مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

واکاوی خشکسالی و پیامدهای آن بر پهنه آبی تالاب انزلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، واحدرشت، دانشگاه آزاداسلامی، رشت، ایران
2 دانشیار، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
3 استاد، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
چکیده
مقدمه:  امروزه پدیده  خشکسالی به عنوان مسئله­ای ملی و فراملی حائز اهمیت و مورد توجه محافل علمی و حتی سیاسی است.
هدف:  هدف این مقاله بررسی پدیده خشکسالی با  استفاده از داده­های دما و بارش روزانه مربوط به سه ایستگاه سینوپتیک رشت،  انزلی و ماسوله و چهار ایستگاه تبخیرسنجی رشت، کسما، چوبر و قلعه­رودخان و نه ایستگاه هیدرومتری پارامترهای بارش و رواناب در یک بازه زمانی ۳۰ ساله(۲۰۱۸- ۱۹۸۸) پرداخته  شده است.
روش شناسی:  در این تحقیق به. روش تحلیل داده ها و روند تغییر عناصر اقلیمی و پایش خشکسالی با استفاده از روش من- کندال، SPI و RDI با استفاده از نرم افزار SPSS ،  EXCELL و DIP انجام گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  محدوده مورد مطالعه در این تحقیق حوضه تالاب انزلی در استان گیلان است. این محدوده به عنوان اولین تالاب جهانی از جنبه­های مختلف دارای اهمیت است.
یافته ها و بحث:  نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که در ایستگاه رشت اگرچه تغییرات محسوس در پارامتر بارش مشاهده نمی­گردد اما بصورت کلی نشان­دهنده روند منفی و نزولی در میزان آن می­باشد. از طرفی پیش بینی حاکی از کاهش بارش و دما تا سال 2050 به میزان 48 میلیمتر و   79/0 درجه سانتی گراد می­باشد.  از طرفی نتایج ایستگاه انزلی نشان از عکس وضعیت موجود در رشت می باشد با این تفاوت که تغییرات در آن ایستگاه  با جهش­های کوتاه مدت متوالی و نامنظم می­باشد. و برخلاف ایستگاه رشت، بارش متوسط سالانه و ماهانه در این دوره روند صعودی تقریبی 1/0 درصد در سال به میزان 63 میلیمتر افزایش می یابد و دمای میانگین سالانه آن نیز حاکی از افزایش 43/1 درجه سانتیگراد بیشتر از متوسط مشاهداتی است. بررسی خکسالی­ها نیز نشان دادند که روش RDI شرایط واقعی اقلیمی منطقه را با توجه به اینکه دما و تبخیر و تعرق پتانسیل در مراحل محاسباتی این شاخص دخیل­اند بهتر نشان می­دهد.
نتیجه­گیری:  شدت و حجم خسارت­ها و روند فزاینده‌ی تغییرات بطئی عوامل تاثیرگذار به گونه ای است که ایجاب می­کند تدابیر مؤثرتر و اساسی­تری به خصوص جهت پیشگیری ازآثار این وقایع به عمل آورد نهایت با توجه به اهمیت موضوع تغییر اقلیم در سال­های اخیر در مجامع ملی و بین­المللی، تعیین آسیب­پذیری سیستم‌ طبیعی تالاب انزلی به تغییر اقلیم گزینه­های مناسب مدیریتی برای سازگاری با این پیامد شوم در راستای اهداف تخصصی این مطالعه ارائه گردید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بیات؛رضا،  جعفری؛سمیه.  قرمزچشمه؛باقر و چرخابی؛ امیرحسین(1395). مطالعه تأث ری ریزگردها بر تغییرات پوشش گیاهی )مطالعه موردی: تالاب شادگان،  خوزستان. ( نشریه سنجشازدور وسامانه اطلاعات جغرافیایی و منابع طبیعی،  ص32-17
جهانگیر؛ محمد حسین،  بابایی؛ سحر،   (1398).  ارزیابی وضعیت خشکسالی استان کرمانشاه با استفاده از شاخص خشکسالی جریان رودخانه، نشریه آبیاری و زهکشی ایران، اردیبهشت 98، ص190-202  .
حسینی؛ سیدمجتبی،  روستا؛ کوروش،  زمانیپور؛ اسدالله،  و تیموری؛ مصطفی، (1391).  ادراک کشاورزان نسبت به پیامدهای خشکسالی با رویکرد پدیدارشناسی ماستان خراسان جنوبی، ) فصلنامة پژوهشهای ترویج و آموزش کشاورزی،  شماره4 صفحات70-59.
رحیمی بلوچی؛ لیلا،  زرع کار؛آزاده ،  و ملک محمدی؛بهرام ، (1393). بررسی تغییرات محیطی با استفاده از سنجش‌ازدور و شاخص کیفیت آب : مطالعه موردی تالاب نیب المللی شادگان. ( نشریه سنجش‌ازدور و سامانه اطلاعات جغرافیایی ومنابع طبیعی، 
علی قلی نیا؛ توحید،  رسولی مجد؛ نگار،  هزارجریبی؛ ابوطالب،   (1398).  ارزیابی و مقایسه شاخص های خشکسالی در آذربایجان غربی،  علوم و مهندسی آبیاری،  بهار98،   شماره1،   175-178.
علیزده؛امین.  (1387).  اصول هیدرولوژی کاربردی،   انتشارات آستان قدس رضوی.
