مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل راهبردهای مطلوب دستیابی به توسعه پایدار روستایی با تکیه بر گردشگری تجاری (مطالعه موردی: منطقه تجاری دهشیخ- سیگار در استان فارس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استاد گروه جغرافیا و آمایش انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زابل، زابل، ایران
4 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22034/jget.2024.140544
چکیده
مقدمه:  صنعت گردشگری در حال حاضر، در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان اصلی اقتصاد تجاری است، به طوری که بسیاری از برنامه‌ریزان و سیاست‌گزاران توسعه از آن به عنوان رکن اصلی توسعه‌پایدار یاد می‌کنند. در این راستا گردشگری تجاری نیز جزئی از صنعت گردشگری به‌حساب می‌آید که می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی و مناسب و شناسایی مزئیت‌ها و محدودیت‌های آن، نقش موثری در توسعه مناطق روستایی مرزی داشته باشد.
هدف:  مطالعه حاضر در چارچوب برنامه‌ریزی استراتژیک ضمن شناخت عوامل درونی و بیرونی اثرگذار بر شکل‌گیری و توسعه گردشگری تجاری، به ارائه راهبردهای مناسب در زمینه توسعه­پایدار روستایی تحت تاثیر شاخص‌های گردشگری تجاری می‌پردازد.
روش شناسی: روش تحقیق توصیفی–تحلیلی است. در راستای پیشبرد اهداف تحقیق 16 قوت، 9 ضعف، 16 فرصت‌ و 8 تهدید فراروی گردشگری تجاری از طریق واکاوی سیاست‌های دولت، مصاحبه با فعالان حوزه گردشگری تجاری و تعدادی از نخبگان محلی، شناسایی گردید. واحد تحلیل 25 نفر از اساتید، نخبگان و صاحب‌نظران حوزه گردشگری تجاری و 235خانوار از روستاها در منطقه مورد مطالعه بوده است. در این مطالعه از ابزارهای برنامه‌ریزی استراتژیک SWOT و QSPM استفاده‌ شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی در پژوهش حاضر شامل 13 روستای قرار گرفته در محدوده تجاری دهشیخ- سیگار در دهستان سیگار از توابع بخش مرکزی شهرستان لامرد قرار گرفته است.
یافته­ ها و بحث:  با توجه به امتیاز نهایی (33/3) IFE و (58/3) EFE در ماتریس SWOT، استراتژی تهاجمی SO به‌عنوان راهبرد مناسب برای رسیدن به توسعه گردشگری تجاری در منطقه تجاری دهشیخ-سیگار در افق 1410 یعنی دست یافتن به سناریوی طلایی تعیین گردید.
نتیجه ­گیری: نتایج حاصل از ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمی(QSPM) نشان داد که، راهبرد «دسترسی به امکانات و تسهیلات اضافی خرید با توجه به نزدیکی منطقه مورد مطالعه به دریا و بازارهای تجاری در کشورهای جنوب خلیج فارس»، با امتیاز 084/4 به عنوان راهبرد مطلوب پیش­روی توسعه پایدار سکونتگاه­های روستایی شناسایی گردید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیم زاده، عیسی. (1391). نقش بازارچه مرزی در توسعه امنیت (نمونه موردی: بازارچه مهران)، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش­ها و رهیافت­ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
ابراهیم­زاده، عیسی.، کاظمی، شمس­الله. و اسکندری ثانی، محمد. (1390). برنامه­ریزی استراتژیک توسعه گردشگری، با تاکید بر گردشگری مذهبی(مطالعه موردی: شهر قم)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 76، 141- 115.
احمدی، علی (1387)، تاثیرات گردشگری بر توسعه کالبدی- فضایی گردشگری در شهر بانه، پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا  برنامه­ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.
احمدی­فر، نرگس و داراب­خانی، رسول (1399)، طراحی راهبردهای توسعه گردشگری با استفاده از تکنیک ANP- SWOT (مطالعه موردی: بافت تاریخی کلانشهر تهران)، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره 22، شماره 8، صص 137- 127.
