مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

شناسایی موانع توسعه کسب و کارهای روستایی با رویکرد ماندگاری ساکنین ( مورد مطالعه : روستاهای مرزی استان ایلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار ، گروه مدیریت ، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران .
10.22034/jget.2024.156699
چکیده
مقدمه:  کشور ایران در پهنه سرزمینی خود،  دارای 8574 کیلومتر مرز است، عدم توجه به نواحی پیرامونی به ویژه مناطق مرزی در کشورهای مختلف درروند توسعه­ای این نواحی اختلال ایجاد کرده است و باعث کمبودهای بالقوه ازجمله فقدان اشتغال، نازل بودن درآمد و عدم دسترسی به نیازهای اولیه در این نواحی استراتژیک شده و زمینه را برای معضلات و نابسامانی­هایی چون قاچاق کالا، مهاجرت، شورش و ناامنی را فراهم کرده است. مرزها تعیین­کننده حدود و قلمرو جغرافیایی حاکمیت، صلاحیت و مالکیت یک حکومت سیاسی هستند و کشورها و دولت­ها را از یکدیگر جدا و متمایز می­کنند. کشورهای درگیر با مسائل ناامنی در مناطق مرزی دریافته­اند که به دلایل مختلف از جمله فقر و تنگدستی، ناامنی گسترش یافته و این ناامنی به طور مستقیم به کل کشور منتقل شده است.
هدف:  نظربه چندساحتی بودن توسعه مناطق مرزی (اقتصادی، امنیتی، اجتماعی و فرهنگی) هدف از این تحقیق شناسایی موانع توسعه کسب و کارهای روستایی بعنوان یک محرک اقتصادی با رویکرد پایداری و ماندگاری ساکنین در مرزها با مورد مطالعه شهرستان­های مرزی مهران و  دهلران در استان ایلام می­باشد.
روش شناسی:  این پژوهش، کمّی و ماهیت و هدف آن کاربردی‌ و ازنظر گردآوری داده‌‌ها نیز توصیفی- پیمایشی می‌باشد. برای تحلیل داده‌‌ها از نرم‌افزار SPSS به‌عنوان نرم‌افزار اصلی و از نرم‌افزار LISREL به‌عنوان نرم‌افزار کمکی برای روش تحلیل عاملی (از نوع اکتشافی) استفاده شد. جامعة آماری تحقیق شامل اساتید مرتبط با حوزه­های اقتصاد، مدیریت، جغرافیای سیاسی و امنیت مرزها دانشگاه­های استان ایلام، فعالان اقتصادی و تعاونی داران مرزی در شهرستان­های مهران و دهلرن و مدیران اجرایی، نظامی و انتظامی استان ایلام می­باشد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی پژوهش شامل شهرستان­های مرزی مهران و دهلران در استان ایلام می­باشد.
یافته­ ها و بحث:  در این پژوهش 25 متغییر بعنوان موانع توسعه کسب و کارهای روستایی در مناطق مرزی شناسایی شدند که پس از به‌کار بردن تحلیل عاملی، برای تعیین تعداد عوامل از ملاک کیسر استفاده شد. برپایة این ملاک، 4 عامل (عوامل فردی و اجتماعی و فرهنگی، عوامل اداری و حمایتی، عوامل مالی و اقتصادی، عوامل امنیتی و سیاسی) دارای ارزش ویژة بالای 1 شناسایی و به‌عنوان عوامل قابل استخراج تعیین شدند. با توجه به شاخص‌‌های آماری با استفاده از روش تحلیل عوامل اصلی، این 4 عامل در‌مجموع 92.672  درصد از واریانس کل متغیرها را توانستند تبیین کنند.
نتیجه ­گیری: نتایج پژوهش نشان داد عوامل فردی، اجتماعی و فرهنگی با مجموع بار عاملی 6.055 ، عوامل اداری و حمایتی با مجموع بار عاملی  4.711، عوامل مالی و اقتصادی  با مجموع بار عاملی 2.928 و عوامل امنیتی و سیاسی  با مجموع بار عاملی 1.407 به ترتیب بعنوان مهمترین موانع توسعه کسی و کارهای روستایی در مناطق مرزی می­باشند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

