مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی عوامل مؤثر بر کیفیت محیطی مناطق روستایی با تاکید بر توسعه گردشگری(مطالعه موردی: روستاهای بخش ماهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
چکیده
مقدمه:  در برنامه­ریزی برای نواحی روستایی با توان گردشگری نیز باید اهدافی نظیر توسعة پایدار روستایی و حفاظت از محیط طبیعی و افزایش کیفیت محیطی مورد توجه واقع شود. زیرا توجه به این موارد از یک سو زمینه ساز نگهداشت جمعیت روستایی بوده و از سوی دیگر به جذب گردشگر در مقصدهای روستایی کمک می­کند.
هدف:  این پژوهش بدنبال ارزیابی کیفیت محیطی روستاهای بخش ماهان استان کرمان در جهت توسعه گردشگری می­باشد.
روش شناسی: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و ابزار تحقیق پرسشنامه خود ساخته و نرم­افزار Excel می باشد.جامعه آماری این پژوهش، شامل 24 کارشناس حوزه گردشگری است که به روش نمونه­گیری گلوله برفی انتخاب شده­اند. جمع­آوری اطلاعات به­صورت پیمایشی و اسنادی بوده است. در این تحقیق،کیفیت محیطی به ­عنوان متغییر مستقل،در سه بعد زیست­محیطی، اجتماعی و اقتصادی با 19 شاخص و گردشگری به­عنوان متغییر وابسته در نظر گرفته شد و با استفاده از مدل­های FAHP و FDEMATEL، به تحلیل داده­های پژوهش پرداخته شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمروی جغرافیایی تحقیق حاضر روستاهای بخش ماهان استان کرمان است.
یافته ها و بحث:  براین اساس، بیشترین وزن، به شاخص اجتماعی با دارا بودن وزن 0.578 و کمترین وزن به شاخص اقتصادی با وزن0.173 اختصاص داده شد. و بیشترین تاثیر گذاری و تاثیرپذیری و بالاترین اهمیت از لحاظ شاخص­های سه­گانه به شاخص اجتماعی با میانگین5.315 و کمترین اهمیت مربوط به شاخص زیست­محیطی با میانگین0947 اختصاص داده شد.
نتیجه­گیری:  بر مبنای نتایج یافته­ها می­توان در خصوص عوامل اقتصادی لزوم حمایت از کسب و کارهای خلاق و بهره­مندی از افراد نوآوری که نیاز به حمایت مالی دارند را ارائه نمود و در رابطه با افزایش قیمت زمین در روستاها هم می­توان گفت برای احداث واحد گردشگری در روستا می­توان ارائه تسهیلات کم بهره را در نظر گرفت. و در حوزه­های اجتماعی و زیست­محیطی به ارائه آموزش­های در رابطه با لزوم حفظ محیط روستایی توسط انجمن­های مردمی و رسانه­های جمعی محلی و تدوین مقررات در جهت تشویق افراد خلاق و مقابله با افراد متخلف در سطح روستا اشاره کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، عبدالحمید، صفرزاده، حسین، جاویدی حق، مریم(۱۳۹۰)؛ بررسی تاثیر ابعاد ذهنی فروشگاهی برارزش خرده-فروشی مشتریان فروشگاه‌های زنجیره‌ای(رفاه،شهروند و هایپراستار)در شهر تهران؛ مجله مدیریت بازرگانی، دوره۳، شماره ۹، صص۱۹-۳۴.
افتخاری، رکن‌الدین­عبدالرضا و مهدوی، داود و پورطاهری، مهدی(1389)، فرایند بومی‌سازی شاخص­های توسعه پایدار گردشگری روستایی در ایران، پژوهش­های روستایی، سال اول، شماره 4، صص 14-1.
اکبریان، سعیدرضا و شیخ بیگلو، رعنا(۱۳۹۴)؛ سنجش کیفیت محیط روستاهای گردشگری مطالعه موردی: بخش آسارا- شهرستان کرج؛ مجله پژوهش­های روستائی، دوره ۶، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۴، صص ۴۳۳-۴۵۷
باباخانزاده، ادریس. (1392). بررسی اثرات اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و زیست محیطی توسعه گردشگری بر منطقه اورامانات، برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا)، 3(3)، 145-164.
