز خدمات درمانی‌ و بهداشتی‌ و وجود مراکز فرهنگی و هنری مناسب که میانگین وزنی آنها کمتر از 3 بوده سایر مولفه ­ها از سوی روستاییان مناسب تعیین شده است.    
نتیجه­ گیری: بین مولفه­ های اقتصادی شامل کیفیت اشتغال و درآمد و کیفیت زندگی با سطح اطمینان 99 درصد و خطای 1 درصد به میزان 599/0 رابطه وجود دارد و این بدان معناست که با افزایش و بهبود مولفه­های اقتصادی نظیر اشتغال و درآمد، کیفیت زندگی در سکونتگاه­های روستایی بالاتر رفته و وضعیت مناسبتری به خود می­گیرد. همچنین نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن تعیین ارتباط بین اثرگذاری مولفه­های اجتماعی و کیفیت زندگی در روستاهای محدوده مورد مطالعه با سطح اطمینان 99 درصد و خطای 1 درصد در بعد کیفیت آموزش 516/0، بعد کیفیت و سلامت 507/0 و در بعد کیفیت اوقات فراغت 649/0 ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد.
کلیدواژه‌ها
سکونتگاه‌های روستایی
کیفیت زندگی
مولفه های اقتصادی
مولفه های اجتماعی
شهرستان لاهیجان
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Effective Economic -Social Components on the Quality of Life in Rural Settlements of Lahijan County

نویسندگان English

Mohammad Amiri Mikal 1
eisa pourramzan 2
Teimor Amar 3
Atosa Bigdeli 2
1 Ph.D geography and rural planning, Department of Geography, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran
2 Asisstant Profesor, Geography and Rural Planning, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran
3 Associate Professor of Geography, Rasht Branch,, Islamic Azad University, Rasht, Iran
چکیده English

The basics of quality of life covers all the experience of people's lives, and many studies consider the essence of quality of life to meet and simultaneously satisfy the material and spiritual needs of man. The purpose of this paper is to analyze the quality of life with an emphasis on institutional management dimension in the villages of Lahijan. Therefore, using 11 items derived from the tasks of the villages as intermediate elements between the government and the people, their role in the quality of life of the village has been determined. The present study is based on descriptive-analytic method and based on the purpose of the type of applied studies. The statistical population of the study included 182 villages in Lahijan, which 12 villages were studied at three levels of coastal geographical, plain and mountains. The sample size using the Morgan formula has been selected by 385 households as stratified random sampling. To analyze the information, methods in descriptive and inferential statistics include sperman correlation coefficient test and SPSS software. The research results indicate a relatively good condition of quality of life indicators from institutional management dimension in the villages of Lahijan. With the explanation that the villages have been able to achieve in villages that have no management, they acquire relative satisfaction with development work, such as asphalt and naming of the passages and supply cleanliness of the environment, and this satisfaction rate for an organization that is about two decades. The passage is attention.

