مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی و مکان یابی بهینه کاربری آموزش عالی در راستای توسعه پایدار (مطالعه موردی: دانشگاه آزاد واحد شهر ساری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ، جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد نور ،دانشگاه آزاد اسلامی ، نور ،ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی ، نور ، ایران
3 استادیار گروه جغرافیا ، واحد نور ، دانشگاه آزاد اسلامی ، نور ، ایران
چکیده
مقدمه:  یکی از اهداف مهم برنامه ریزی کاربری اراضی شهری تأمین مناسب خدمات عمومی است. خدمات آموزشی به عنوان یکی از اساسی ترین خدمات شهری است که با رشد شتابان جمعیت هماهنگی نداشته و سطوح اختصاص یافته به این خدمات، کمتر از نیاز جمعیت لازم تعلیم است. نتیجه چنین کمبودی کاهش سرانه فضاهای آموزشی و از طرف دیگر توزیع نامتعادل مکانی - فضایی مراکز آموزشی و نهایتا تقلیل مطلوبیت و کارایی این فضاها است.
هدف:  هدف از پژوهش حاضر سنجش و مکان­یابی بهینه کاربری آموزش عالی در راستای توسعه پایدار در شهر ساری می باشد.
روش شناسی:  این پژوهش از بعد هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی و میدانی که با هدف مکان یابی مؤسسات آموزش عالی به منظور توسعه پایدار شهر ساری صورت پذیرفته و دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری بعنوان نمونه در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته است. در روش میدانی با توزیع پرسشنامه میان 20 متخصص شهرسازی و جغرافیا و برنامه­ریزی شهری (11 نفر دکتری و 9 نفر کارشناسی ارشد) که 57 درصد پاسخ­دهندگان و 15 متخصص معماری (9 نفر دکتری و 6 نفر کارشناسی ارشد) که 43 درصد پاسخ­دهندگان را شکل داده­اند. بدین منظور برای وزن دهی و تعیین اندازه اثر متغیرهای مورد مطالعه در هدف نهایی پژوهش، از مدل FAHP استفاده شده است. برای تهیه لایه نهایی با استفاده از گزینه Raster Calculator و استفاده از عمل­گر جمع، لایه­ها به روش همپوشانی با یکدیگر تلفیق شده است. در گام بعد مکان­های پیشنهادی، طبق اهمیت معیارهای مدنظر مورد ارزیابی و بررسی قرار گرفته و ماتریس گزینه­ها نسبت به زیرمعیارها تشکیل و وزن آنها به دست آمده است. سپس با به دست آوردن وزن نهایی گزینه­ها، زمینی که بیشترین سازگاری را با معیارهای موردنظر داشته است، به عنوان بهترین گزینه انتخاب گردید.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو پژوهش حاضر شهر ساری می باشد که کاربری آموزش عالی در این شهر مورد بررسی قرار گرفته است.
یافته ها و بحث:  معیارهای مورد نیاز برای انتخاب مکان مناسب برای کاربری آموزش عالی به سه بخش کلی بعد محیطی - اکولوژیکی، بعد فرهنگی - اجتماعی و بعد کالبدی- فیزیکی تقسیم شده است. بر اساس تحلیل پاسخ­های حاصل از پرسشنامه­ها، زیرمعیار «گسل» در معیار محیطی اکولوژیکی، زیرمعیار «مجاورت با سایر مراکز دانشگاهی» در معیار فرهنگی اجتماعی و زیرمعیار «نزدیکی به شبکه دسترسی» در معیار کالبدی فیزیکی، از ارجحیت بالاتری نسبت به دیگر معیارها برخوردار هستند و در مکان­یابی مراکز آموزش عالی توجه بیشتری را می طلبند. اراضی متعلق به کاربری آموزش عالی با مساحت بالای سه­هزار مترمربع در سطح شهر ساری که نزدیک به مرکز شهر ساری بوده، جهت ارزیابی و بهینه­سازی فضای این کاربری مورد بررسی قرار گرفته و انتخاب شده­اند. از میان شش زمین انتخابی، زمین B که دارای بیشترین وزن می­باشد، سازگاری بیشتری را با زیرمعیارهای موردنظر دارد. از این رو می­توان بین شش زمین مورد بررسی، زمین B را برای کاربری آموزش عالی (دانشگاه آزاد اسلامی) مناسب­تر دانست.