انوری، محمدرضا.، عثمان، بلوچی. و هاشمزهی، ابراهیم. (1391). نقش محوری گردشگری روستایی(مطالعه موردی: روستاهای ناحیه تفتان، شهرستان خاش در توسعه نواحی). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 3(9 و 10)، 86- 67.
ایمانی، بهرام و ابراهیمی، خدیجه (1397)، تدوین راهبردهای توسعه گردشگری روستایی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان آذربایجان شرقی)، فصلنامه اندیشه جغرافیایی، سال 9، شماره 18، صص 89- 68.
ایمانی، بهرام. و ابراهیمی، خدیجه. (1397)، تدوین راهبردهای توسعه گردشگری روستایی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان آذربایجان شرقی). فصلنامه اندیشه جغرافیایی، 9(18)، 89- 68.
پاپلی­یزدی، محمدحسین. و سقایی، مهدی. (1390)، گردشگری(ماهیت و مفاهیم)، انتشارات سمت، تهران.
پناد، عبدالصمد. و فاضلی، مصطفی. (1391)، گردشگری روستایی راهبردی اساسی برای توسعه روستایی(مورد: روستای تیس (ناحیه چابهار)، اولین همایش ملی توسعه سواحل مکران و اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران.
سالارزهی، حبیب‌الله. و میرزاده، آرمینا. (1394)، شناسایی و اولویت­بندی راهبردهای توسعه گردشگری در منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار با رویکرد ترکیبی SWOT-AHP، فصلنامه پژوهش­های مدیریت عمومی، 8(30)، 144- 121.
سعیدی؛ علی اصغر.، اسماعیل­زاده، خالد. و عبدالله­زاده، جمال. (1388). بررسی جامعه­شناسی اقتصاد بازارچه­های مشترک مرزی، فصلنامه علوم اجتماعی، (45)، 133- 93.
صفرآبادی، اعظم.، مجیدی، ده­شیخ حکیمه.، زنگی­آبادی، علی. و شاه­زیدی، سمیه سادات. (1395). توسعه گردشگری شهری با تاکید بر نقش بازارچه­های مرزی(مطالعه موردی: بازارچه­ی مرزی پاوه). مجله برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، 5(16)، 126- 95.
طیب­نیا، سیدهادی. و منوچهری، سوران. (1395). نقش بازارچه­های مرزی در توسعه اجتماعی و اقتصادی نواحی روستایی مورد: روستاهای بخش خاو و میرآباد شهرستان مریوان. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 5(1)، 172- 147.
غلامی، محمد.، رستگار، محسن.، عبدالهی، علمدار. و  میرجعفری، راضیه­السادات. (1394). شناسایی و اولویت­بندی راهبردهای توسعه­ گردشگری شهرستان شیراز با استفاده از تکنیک SWOT و مدل ANP. فصلنامه جغرافیا و پایداری محیط، 7(15)، 97- 83.
فال سلیمان، محمود. و صادقی، حجت الله. (1392). تحلیل توانمندی­های بخش کشاورزی استان خراسان جنوبی در راستای توسعه پایدار با استفاده از مدل SWOT. فصلنامه جغرافیا و توسعه، 11(30)، 156- 139.
قدمی، مصطفی.، تولایی، سیمین. و فاطمی، محمدمهدی. (1389). ارزیابی استراتژیک قابلیت­های توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر فریدونکنار. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 16(19)، 128- 111.
کهنه­پوشی، سیدهادی. و جلالیان، سیدحمید. (1392). تاثیر قاچاق کالا بر اقتصاد روستاهای مرزی مورد: بخش خاو و میرآباد شهرستان مریوان. فصلنامه جغرافیا و توسعه، 11(32)، 74- 61.
گودرزی، مجید (1398)، تدوین و اولویت‌بندی راهبردهای توسعه گردشگری، فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی، شماره 39، صص 207- 179.
