مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تبیین عوامل کالبدی و محیطی مؤثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری شهر رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 استاد گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
3 دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
10.22034/jget.2024.135127
چکیده
مقدمه:  یکی از مسائل اصلی در جامعه روستایی ایران، تغییر کاربری اراضی روستایی و کاهش چشمگیر فعالیت‌های کشا.رزی است. عوامل زیادی در تغییرات کاربری اراضی روستایی تأثیرگذار هستند.
هدف:  هدف این پژوهش، شناسایی متغیرهای کالبدی و محیطی تأثیرگذار بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیرامون کلانشهر رشت بود. روش شناسی:  روش انجام پژوهش نیز توصیفی – تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه­ای و میدانی است، برای تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم­افزار Spss از آزمون آماری تی تک نمونه­ای، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چند متغیره استفاده شده. جامعه آماری تحقیق 37 روستای دارای سکنه که مرز مشترک با شهر رشت داشتند به عنوان روستاهای نمونه انتخاب شدندکه با استفاده از فرمول کوکران 516 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: شامل  37 سکونتگاه روستایی پیرامون شهر رشت است که  با مساحت 9863.6720 هکتار در مختصات جغرافیایی 49 درجه 27 دقیقه طول شرقی و 37 درجه و 23 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است.
یافته­ ها و بحث: یافته­ های به دست آمده نشان می­دهد در بین عوامل کالبدی، عامل نزدیکی به شهر تا حدود 67 درصد از تغییرات متغیر وابسته را پیش‌بینی می‌کند. همچنین دو عامل نزدیکی به مراکز کار و دسترسی به راه‌های ارتباطی به ترتیب با ضرایب 548/0 و 511/0 بر تغییرات کاربری اراضی تأثیرگذار بودند. عامل نزدیکی به شهر، عامل نزدیکی به کار و دسترسی به راه­های ارتباطی به ترتیب بیشترین تاثیر را در تغییر کاربری اراضی دارند.
نتیجه­ گیری: نتایج مطالعات برای عوامل محیطی نشان داد که چهار شاخص بر تغییرات کاربری اراضی تأثیرگذار هستند. ظرفیت‌های گردشگری روستا با ضریب استاندارد 821/0 بیشترین تأثیرگذاری را داشت. همچنین مساعد نبودن زمین روستا برای فعالیت‌های کشاورزی با ضریب استاندارد 785/0 در تغییرات کاربری اراضی روستایی تأثیر داشت. دور بودن از منابع آبیاری و دسترسی نداشتن به آب نیز به ترتیب با ضرایب 613/0 و 568/0 در تغییرات متغیر وابسته تأثیرگذار بودند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امینی،سماء، رحمانی، بیژن، و مجیدی خامنه، بتول (1396). پیامدهای اقتصادی تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری (مطالعه موردی: روستاهای دهستان جی در شهر اصفهان)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، شماره 20، صص: 17-40.
احمد پور، امیر، علوی ، اسماعیل،1393، عنوان شناسایی و تحلیل مولفه های موثر در تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستایی در شهرستان ساری ،مجله پژوهشهای روستایی،سال سوم،شماره پنجم،بهار 1393
جمالی پور، محسن، شاهپوری، احمدرضا، و قربانی، محمد (1394). عوامل مؤثر بر شکل گیری تغییر کاربری اراضی در استان مازندران، اقتصاد و توسعه کشاورزی، سال 29، شماره 2.
جمالی، میثم، مقیمی، ابراهیم، جعفرپور، زین العابدین، و کردوانی، پرویز (1395). آثار گسترش فیزیکی و تغییر کاربری‌های شهری بر حریم رودخانه، پژوهش های جغرافیای انسانی، سال 48، شماره 3.
خاکپور، براتعلی، ولایتی، سعداله، کیانژاد، قاسم، 1386، الگوی تغییر کاربری ارضی شهر بابل طی سال 78-1362 ، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای، ص 65-45
درودیان، حمیدرضا، و درودیان، عاطفه (1396). پیامدهای اجتماعی و بوم شناختی تغییر بی رویه کاربری اراضی کشاورزی، مدیریت اراضی، سال 5، شماره 2.