کلیدواژه‌ها English

Rural settlements
quality of life
economic components
social components
Lahijan County
اداره جهاد کشاورزی شهرستان لاهیجان، 1395، بخش آمار و اطلاعات.
آزادی، یونس؛ تقدیسی، احمد؛ جمشیدی، علیرضا و جمینی. داود. (1392). ارزیابی کیفیت زندگی درنواحی روستایی استان ایلام (مطالعه موردی دهستان کارزان). مجله پژوهش وبرنامه­ریزی روستایی، 2 (3)، 49-71.
آقایاری محسن؛ کریم­زاده حسین و خالقی عقیل. (1396). تحلیل شاخص­های ذهنی مؤثر بر سنجش کیفیت زندگی در مناطق روستایی (مطالعه موردی: دهستان سینا- شهرستان ورزقان). برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ۲۱ (۴)، 1-34.
پورطاهری، مهدی؛ افتخاری، عبدالرضا رکن الدین و فتاحی، احد الله (1390). ارزیابی کیفیت زندگی در نواحی روستایی (مطالعۀ موردی: دهستان خاوۀ شمالی، استان لرستان). پژوهش­های جغرافیای انسانی، 43 (2)، 13-33.
جمعه‌پور، محمود .(1384). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی، تهران: انتشارات سمت.
حاج یوسفی، علی. (1381). کیفیت زندگی در راهبردهای اصلاحی. فصلنامه‌ی مددکاری اجتماعی، 8، دانشگاه علوم بهزیستی تهران.
رضوانی، محمد رضا و منصوریان، حسین. (1387). سنجش کیفیت زندگی: بررسی مفاهیم، شاخص­ها، مدل­ها و ارائه مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی . فصلنامه روستا و توسعه، 11 (3)، 1-26.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان گیلان. (1396). فرهنگ آبادیهای سال 1395 شهرستان لاهیجان، رشت، معاونت آمار و اطلاعات.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان گیلان. (1386). فرهنگ آبادیهای سال 1385 شهرستان لاهیجان، رشت، معاونت آمار و اطلاعات.
صفی جهانشاهی، الهه؛ طاهری کبری و خداداد، مهدی. (1397). ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی در نواحی روستای (مطالعه موردی: روستای میمند، شهرستان بابک). مجله علوم جغرافیایی جغرافیای کاربردی، 14 (3)، 10- 17.
عنابستانی، علی اکبر؛ روستا، مجتبی؛ محمدی، سید عبدالرضا و رفیعیان، سجاد .(1394). تحلیل عوامل فضایی موثر برکیفیت زندگی در سکونتگاههای روستایی بخش سیمکان شهرستان جهرم. فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 5 (18)، 75-100.
کرد زنگنه، جعفر. (1385). بررسی کیفیت زندگی مرتبط با سالمندان و عوامل مؤثر بر آن. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، استاد راهنما: محمد میرزائی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
قدمی، مصطفی؛ علیقلی­زاده، ناصر و رمضانزاده لسبویی، مهدی  .(1389). بررسی نقش گردشگری در تغییرات کیفیت زندگی مقصد  (نمونه مورد مطالعه: دهستان کلارآباد، شهرستان تنکابن، مازندران)، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، 4 (3)، 40-55.
محمدی، مجید؛ بابایی، محبوبه و شکربیگی، عالیه. (1400). تحلیل کیفیت زندگی در روستاهای شهرستان طارم. فصلنامه مطالعات    برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 16 (3)، 583-597.
محمدی یگانه، بهروز؛ چراغی، مهدی و گوشه نشین، فاطمه .(1391).  تحلیل عوامل موثر در کیفیت زندگی زنان روستایی مطالعه موردی دهستان وراوی. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه­ریزی روستایی، دانشگته زنجان.
مهدی‌زاده، جواد.(1382). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه شهری، تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران. چاپ اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران.
نوغانی، محسن؛ اصغرپور ماسوله، احمدرضا؛ صفا، شیما و کرمانی، مهدی. (1387).  کیفیت زندگی شهروندان و رابطه آن با سرمایه اجتماعی در شهر مشهد. فصلنامه علوم اجتماعی، 5 (1)، 111-140.
Allen, J., Voget, R., & Cordes, S. (2002). Quality of Life in Rural Nebraska: Trends and Changes. Institute of Agriculture and Natural Resources.
Costanza, R., Fisher, B., Ali, S., Beer, C., Bond, I., Boumans, R., & Snapp, R.(2007). Quality of life: An approach integrating opportunities, human needs, and subjective well-being. Ecological Economics, 61(2-3), 267-276.
Cho, H K; Lee, K Y; Lee, Y S; Kim, O S; Lee, S M; et al. (2009). Time Use and Quality of Life of the Korean
African. Journal of Agricultural Research, 5(8), 653-660.
Collados, C., & Duane, T. (1999). Natural capital and quality of life: a model for evaluating the sustainability of alternative regional development paths. Journal of Ecological Economics, 30, 441–460.
Donna Goodridge and Darcy Marciniuk. (2016). Rural and remote care: Overcoming the challenges of distance. Chronic Respiratory Disease, 13(2) 192–203.
Ivo Grgi, Tito Žimbrek, Miroslav Tratnik, Jerko Markovina and Josip Juraak. (2010). Quality of life in rural areas of Croatia: To stay or to leave? African Journal of Agricultural Research, 5(8), 653-660.
Kamp, I. V., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & de Hollander, A. (2003). Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study. Journal of Landscape and Urban Planning, 65, 5–18.
Pal, A. K., & Kumar, U. C. (2005). Quality of Life (QoL) Concept for the Evaluation of Societal Development of Rural Community in West Bangal, India. Asia-Pacific Journal of Rural Development, 5(2), 83-93.
Pearl, d. C., Cabral, P., & Mateu, J. (2011). Mapping the Quality of life Experience in Alfama: A case study Lisbon, Portugal. In B. Murgante, O. Gervasi, A. Iglesias, D. Taniar and B. Apduhan (Eds). Computational Science and its Applications – ICCSA 2011(vol 6782, pp. 269-283): Springer Berlin / Heidelberg .
Pukeliene, V., & Starkauskiene, V. (2003). Quality of life: Factors determining itsMeasurement Complexity. Inzinerine Ekonomika. Journal of Engineering Economics, 22(2), 147-156.
Rahman, T., Mittelhammer, R. C., & Wandschneider, P. R. (2011). Measuring quality of life across countries: A multiple indicators and multiple causes approach. The Journal of Socio-Economics, 40(1), 43-52.
Senlier, N., Yildiz, R., & Aktas, E. D. (2009). A perception Survey for the Evalution of urban Quality of life in Kocaeli and a Comparison of the life Satisfaction with the European Cities. ArticleSocial Indicators Research, 94(2), 213-226.
Ventegots, M., & Jovvj, N. (2003). Quality of Life Theory: An Integrative Theory of the Global Quality of Life Concept. the Scientific World Journal, 13(3), 1030-1040.

  • تاریخ دریافت 09 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 01 تیر 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402