بذرافشان, مرتضی, سامانی, سحر. (1398). عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی (مورد مطالعه : شهرستان جهرم). مطالعات مدیریت گردشگری, 14(47), 193-220.
براتی، ناصر و سلیمان­نژاد، محمدعلی(۱۳۹۰)؛ ادراک محرک­ها در محیط کنترل­شده و تأثیر جنسیت بر آن؛ فصلنامه علمی پژوهشی باغ منظر، مرکز پژوهشی هنر، معماری و شهرسازی نظر، شماره ۱۷ / سال هشتم/ تابستان، صص۱۹-۳۰.
پورجعفر، محمدرضا، تقوایی، علی اکبر، صادقی، علی رضا(۱۳۸۸)؛ خوانش تاثیر ساماندهی محورهای بصری بر ارتقاء کیفیت محیط فضاهای عمومی‌شهری: خیابان آزادی تهران؛ دو فصلنامه مدیریت شهری، شماره ۲۴، دوره پاییز و زمستان، صص۶۵-۸۰.
رحیمی، حسین. (1396). نقش مناسبات شهرو روستا در توسعه گردشگری روستایی ( مطالعه موردی: بخش گلبهار - شهرستان چناران)، مطالعات مدیریت گردشگری، 12(38)، 45-61.
رضوانی، محمد رضا، فرجی­سبکبار، حسنعلی، دربان­آستانه، علیرضا، کریمی، سید هادی. (1396). تحلیل نقش عوامل و شاخص­های کیفیت محیطی موثر در برندسازی مقصدهای گردشگری روستایی، برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، 6(23)، 105-136.
رضوانی، محمدرضا، اکبریان­رونیزی، سعید، رکن‌الدین­افتخاری، عبدالرضا و بدری، سیدعلی(1390)، تحلیلی مقایسه­ای آثار اقتصادی گردشگری خانه­های دوم با گردشگری روزانه بر نواحی روستایی، با رویکرد توسعه پایدار. مطالعه موردی: شهرستان شمیرانات، پژوهش­های روستایی، سال دوم، شماره 4، زمستان 1390.صص 62-35
سجاسی­قیداری، حمدالله، صادقلو طاهره. تحلیل و تبیین نقش کیفیت محیطی در جذب گردشگر به مقاصد گردشگری روستایی (مطالعه موردی: روستاهای گردشگری دهستان لواسان کوچک). فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. ۱۳۹۵; ۳۱ (۲) :۳۲-۴۹
شیعه، اسماعیل و علی پور، سجاد (۱۳۸۹)؛ تحلیل عوامل کیفیت بخش محیط گردشگری ساحلی با توجه به معیارهای گردشگری پایدار: مطالعه موردی سواحل شهر رامسر؛ آرمانشهر، شماره ۵، دوره پاییز و زمستان، صص۱۵۵- ۱۶۷.
علی یاری، ویدا، شریف­زاده، مریم, احمدوند، مصطفی. (1398). ارزیابی اثرات گردشگری بر نواحی روستایی هدف گردشگری بخش مرکزی شهرستان فیروزآباد با استفاده از مدل تحلیل عاملی. مطالعات مدیریت گردشگری, 14(45), 221-247.
علیلقی‌زاده­فیروزجایی، ناصر(1387)، اثرات گردشگری بر ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیطی نواحی روستایی. مطالعه موردی: نواحی روستایی بخش مرکزی شهرستان نوشهر، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه تهران.
کاظمی، مصطفی، پور، سمیرا، سعادت یار، فهیمه سادات، بیطرف، فاطمه(۱۳۹۰)؛ تاثیر تصویر ذهنی گردشگران بر ارزش ادراک شده از شهرهای ساحلی دریای خزر با تاکید بر نقش واسط کیفیت عوامل ادراک شده؛ مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، سال دوم، شماره ششم، دوره پاییز، صص ۳۴-۱۹.