نتیجه­گیری:  نتایج تحلیل FAHP در ارتباط با مکان کاربری آموزش عالی (دانشگاه آزاد اسلامی) در سطح شهر ساری مشخص کرده است که زمین B بیشترین سازگاری را با معیارهای مورد پژوهش داشته و نسبت به پنج گزینه دیگر، بالاترین اولویت را به خود اختصاص داده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احدنژاد روشتی، محسن. مولایی قلیچی، محمد. جوادزاده اقدم، هادی. حاتمی، افشار (1391)، تحلیل الگوی پراکنش فضایی مراکز آموزشی و ساماندهی مناسب کالبدی آن با استفاده از GIS (مطالعه موردی: منطقه 8 تبریز)، مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 3(8)، 18-1.
ادیبی سعدی­نژاد، فاطمه. کریمی، ببراز. حق­پناه، یعقوب. ابوذری، پانته­آ (1390)، ارزیابی توزیع فضایی مدارس ابتدایی اسلام­آباد با استفاده از GIS، فصلنامه نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 3(3)، 164-151.
اسفندیاری مهنی، حمیده. آقایی­زاده، اسماعیل. هادیانی، زهره (1396)، روند توسعه کاربری آموزش عالی و نقش آن در گسترش فیزیکی شهر (مطالعه موردی: شهر زاهدان)، پژوهش­های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، 1(6)، 102-85.
اکبرزاده، زهرا. محمدی، عارفه. احمدی، فریال (1398)، ارزیابی و مکان­یابی بهینه مراکز آموزش عالی در شهر آمل با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، اولین همایش ملی مدرسه فردا، اردبیل، https://civilica.com/doc/1013425
اکبرزاده، زهرا. حیدرنتاج، وحید. احمدی، فریال (1398)، تبیین معیارهای اثرگذار بر مکان­یابی فضای آموزش عالی، اولین همایش ملی مدرسه فردا، اردبیل، https://civilica.com/doc/1013423
پوربساط، وحید (1398)، مکان­یابی مراکز آموزشی (مدارس ابتدایی) در شهر کوهدشت، جغرافیا و روابط انسانی، 2(7)، 445-435.
پورمحمدی، محمدرضا. عساکره، ماجد (1391)، ارزیابی مکان­یابی کاربری­های آموزشی (مدارس ابتدایی)، شهر شادگان، مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 3(9)، 20-1.
حبیبی، داود. کسالایی، افسانه. افتخاری یوسف­آباد، سید جمشید. محمدی، سید هدایت (1397)، بازخوانی شاخص­های اثرگذار در رضایت­مندی شهروندان از عملکرد شهرداری و مدیریت شهری، دوماهنامه مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، 3(1)، 12-1.
حسن­زاده، امین (1398)، ارزیابی میزان تحقق کاربری آموزشی در طرح تفصیلی شهر قوچان و دسترسی به آن با استفاده از مدل Network Analys، پژوهش­های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، 2(22)، 146-133.
حسینی سنگ نو، سید علی. کمانرودی کجوری، موسی. متولی، صدرالدین. جانباز قبادی، غلامرضا (1398)، نقش دانشگاه­ها در بازآفرینی فرهنگی بخش تاریخی مرکزی شهر تهران، فصلنامه شهر پایدار، 2(3)، 110-97.
خاک­پور، براتعلی. شریفی، بایزید. معروفی، ایوب. خالدی، هژار (1393)، ارزیابی مکان­گزینی فضاهای آموزشی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: شهر اشنویه)، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی شهری، 2(5)، 31-11.
دلبری، سید علی. داودی، سید علیرضا (1391)، کاربرد تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در رتبه­بندی شاخص­های ارزیابی جاذبه­های توریستی، مجله تحقیق در عملیات و کاربردهای آن، 9(2)، 79-57.
رحمان­پور، علی اکبر (1389)، معیارهای مکان­یابی مدارس و ارزیابی آنها، آموزش جغرافیا، 3، 31-24.
