مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تاثیر الگوهای فضای سبز شهری بر توزیع فضایی آلاینده های آلودگی هوا (مورد مطالعه: تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه سنجش از دور و GIS، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
مقدمه:  یکی از مهمترین مسائل زیست­محیطی در ایران (بخصوص کلان­شهر تهران) معضل آلودگی هوا است. فضای سبز شهری، اثرات قابل توجهی در کنترل بهبود هوای شهرها را دارا می باشند. یکی از کارکردهای فضاهای سبز در شهرها، کارکردهای زیست­محیطی آنها در کاهش آلودگی هوای شهری است، درحقیقت فضاهای سبز ریه­های تنفس شهرها به شمار می­آیند.
هدف:  این تحقیق با هدف بررسی تاثیر الگوهای فضای سبز بر روی میزان شاخص آلاینده­های آلودگی هوا در کلانشهر تهران در سال93 صورت گرفته است.
روش شناسی: روش مطالعه در این تحقیق یک روش تحلیلی توصیفی می باشد که با بهره­گیری از مدل های مکانی- فضایی به بررسی موضوع مورد نظر پرداخته است. با کسب داده­های غلظتی آلودگی هوا و سپس اعمال تصحیحات، داده­های ماهانه داده­های فصلی تهیه شده است. باتوجه نقطه­ای بودن داده­ها در اولین قدم با روش­های اینترپولاسیون، پهنه­های هر آلاینده به تفکیک فصل مشخص شد. به منظور مقایسه آلاینده­ها با واحد یکسان و نرمال­سازی و همچنین از بین بردن عدم قطعیت در داده­ها همه لایه­ها (آلاینده­ها) فازی ساز شد. برای بررسی ارتباط آلاینده با فضاهای سبز موجود فعلی لایه NDVI  را از تصاویر لندست در دو فصل بهار و فصل پاییز استخراج کرده و رگرسیون مابین آلاینده­ها به تفکیک فصل و نوع آلاینده باNDVI  تهیه شد که دارای همبستگی تقریبا معنادار می باشد. همچنین باتوجه همبستگی قابل توجه بین الگوی وضعیت ترکم معابر شهری تهران با همه آلاینده­ها نهایتا الگوی معابر شهری فعلی بعنوان الگوی توسعه فضاهای سبز درنظر گرفته شد و با در نظر گرفتن ضریب همبستگی­ها توسعه فضاهای سبز مد نظر قرار گرفت. آلاینده  PM2.5به عنوان نمونه موردی بررسی و خروجی­های آن تهیه و بررسی شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمروی جغرافیایی تحقیق حاضر کلانشهر تهران است.
یافته ها و بحث:  نتایج نشان می­دهد با در نظر گرفتن ضرایب همبستگی مابین فضاهای سبز شهر و آلاینده­های آلودگی هوا و همچنین ضرایب مابین آلاینده­های آلودگی هوا و تراکم معابر شهری، استفاده از الگوی معابر شهر به عنوان الگویی برای توسعه فضاهای سبز منجر به کاهش میزان آلاینده­های آلودگی هوا می­شود و هم چنین نتایج آن نشان از بهبود بالای وضعیت میزان آلاینده در سطح کلانشهر تهران نیز می­باشد.
نتیجه­گیری:  ایستگاه­های سنجش آلودگی در سطح شهر تهران هم از نظر تعداد و هم از نظر موقعیت مکانی مناسب نیستند، همچنین در بسیاری از مناطق به دلیل خرابی و مشکلات گاها مشاهده می شود چندین ماه بعضی از آلاینده­ها سنجش نمی شود. به منظور مطالعات دقیق تر در آینده بجاست در سطح شهر تهران تعداد ایستگاهای سنجش آلودگی افزایش یابد همچنین موقعیت مکانی احداث آنها با روش علمی مکانیابی گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بلوکی، میترا،) 1379)، مطالعه و بررسی آلودگی هوای شهر اصفهان و عوامل اقلیمی مؤثر بر آن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
جهان بین، رضا؛ خضرنژاد، پخشان، (1398)، شناخت استانداردهای برنامه­ریزی فضاهای سبز و مکانیابی آنها در راستای دستیابی به بازدهی اکولوژیکی شهرها (مورد مطالعه: شهر تبریز)، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره بیست و یکم، شماره پنج ، مردادماه 98.