بذرافشان، جواد؛ طولابی­نژاد، مهرشاد؛ حملی، نجمه(1397). بررسی عوامل و محرک های تغییر الگوی معیشت روستاهای مناطق مرزی، مورد مطالعه: دهستان مینان، شهرستان سرباز، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دوره 18 شماره 150:43-127.
تاجری، رسول؛ بیگ بابایی، بشیر؛ آذر، علی(1400). تبیین مدل توسعه پایدار در مناطق مرزی با تاکید بر مولفه های شهر هوشمند، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره9، شماره4: 183-151.
حسینی نیا، غلامحسین؛ زراعتکن، حامد(1397). شناسایی فرصت های کارآفرینی در مناطق مرزی استان سیستان و بلوچستان، پژوهشنامه مطالعات مرزی، سال 6 ، شماره3: 138-125.
قاسمی، فرید؛ حاتمی­نژاد، حسین؛ زیاری، کرامت­الله؛ پوراحمد، احمد؛ زنگنه شهرکی، سعید(1399).آینده­نگاری حکمروایی شهرهای کوچک مرزی مطالعه موردی: شهرهای مرزی اورامان تخت و سروآباد، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 8، شماره1: 34-19.
محمدپور زرندی، حسین؛ طباطبایی مزدآبادی، سیدمحسن(1394).جایگاه آموزش در توسعه پایدارشهری، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، سال 3، شماره 10: 125-111.
محمدی، رضا؛ کرکه آبادی، زینب؛ میری، غلامرضا(1401). تبیین تعاملات شهر و مرز با رویکرد توسعه پایدار بر اساس منطق تصمیم گیری چند معیاره فازی مطالعه موردی: شهرهای مرزی استان سیستان و بلوچستان، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 22، شماره 64: 268-247.
حیدری، محسن؛ بدیع زاده، علی؛ حیدرزاده هنزائی، کامبیز(1399). طراحی مدل توسعه اکوسیستم کارآفرینی در مناطق مزی: مطالعه­ای در استان کردستان، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال 14، شماره 57: 59-29.
رستمعلی­زاده، ولی اله؛ حسینی، قربان(1398). موانع سرمایه گذاری و کسب و کار در منطق مرزی روستایی ایران، فصلنامه توسعه محلی(روستایی-شهری)، دوره 11، شماره 2: 378-361.
جلائی اسفندیاری، سید عبدالمجید؛  صمیمی، سپیده (1393). بررسی موانع سرمایه­گذاری بخش خصوصی در ایران(در راستای سیاستهای کلی ابلاغی نظام)،  فصلنامه سیاست­های راهبردی و کلان، سال 2، شماره 7: 109-89.
پناهی،حمید؛ امینی، داود؛ اصانلو، علی(1400). تحلیلی بر شاخص­های آمایش مرز در پیاده­سازی و اجرای طرح­های امنیتی مرز مطالعه موردی: مرزهای شمال غرب کشور، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی(سپهر)، دوره 30، شماره 119: 141.158.
صدیق، مهدی؛ صدیق، محد؛ اکبری، مهناز(1395). بررسی عوامل موثر بر امنیت شهرهای مرزی در استان آذربایجان غربی، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 5 شماره 17: 22-1.
قنبری، رضوان؛ آگهی، حسین؛ علی بیگی، امیرحسین؛ زرافشانی، کیومرث(1395). واکاوی محتوای سیاست­ها در تطابق با ابعاد اکوسیستم کارآفرینی ، فصلنامه توسعه کارآفرینی، شماره 1، دوره9 : 58-39.
Wilkinson, T; Brouthers, L. E. (2020). Trade promotion and SME export performance. International Business Review: 20-35.
Fairbairn, B; June, B; Murray, F. (2018). Co-operatives and Community Development: Economics in Social Perspective. Centre for the Study of Co-operatives. Saskatoon, Saskatchewan: 245-257.
Nebuhr, A (2005), the impact of EU enlargenment on Europesn border region HWWA Discussion: 15-34.
Perkamann, M. (2003). Cross – Border Regions in Europe, Significance and Drivers of Regional Cross– Border Cooperation, European Urban and Regional Studies, Vol. 10, Na 2: 156-167.
Khattab, I & Osman Almagli, Omar, (2017), Towards an Integrated Model of Entrepreneurship Ecosystem, Journal of Business & Economic Po licy, Vol. 4, No. 4: 33-51.
Borissenko, J., & Boschma, R. (2017). A critical review of entrepreneurial ecosystems research: towards a future research agenda: Lund University, CIRCLE Center for Innovation, Research and Competences in the Learning Economyo. Document Number).
 Christofakis, Manolis; Gaki, Eleni; Lagos, Dimitrios.(2019), The impact of economic crisis on regional disparities and the allocation of economic branches in Greek regions, Bulletin of Geography. Socio-.economic Series, 44(44): 7-21.

  • تاریخ دریافت 19 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 27 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 21 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402