سرور، رحیم. موسوی، میرنجف. یزدانی چهاربرج، رسول (1392)، تحلیل توزیع فضایی و مکان­گزینی خدمات درمانی با استفاده از مدل تصمیم­گیری چند معیاره فازی (مطالعه موردی: میاندوآب)، فصلنامه آمایش محیط، 6(22)، 100-81.
شجاعیان، علی. ملکی، سعید. امیدی­پور، مرتضی (1393)، ساماندهی مکان­گزینی مراکز آموزش شهری با استفاده از منطق بولین و تصمیم­گیری چندمعیاره فازی، مطالعه موردی: مدارس مقطع راهنمایی 8گانه شهر اهواز، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی آموزشی، 2(4)، 166-137.
شیخ کرمی، محسن. کریمی آذری، امیررضا (1394)، تعیین متغیرهای مکانیابی مراکز آموزش عالی و تحلیل میزان اثرگذاری آنها مطالعه موردی: شهر بندرعباس، کنفرانس بین­المللی پژوهش­های نوین در عمران، معماری و شهرسازی، تهران، https://civilica.com/doc/449414
صابری، عظیم. رنگزن، کاظم. نگاهداری، جواد. دهقانیان، اسفندیار (1390)، ارزیابی و مکان­یابی مدارس مقطع راهنمایی با استفاده از اطلاعات جغرافیایی به روش AHP؛ مطالعه موردی: شهر اهواز، همایش ژئوماتیک 90، تهران، سازمان نقشه برداری کشور، https://www.civilica.com/Paper-GEO90-GEO90_107.html
فتایی، مجتبی (1393)، تحلیلی بر برنامه­ریزی کاربری اراضی شهر کوهدشت با تأکید بر کاربری آموزشی (مدارس ابتدایی)، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
محمدی، جمال. پورقیومی، حسین. قنبری، محمد (1392)، تلفیق مدل همپوشانی شاخص­های (IQ) و تحلیل سلسله­مراتبی (AHP) در مکان­یابی مراکز آموزشی، جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 23(1)، 128-113.
محمدی حمیدی، سمیه. احدنژاد روشتی، محسن. موسوی، میرنجف (1395)، بررسی و تحلیل فضایی توزیع و دسترسی به خدمات عمومی شهری، مطالعه موردی: خدمات آموزشی مقطع راهنمایی شهر میاندوآب، مجله آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه گلستان، 6(21)، 140-125.
معینی­فر، مریم. شکوهی، علی. شیخی، زهرا (1394)، ارزیابی نحوه استقرار فضاهای آموزشی با استفاده از مدل تلفیقی تاپسیس و آنتروپی شانون، مجله پژوهش­های جغرافیایی انسانی، 47(2)، 264-249.
ملکی، سعید. پیوند، ندا. اسدی کلمتی، اقبال (1397)، آسیب­شناسی محل استقرار مراکز آموزشی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (نمونه موردی: مدارس ابتدایی منطقه 7 شهر اهواز)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 7(28)، 32-19.
مهندسین مشاور مازند طرح (1394)، مطالعات طرح جامع ساری، وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت کشور.
نامداری دره دنگ، سجاد (1394)، ارزیابی مکان­یابی کاربری­های آموزشی در شهر درود استان لرستان، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 10(33)، 130-117.
Jarosław Banaszek1, Małgorzata Gajos, Dominik Karkosz1, Oimahmad Rahmonov, Tomasz Parusel (2014), Using GIS Methods to Investigate Urban Parks within Industrial Regions, Pol. J. Environ. Stud. 23(2), 609-617.
Liu, X. Lv, X. Qin, H. Guo, Y. Yu, J. Wang, and G. Mao, (2007). An integrated GIS-based analysis system for land-use management of lake areas in urban fringe, Landscape and Urban Planning, 82, 233-246.
Okan, E. (2012), Application of Geographic Information System (GIS) in Education, Journal of Technical Science and Technologies, 1(2), 53-58.
Senvar, Ozlem. Otay, Irem. Bolturk, Eda. (2016). Hospital Site Selection via Hesitant Fuzzy Topsis. IFAC-Paperonline, 1140- 1145.

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 14 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش 22 آبان 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401