چراغی، م؛ ندافی، ک ؛ خراسانی، ن؛ کرمی، م، (1378)،  بررسی و مقایسه کیفیت هوا در شهرهای تهران و اصفهان در سال 1378 و ارائه راهکارهایی برای بهبود آن، مجله منابع طبیعی ایران، جلد 55، شماره4.
حبیبی، محسن و برنارد هورکاد، (1384)، اطلس کلان‌شهر تهران، شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری با همکاری مرکز اطلاعات جغرافیای شهر تهران، چاپ اول.
حبیبی، ک . احمد پور ، (1386)، توسعه کالبدی_فضایی شهر سنندج با استفاده از GIS، انتشارات دانشگاه کردستان، سنندج.
زرگری، مطهره؛ مفیدی، عباس؛ زرین آذر، (1398)، مسیریابی و منشایابی حرکت آلاینده­های جوی در شرایط وقوع آلودگی های حدی در کلان شهر تهران، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره بیست و یکم، شماره دوازدهم، اسفند ماه 98.  
سازمان حفاظت محیط‌زیست کرمانشاه، (1389)، گزارش پایگاه ارزیابی و پایش آلودگی هوای 8 کلان‌شهر کشور
سلطانیه ، م (1375)، مدل‌سازی و شبیه‌سازی تشکیل و انتقال مه دود در هوای شهر تهران و ارتباط آن با مشخصه های هواشناسی، نشریه نیوار، شماره 31 ، انتشارات سازمان هواشناسی کشور.
شرعی­پور، ز، علی اکبری بیدختی، ع ،(1389)، شرایط هواشناسی جو بالا با حرکات حالات آلودگی هوای تهران، چهارمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران، 21-22 اردبیهشت.
شریعت پناهی، محمود، (1376)، مبانی بهداشت محیط، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه تهران.
شفیع پور، مجید، (1380)، الگوی تهیه اقلام اطلاعاتی پایه برای مطالعه آلودگی هوای شهرها، مرکز تحقیقات زیست­محیطی استان تهران.
صفوی، س. و علیجانی، ب، (1385)، بررسی عوامل جغرافیایی در آلودگی هوای تهران، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، 85، صفحه 112 – 99.
عباسپور، مجید، (1376)، مهندسی محیط‌زیست، مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی.
عرفان منش، مجید؛ افیونی، مجید، (1385)، آلودگی محیط‌زیست، آب، خاک، و هوا، انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان، چاپ دوم.
غیاث­الدین، منصور، (1373)، آلودگی هوا، انتشارات دانشگاه تهران.
غیاث­الدین، منصور، (1385)، آلودگی هوای تهران و راهه‌ای جلوگیری از آن، سازمان پارک­ها و فضای سبز شهر تهران.
قهرودی، م ،(1384)،  سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS، انتشارانت جهاد دانشگاهی تربیت‌معلم.
متکان، علی اکبر و همکاران، (1390)، کاربرد مدل LUR در تخمین آلاینده های CO و PM10 (مطالعة موردی: شهر تهران(،  همایش ملی ژئوماتیک، سازمان نقشه برداری، تهران.
محرم نژاد، ناصر، اجتهادی مرجان، (1389)، بازنگری طرح کنترل آلودگی هوای تهران بزرگ و روند پیشرفت محورهای طرح، مجله توسعه و تغییرات اقلیم، شماره 2.
محمدی، اکبر؛ قرخلو، مهمدی؛ زیاری، کرامت الله؛ پوراحمد، احمد، (1397)، استفاده از مدل رگرسیون کاربری اراضی (LUR) برای پیش بینی آلاینده های NO2 ،CO  و  PM10 (مطالعة موردی: شهر تهران)، پژوهش های جغرافیای انسانی، دورة 50 ، شمارة 1، بهار 1397، 1-16.
محمدی، ح، (1385)، ارتباط عناصر اقلیمی و آلاینده‌های هوای تهران با مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری­های قلبی، مجله پژوهش­های جغرافیای، 58، صفحه 66 – 47 .
