مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تبیین نقش اکوتوریسم جزیره قشم در توانمندسازی زنان روستایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، پردیس بین الملل کیش، دانشگاه تهران، جزیره کیش، ایران.
2 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استاد، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jget.2024.414394.1508
چکیده
مقدمه: یکی از ابعاد فضایی توسعه پایدار، توسعه پایدار روستایی است که با توجه به شرایط متفاوت محیطی، اقتصادی و اجتماعی جزیره، برنامه‌ریزان محلی و روستایی به آن توجه خاصی دارند. مشارکت زنان در تمامی زمینه‌های زندگی اقتصادی و اجتماعی، یکی از مهم‌ترین عوامل دست‌یابی به توسعه پایدار روستایی بوده و ضرورتی بنیادین دارد. توانمندسازی زنان ازجمله مؤلفه‌های مهم در توسعه پایدار است. گردشگری پتانسیل توانمندسازی زنان، به‌ویژه در نواحی روستایی را دارد. فعالیت‌های اقتصادی سنتی در ساختارهای اجتماعی سنتی و فرهنگی جوامع محلی، دارای تأثیر کمتری در جهت توانمندسازی و نشان دادن توانایی زنان نسبت به فعالیت‌های طبیعت‌گردی می‌باشند.
هدف: هدف این تحقیق بررسی نقش اکوتوریسم و ظرفیت‌های ژئو پارک قشم در جهت توانمندسازی اقتصادی، اجتماعی و روان‌شناختی زنان روستایی می‌باشد.
روش­شناسی: فرآیند حاکم بر این تحقیق ازنظر هدف کاربردی و نوع روش توصیفی – تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق، 31 نفر از کارشناسان و مسئولین سازمان منطقه آزاد قشم، ژئوپارک و امور زنان و 365 نفر از زنان کارآفرین جزیره قشم و فعال در حوزه گردشگری می‌باشند. برای تحلیل داده‌های آماری از آزمون‌های مقایسه‌ای T و برای مقایسه و تحلیل مؤلفه‌های به‌دست‌آمده در ابعاد مختلف توانمندسازی از آزمون ANOVA استفاده‌شده است.
قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی پژوهش، روستاهای فعال درزمینه اکوتوریسم و ژئوپارک جزیره قشم می‌باشد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد ابعاد توانمندسازی اجتماعی، عوامل کالبدی محیطی و توانمندسازی روان‌شناختی به ترتیب با میانگین‌های 7900/۲، 8123/۲ و 8427/2 با بیشترین امتیاز در سطح مناسب‏تری قرار دارند و ابعاد عوامل فرهنگی و عوامل سیاسی به ترتیب با میانگین‌های 2077/۲، 2359/۲ با کمترین امتیاز از سطح نامناسبی برخوردارند. سایر ابعاد توانمندسازی اقتصادی، عوامل اقتصادی، عوامل آموزشی و کارآفرینی با توجه به میانگین‌های به‌دست‌آمده در سطح میانه قرار دارند.
نتیجه­ گیری: نتایج حاکی از آن است که مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی روستا مانند تعاونی‌ها، باعث توانمندی زنان در بعد اجتماعی گشته است که البته تأثیر این توانمندی اجتماعی منجر به توانمندسازی زنان قشم در بعد اقتصادی نیز شده است. در این میان نقش عوامل آموزشی که منجر به ادامه تحصیل و کارآفرینی زنان شده را، نمی‌توان ندیده گرفت. اگرچه هنوز توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی زنان جزیره قشم در مرحله مطلوبی قرار ندارد و گاهی از سطح متوسط پایین‌تر است ولی با افزایش آگاهی در جهت توانمندسازی زنان در بعد روان‌شناختی، قطعاً توانمندسازی زنان در ابعاد اجتماعی و اقتصادی هم تقویت می‌گردد. درنتیجه می‌توان گفت باوجوداینکه توانمندسازی زنان روستایی قشم در ابعاد اجتماعی و اقتصادی پایین‌تر از حد انتظار است ولی با توجه به آموزش و ادامه تحصیل و افزایش سطح آگاهی زنان و توانمندسازی آنان در بعد روان‌شناختی گامی مؤثر در توانمندسازی خویش در دو بعد اجتماعی و اقتصادی برداشته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پاشایی، زینب. (1396). بررسی نقش توانمندسازی زنان روستایی در توسعه  گردشگری  روستایی  مطالعه   موردی: روستاهای شهرستان جلفا. پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گرایش مدیریت توسعه پایدار روستایی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی، دانشگاه تبریز.