مبینی دهکردی، علی. و سلمانپورخویی، مجید. (1385). درآمدی بر برنامه­ریزی راهبردی و عملیاتی، نشریه راهبرد یاس، 2(6)، 202- 187.
محمدی یگانه، بهروز.، مهدیزاده، عصمت، مهدیزاده، عفت. و چراغی، مهدی. (1390). ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه مرزی مهران بر توسعه نواحی روستایی مطالعه موردی؛ دهستان محسن­آباد. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 12(25)، 96- 79.
موحد، علی و جواد ملکان. (1393). راهبردهای توسعه گردشگری بخش رودبار قصران شهرستان شمیرانات با استفاده از تکنیک QSPM. فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 25(4)، 186- 163.
مهدوی، داوود.، رکن­الدین افتخاری، عبدالرضا. و سجاسی قیداری، حمدالله. (1393). طراحی راهبردی توسعه پایدار گردشگری روستاهای تاریخی- فرهنگی ایران. فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی، 20(56)، 300- 275.
ولدبیگی، شعیب. (1390)، بررسی توانمندی­های گردشگری شهرستان پاوه با استفاده از مدل SWOT و تاثیر آن بر توسعه­ی شهری شهر پاوه، پایان­نامه دوره کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تبریز، استاد راهنما دکتر رحیم حیدری چیانه.
Chandoevwit, W (2004). Thailand’s cross border economy, a case study of sa kaeoand chiangrai; Thailand development resources institute.
Crossley, John C., Jamieson, Lynn M., Brayley, Russell E. (2012) Introduction to commercial recreation and Tourism an Entrepreneurial Approach, Sixth edition, London, SAG More publishing.
Davidson, Rob, (1994) Business Travel, first edition, London: Pitman Publishing.
Gates, L. P. (2010). Strategic planning with critical success factors and future scenarios: An integrated strategic planning framework. Carnegie-Mellon Univ Pittsburgh Pa Software Engineering Inst.‏
Hansen, N.M. (1975). An evaluation of growth center theory and practice. Environment and Planning, (7), 21-832.
Ilbery, B. and Saxenaa, G. (2011), Integrated Rural Tourism in the English–Welsh Cross-border Region: An Analysis of Strategic, Administrative and Personal Challenges. Regional Studies, 45(8), 1139-1155.
Jimenez, B.S., (2012), Recession Strategic Planning and the Fiscal Performance of City Governments during the Great. Journal of The American Review of Public Administration, 43(5), 581 –601.
Niculaa, Virgil and Elena, Popsa Roxana (2014): Business Tourism Market Developments, Procedia Economics and Finance, No 16. 703-712.
Pigozzi, B; Thomas, R; Sam brook, R. (2005). Tourism Carrying Capacity Measures: Crowding Syndrome in the Caribbean. The Professional Geographer, 57 (1), pp. 13-20.
Pinho, M & Marques, J (2019), Business tourism in Porto: an empirical investigation of its potentialities and development challenges, International Journal of Tourism Cities. 1 – 11.
Stern, N. and Rose, G. (2006). The Effect of Strategic Complexity on Marketing Strategy and Organizational Performance. Journal of Business Research, 59, 1–10.
Szalontai, L (2011), Introduction of the eknowbridge project and its results, The Department of Social Geography and Regional Development Planning Humanitarian Policy Group Overseas Development Institute 111 Westminster Bridge Road London of the University of Debrecen & Institute for Euroregional Studies
Takano, S. E. (2010). Application of combined SWOT and Analytic Hierarchy Process (AHP) for tourism revival strategic marketing planning: A Case of Sri Lanka Tourism. Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, 2(8), 954-969.
Timothy, D.J., Guiab, J. and Berthetb, N. (2014). Tourism as a catalyst for changing boundaries and territorial sovereignty at an international border. Current Issues in Tourism Letter, 17(1): 21-27.
Zhang, X. (2012). Research on the development strategies of rural tourism in Suzhou Based on SWOT analysis. Energy Procedia, (16), 1295- 1299.

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1399
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1400
  • تاریخ پذیرش 30 آبان 1400
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402