مخدوم، م، رویش صفت، ع، (1384)، ارزیابی و برنامه‌ریزی محیط‌زیست با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی، انتشارات دانشگاه تهران.
موسوی، غ، و ندافی، ک، (1376)، بررسی مقایسه­ای کیفیت هوای شهر تهران در سال 1376 - 1377، سومین همایش کشوری بهداشت محیط کرمان.
موسویان، سید حسن؛ پیران، صدیقه، (1385)، خسارات آلودگی هوای تهران، پژوهشنامه محیط‌زیست – معاونت پژوهش‌های روابط بین­الملل مرکز تحقیقات استراتژیک ، شماره2.
میلر، جی، دی . دی ، (1992)، زیستن در محیط‌زیست، ترجمه دکتر مجید مخدوم، انتشارات دانشگاه تهران.
Bahari R., Abbaspour R. A., Pahlavani P., 2015, Zoning of particle contamination by local statistical models in GIS (Case Study, Tehran City), Jouranal of Geomatics Science and Techniques, 3, pp. 165-173.
Bringfelt, P. O, Bhanarkar, A. D, 2009, Air pollution modeling for power plant site selection , international jounal of environmental studies , Vol 62 , pp 527-534.
Chupani, M H. (2009), environmental pollutants and environmental protection, human resources, training and equipping the National Iranian Gas Company: 169.
Habibi R., Alesheikh A.A., Mohammadian A., Sharif M., 2017, “An Assessment of Spatial Pattern Characterization of Air Pollution: A Case Study of CO and PM2.5 in Tehran, Iran, International Journal of GeoInformation, 7, 270, pp. 2-14.
Huei, L. Running, S. and Hunt, E, 2010, Use of pollution standaed index as the indicator of air Quality in Taiwan, cloud and Aerosol lab Dept. Atmospheric sciences National center University chung- Li, Taiwan.
Jerrett , R . and Hunt, Jr. , Nelson, M. , race boil , F, 2005, the use of GIS to identify suitable landfill sites in arid, desert magazine, vol 5, no.
Jung M., Park J., Kim S., 2019, Spatial Relationships between Urban Structures and Air Pollution in Korea, Sustainability, 11, 476, pp. 1-17.
Lean, H. Eang, L. Richards, J. A., 2007, Discussion about multi-criteria decision aking, published by UT Damano university., 218-220pp.
Legrand, M. ,1998, Satellite Detection of Saharan Dust: Optimized Imaging during Nighttime. Journal of Climate, 1(3): 256-264.
Nunez-Alonso D., Vicente Perez-Arribas L., Manzoor S., O.Caceres J., 2019, Statistical Tools for Air Pollution Assessment: Multivariate and Spatial Analysis Studies in the Madrid Degion, Journal of Analytical in Chemistry, 1-9.
Patterson, L. ,2009, Understanding Urban Vehicular Polluyion Problem Vis-A-Vis Moussiopoulos. N., C.G. Helmis, H.A. Flocas, P. Louka, V.D. Assimakopoulos. Huei Lean, N. Yang.
Pu, H., Luo, K., Wang, P., Wang, S., Kang, S., 2017, spatial variation of air quality index and urban driving factors Linkage: Evidence from Chinese cities, Environ. Sci. Pollut. Res. Int., 24, 4457-4468.
Rashno, AS., (2009), dust phenomenon in Khuzestan, Journal of precipitation specialized internal publication STATION Meteorological Khuzestan province: 16- 23.
Yakai Lei, et al, (2018), Effects of Urban Greenspace Patterns on Particulate Matter Pollution in Metropolitan Zhengzhou in Henan, China, Atmosphere 2018, 9(5), 199; https://doi.org/10.3390/atmos9050199.
Yangjie, Y., Yuesi, W., Tianxue, W., Wei, L., Ya,nan, Z., Liang, L, (2009), “Elemental composition of PM2.5 and PM10 at Mount Gongga in China during 2006,” Atmospheric Research, 93: 801-810.

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1400
  • تاریخ بازنگری 25 تیر 1400
  • تاریخ پذیرش 07 آبان 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401