پرتو (۱۳۹۵). توانمندسازی زنان؛ موانع و چالش ها. باشگاه دانش آموختگان مدرسه پرتو. بازیابی شده از  https://partoschool.org/?s=%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%9B+%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9+%D9%88+%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4+%D9%87%D8%A7
پورظهیر، علی تقی، جهانیان، رمضان. (1388). بررسی ابعاد توانمندسازی مدیران آموزشی به منظور ارائه چارچوب مناسب جهت مدیران مدارس کشور. آینده پژوهی مدیریت، 20(4 (پیاپی 83))، 121-136. بازیابی شده از  https://www.sid.ir/paper/204148/fa
جمشیدی، معصومه، مهدی زاده، حسین. (1398). طراحی الگوی توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار در استان ایلام. مجله پژوهش های ترویج و آموزش کشاورزی، 12(2). بازیابی شده از  https://www.sid.ir/paper/372938/fa
جمینی، داود؛ جوان، فرهاد و حیدریان، بیتا. (1403). شناسایی چالش‌ها و راهکارهای توسعه ژئوتوریسم در سکونتگاه­های روستایی منتخب در استان­های کردستان، کرمانشاه و همدان. برنامه­ریزی و توسعه گردشگری, 13(51), 215-237.
حجت شمامی، سیروس و جوان، فرهاد. (1401). اکوتوریسم و پایداری محیط زیست روستایی در شهرستان رودبار. مطالعات مدیریت توسعه سبز، 1(2)، 59-72.
خسروی پور، بهمن، پورجاوید، سهیلا. (1396). واکاوی عوامل مؤثر بر رشد کارآفرینی در کسب وکارهای کوچک زنان روستایی در شهرستان اسلام آباد غرب با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، 4(3)، 299-315. بازیابی شده از  https://rdsj.torbath.ac.ir/article_58179.html
خسروی پور، بهمن، فروشانی، ناهید. (1390). مشارکت زنان و توسعه پایدار روستایی. کار و جامعه، (133). بازیابی شده از https://www.sid.ir/paper/481871/fa
خلیلی، زهرا، خلیلی، سعید. (1401). توانمندسازی زنان (اصول، ابعاد، چالش­ها و راهکارها). چهاردهمین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی. بازیابی شده از  https://civilica.com/doc/1575003/
روستا، حسین. (1392). ساماندهی جاذبه های ژئوتوریستی (مطالعه موردی: غار نمکی قشم). پایان نامه کارشناسی ارشد اکوتوریسم، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان.
عباسی نجف آبادی، علیرضا، رضایی، نجمه، جعفرزاده، زهرا. (1395). بررسی امکان سنجی توسعه اکوتوریسم ؛ مطالعه موردی: ژئوپارک قشم. دومین کنفرانس بین المللی مدیریت و اقتصاد در قرن 21، تهران. بازیابی شده از https://www.sid.ir/paper/832950/fa
عظیمی، نرگس، علی بیگی، امیرحسین، باب زن، عبدالحمید. (1401). الگویی برای توانمندسازی زنان روستایی در شهرستان کرمانشاه. روستا و توسعه، 25(4)، 67-86. doi: 10.30490/rvt.2021.354399.1354. بازیابی شده از   http://rvt.agri-peri.ac.ir/article_128491_8761c571881315cd56e754f47741aa33.pdf
قاسمی، مهدیه. (1393). ارزیابی نقش طرح های حفاظتی  بر توسعه اکوتوریسم و  توانمندسازی زنان، مطالعه موردی جزیره قشم.  پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت جهانگردی، گرایش برنامه­ریزی توسعه، دانشکده گردشگری، دانشگاه سمنان. بازیابی شده از  https://www.virascience.com/thesis/811514/
مجیدی شیخ ده، حکیمه، صفرآبادی، اعظم، گلی، علی. (۱۳۹۶). آمایش منطقه ای جاذبه های گردشگری با تأکید بر توان های اکوتوریسم. نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، 8(29)، 61-82. بازیابی شده از  https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2354.html
منطقه آزاد قشم. (1401). معرفی شهرها و روستاهای قشم. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. بازیابی شده از https://qeshm.farhang.gov.ir/fa/qeshminfo/qeshmcity
میرزاخانی، کریم. (۱۳۹۹). مطالعه جامعه شناختی راهکارهای توانمند سازی زنان روستایی و عشایر. فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 4(45)، ۱۵-۱. بازیابی شده از  https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/549