کاکاوند، الهام، براتی، ناصر و امین زاده، بهرام(۱۳۹۲)؛ سنجش تطبیقی تصویر ذهنی شهروند و شهرساز به مفهوم کیفیت محیط شهری(مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر قزوین)؛ فصلنامه علمی پژوهشی باغ منظر، شماره ۲۵، سال دهم، تابستان، صص ۱۱۲-۱۰۱.
لطیفی، حیدر و یوسفی باصری، علی محمد(1390)، عشایر و توسعه گردشگری، چاپ اول، انتشارات سازمان نیروهای مسلح.
ناصح, نگین, تقوی, لعبت. (1398). بررسی شاخص های گردشگری پایدار در دستیابی به ارزش‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی: ارائه راهکار برای اثرات مخرب. انسان و محیط زیست، 17(3)، 25-39.
نوروزی­فرد، هاشم, خراسانی، محمدامین. (1395). برنامه‌ریزی راهبردی توسعۀ گردشگری روستایی در نواحی روستایی شهرستان ایذه مورد شناسی: روستای شیوند، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، 6(18)، 119-134.
وثوقی، لیلا، خانی، فضیله، مطیعی­لنگرودی، سیدحسین و رهنمایی، محمدتقی(1390)، ارزیابی نگرش جامعه روستایی به گردشگری، بر مبنای مدل معادلات ساختاری، مورد: منطقه کوهستانی رودبار قصران، پژوهش‌های روستایی، سال دوم، شماره چهارم، زمستان، صص 88-63.
یوسفی جواد و شریفی تهرانی محمد (1395). تحلیلی بر اثرات اجتماعی و فرهنگی توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهرستان بیرجند)، فصلنامه علمی-ترویجی راهبرد توسعه، شماره 48.
Roca, M.N., Oliveira, J.A., Roca, Z. And Costa, L. (2011) , Second Homes In Portugal: Conceptual Issues And Findings Of Desk And Field Research, 2nd International Workshop On Lifestyle Migration And Residential Tourism, Madrid – Espanha, March 25, 2011.
Altinay M., Hussain K., (­2005) , Sustainable Tourism Development: A Case Study of NorthCyprus, International Journal of Contemporary Hospitality Management, Volume: 17, Issue: 3. pp: 272 – 280.
Bigne, E. J., Sanchez, I. M., Sanjez, J. (2001). Tourism image, evaluation variables and after-purchase behavior: inter-relationship, Journal of Tourism Management, 22(6),pp.607–616.
Chao, W. Z. (2005); Marketing tools as factors in destination image formation; Master of Science Dissertation, San Jose state university.
European Commission. (2000) "Towards Quality Coastal Tourism", Italy, Official Publications of the European Communities.
Hughes, H. (2002) "Environmental Indicators", Annals of Tourism Research. pp.457–477
Kastenholz, E. Joao, M. Pexseria, C. Lima, J (2012). Understanding and manageing the rural tourism experience-the case of ahistorical village in portugal. Toyrism management perspectives. vol4
Monterrubio, J. (2007) "Tourism Impact Assessment: A Critical Review of Tourism Perception Studies", International Tourism Biennial Conference, Çanakkale Onsekiz Mart University, School of Tourism & Hotel Management.
Moon, K. S., Kim, M. , Ko, Y. J. , Connaughton, D. P. , Lee, J. H. (2011); The influence of consumer’s event quality perception on destination image; Journal of Managing Service Quality. 21(3), 287-303.
Nunkoo, R. & Ramkissoon, H. (2008) "Small Island Urban Tourism: a Residents Perspective", Current Issues on Tourism, pp. 37-60.
Petrick, J. F., Morais, D. D., Norman, W. C. (2001). An examination of the determinants of entertainment vacationers’ intentions to revisit. Journal of Travel Research, pp.40, 8-41.
Porteous, J.D. (1971); design with people: the quality of urban environments, environment and behavior, 3,pp. 78-155.
Rao, R. V. (2008) , “A decision making methodology for material selection using an improved compromise ranking method”. Journal of Materials and Design. Vol. 29, No. 10, pp. 1949-1954.

  • تاریخ دریافت 27 شهریور 1399
  • تاریخ بازنگری 06 آذر 1399
  • تاریخ پذیرش 14 دی 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401