داداش پور، هاشم، و سالاریان، فردیس (1394). تحلیل تأثیر پراکنده رویی بر تغییر کاربری زمین در منطقه شهری ساری، پژوهش های جغرافیای برنامه ریزی شهری، سال 3، شماره 2.
سجاسی قیداری، حمدالله، و صدرالسادات، آیدا (1394). شناسایی عوامل موثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری کلانشهر مشهد، پژوهش های روستایی، سال 6، شماره 4، صص: 856-831.
عقیلی زاده فیروز جانی، ناصر، قدمی، مصطفی، و غریبی جویباری، محمود (1398). بررسی اثرات گردشگری بر تغییرات کاربری اراضی شهری و روستایی (مطالعه موردی شهرستان کلاردشت)، مطالعات برنامه ریزی سکونتگاهای انسانی، شماره 2، صص:410-395.
مهرابی، علی اکبر، محمدی، محمد، محسنی، محسن، جعفری، محمد، و قربانی، مهدی (1392). بررسی نیروهای محرک انسانی مؤثر بر تغییرات کاربری سرزمین، منابع طبیعی ایران، سال 66، شماره 2.
محمدی، محمد، مهرابی، علی اکبر، قربانی، مهدی، خراسانی،محمد امین، 1391، نیروهای موثر بر تغییرات کاربری اراضی در حاشیه مناطق روستایی در روستای آلکه و سی بن شهرستان تنکابن، سال دهم،شماره35،زمستان 1391
مولائی هشجین،نصرلله.1390، برنامه ریزی کاربری اراضی روستایی در ایران، انتشارات سازمان شهرداری ها و دهیاری ها کشور
سازمان مدیرت و برنامه ریزی استان گیلان.1398.سالنامه آمار استان گیلان،معاونت آمار و اطلاعات.
Bowen, R. L., Cox, L. J., & Fox, M. (1991). The interface between tourism and agriculture. Journal of Tourism Studies, 2(2), 43-54.
Geist, H. J., & Lambin, E. F. (2002). Proximate Causes and Underlying Driving Forces of Tropical DeforestationTropical forests are disappearing as the result of many pressures, both local and regional, acting in various combinations in different geographical locations. BioScience52(2), 143-150.
Hall, P. G., Hall, P., & Pfeiffer, U. (2000). Urban future 21: a global agenda for twenty-first century cities. Taylor & Francis.
Hammer, R. B., Stewart, S. I., Hawbaker, T. J., & Radeloff, V. C. (2009). "Housing growth, forests, and public lands in Northern Wisconsin from 1940 to 2000", Journal of environmental management90(8), 2690-2698.
Kaiser, E. J., Godschalk, D. R., & Chapin, F. S. (1995). Urban land use planning (Vol. 4). Urbana, IL: University of Illinois press.
Long, H., Tang, G., Li, X., & Heilig, G. K. (2007). "Socio-economic driving forces of land-use change in Kunshan, the Yangtze River Delta economic area of China", Journal of Environmental management, 83(3), 351-364.
Liu, T., Yang, X. (2014). Monitoring land changes in an urban area using satellite imagery, GIS and landscape metrics, Applied Geography, 55, 42-54.
Rajesh Bahadur, T., & Murayama, Y. (2006). Land use change analysis using remote sensing and GIS: A case study of Kathmandu metropolitan, Nepal. pp22.
Sali, G. (2012). "Agricultural Land Consumption in Developed Countries", International Association of Agricultural Economists (IAAE) Triennial Conference, Foz do Iguaçu, Brazil, pp: 18-24.
Suwanwerakamtom, R., & Chanthaluecha, C. (2012). Correlation analysis of factors influencing changes in land use in the lower Songkhram river basin, the Northeast of Thailand. The 33th Asian Conference on Remote Sensing, Pattaya, Thailand.

  • تاریخ دریافت 24 خرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 09 آبان 1400
  • تاریخ پذیرش 24 مرداد 1400
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402