نوری ثانی آبادی، جواد، تاج، شهره، فلاح تبار، نصرالله. (1402). بررسی تأثیر توانمندسازی ذهنی- روانی و اجتماعی زنان سرپرست خانوار روستایی تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ه) بر معیشت پایدار روستاهای شهرستان ری. مهندسی جغرافیایی سرزمین، 7(1)، 137-154. doi: 10.22034/jget.2023.160263. بازیابی شده از https://www.jget.ir/article_160263.html
ورکیانی پور، نفیسه، حسینی، سید محمدرضا، سمیعی، روح الله، اشرفی، مجید. (1398). ارائه مدل توسعه کارآفرینی زنان با رویکرد توسعه پایدار روستایی در استان گلستان. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۱۹ (۵۴)، ۱۴۷-۱۶۶. بازیابی شده از https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3208-fa.html
Gil Arroyo, C.  (2019). Cultivating Women’s Empowerment through Agritourism: Evidence from Andean Communities. Retrieved from http://www.mdpi.com/journal/sustainability
Javan, F. and Pourgharib, B. (2024). Assessing the Impact of English Language Proficiency in Host Communities on the Sustainability of Rural Tourism(A Case Study of Villages in Gilan Province, Northern Iran). journal of sustainable rural development, 8(1), 119-130. doi: 10.22034/jsrd.2024.458005.1187
Khosravipour, B., & Forushani, N. (2018). Women's Participation and Sustainable Rural Development. Work and Society, (133). (in Persian). Retrieved from https://www.sid.ir/paper/481871/fa
Millennium Challenge Corporation. (2023). MCC Investments Empower Rural Women and Girls  in the Developing World. Retrieved from https://www.mcc.gov
Norie, J., Taj, S., & fallahtabar, N. (2023). The effect of mental-psychological and social empowerment of women heads of rural households under the auspices of Imam Khomeini Relief Committee on sustainable livelihood of villages in Rey city in 1398. Geographical Engineering of Territory, 7(1), 137-154. doi: 10.22034/jget.2023.160263. Retrieved from https://www.jget.ir/article_160263.html?lang=en
Scheyvens, R., van der Watt, H. (2021). Tourism, Empowerment and Sustainable Development: A New Framework for Analysis. Sustainability, 13(22), 12606. https://doi.org/10.3390/su132212606. Retrieved from https://www.mdpi.com/journal/sustainability, No.13.
The Global Network of Women Peacebuilders (GNWP). (2021). Women, Peace, and Security and Human Rights in the Digital Age: Opportunities and risks to advance women’s meaningful participation and protect their rights. Retrieved from https://gnwp.org/wpcontent/uploads/PolicyBriefGNWP-2021c.pdf
UN Women. (2022). Statement: Rural women confronting the global cost-of-living crisis. Retrieved from https://www.unwomen.org
UN Women. (2023). Women in power in 2023: New data shows progress but wide regional gaps.  Retrieved from https://www.unwomen.org
United Nations World Tourism Organization (UNWTO). (2020). Rural women. Retrieved from https://www.unwomen.org/en/what-we-do/economic-empowerment/rural-women.
United Nations. (2022). Strategy for gender equality and the empowerment of women (2022–2026). united nations office at vienna united nations office on drugs and crime.
Veritas. (2024). Count Her In: Accelerating Gender Equality Through Economic Empowerment T. Retrieved from https://www.veritaszim.net/node/6895.
World Bank. (2022). International Women's Day 2022—Accelerate Equality: Experience the Impact When you Break the Bias, Retrieved from https://wbl.worldbank.org
World Trade Organization (OECD, WTO). (2019). Aid for trade at a glance: economic diversification and empowerment. Retrieved from https://doi.org/10.1787/18ea27d8-en.

  • تاریخ دریافت 11 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 03 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404