فیروزی؛فاطمه، طاووسی؛تقی، محمودی؛پیمان،  (1397).  بررسی حشکسالی ها و ترسالی ها در مناطق خشک و نیمه خشک،  مطالعه موردی:دشت سیستان.  نشریه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی. شماره110، تابستان98،  صفحات179-163 .
قایناتی؛شبنم، فضلاولی؛رامین، مسعودیان؛محسن،  نادی؛مهدی، (1398).  استفاده از دو شاخص  SPImodو  SDImodبه منظور بررسی تطبیقی خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در حوضه آبریز تجن.  نشریه علمی-پژوهشی آبیاری و زهکشی ایران. جلد13،  شماره3 صفحات626-613 .
مرتضایی؛ قاسم،  لطفی مغانجوقی؛جعفر،  خلیقی سیگارودی؛ شهرام،  محسنی ساروی؛ محسن، (1399).  تحلیل و بررسی شاخص­های خشکسالی هیدرولوژیکی استان کردستان.  نشریه علمی-پژوهشی مهندسی و مدیریت آبخیز. جلد12.
Abhishek, A. , P.  Channaveerappa and B. M.  Dodamani.  2016.  Comparison of two hydrological drought indices. Perspectives inScience, 8(2016): 626-628.  
Van Loon, A. F.  and G.  Laaha.  2015.  Hydrological drought severity explained by climate and catchment characteristics.  Journal of Hydrology, 526: 3-14. Ashoori A,
Ashutosh Sharma, Manish Kumar Goyal. 2020.  Assessment of the changes in precipitation and temperature in Teesta River.  Atmospheric Research 231 (2020) 104670.
Ashutosh Sharma, Manish Kumar Goyal. 2020.  Assessment of the changes in precipitation and temperature in Teesta River.  Atmospheric Research 231 (2020) 104670.
Cao.  C.  X, Zhao.  J, Gong.  P, Ma.  G.  R, Bao.  D.  M, Tian.  K, Tian.  R, Niu.  Z.  G, Zhang.  H, Xu.  M, Gao.  S, Zheng.  S, Chen.  W, He.  Q.  S and Li.  X.  W, 2012, Wetland changes and droughts in southwestern China, Natural Hazards and Risk, Vol.  3, No.  1, ,PP: 79–95.
IPCC, 1990: Climate Change: The IPCC Scientific Assessment.  [Houghton, J. T. , G. J.  Jenkins, and J. J.  Ephraums (eds. )].  Cambridge University Press, Cambridge, 365 pp.
IPCC, 1994: IPCC Technical Guidelines for Assessing Climate Change Impacts and Adaptations.  Prepared by Working Group II [Carter, T. R. , M. L.  Parry, H.  Harasawa, and S.  Nishioka (eds. )] and WMO/UNEP.  CGER-IO15-'94.  University College -London, UK and Center for Global Environmental Research, National Institute for Environmental Studies, Tsukuba, Japan, 59 pp.
IPCC, 2001a: Climate Change 2001: The Scientific Basis.  Contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Houghton, J. T. , Y.  Ding, D. J.  Griggs, M.  Noguer, P. J.  van der Linden, X.  Dai, K.  Maskell, and C. A.  Johnson (eds. )].  Cambridge University Press, Cambridge and New York, 881 pp.
Jung, II. W.  and Chang, H.  (2010).  Assessment of future runoff trends under multiple climate change scenarios in the Willamette River Basin, Oregon, USA.  Hydrological processes.  25: 258-277.
Kazemi A, Jafari H, Torabian A, Matkan A (2015)Estimating eutrophication of inland waters using field spectrometry data (Case study: Anzali wetland). Environmental Science Journal 12(2):87-98 (InPersian).
Kingston, D. G. , Thompson, J. R.  and Kite, G.  (2010).  Uncertainty in climate change projections of discharge for the Mekong River Basin.  Hydrol.  Earth.  Syst.  Sci.  Discuss. , 7, 5991-6024.
Khosravi, H. , E.  Haidari, Gh.  Zehtabian and J.  Bazrafshan.  2016.  Analysis of spatial and temporal trends of Groundwater Resource Index (GRI), case study: Ardakan Yazd.  Iranian Journal of Range and Desert Research, 22(4): 21-32 (in Persian).
Lei.  Y and Duan.  A, 2011, Prolonged dry episodes and drought over China, International journal of climatology, 31: 1831–1840, DOI: 10. 1002/joc. 2197.   
Muhammad Jehanzaib, Tae-Woong Kim. 2020.  Exploring the influence of climate change-induced drought propagation on wetlands.  Ecological Engineering.  149 (2020) 105799.
Racsko, P. , Szeidl, L.  and Semenov, M. A.  1991.  A serial approach to local stochastic weather models.  Ecological Modelling 57: 27-41.  
Vahid Nourani, Nazak Rouzegari, Amir Molajou, Aida Hosseini Baghanam. 2020.  An integrated simulation-optimization framework to optimize the reservoir operation adapted to climate change scenarios.  Journal of Hydrology 587 (2020) 125018.
Wheeler D.  (2011).  Quantifying vulnerability to climate change: Implications for Adaptation Assistance.  CGD Working paper 240.  Washington, D.  C.  Center for Global Development.  
Yoshikawa S, Pokhrel Y, Kanae S. 2018.  A global hydrological simulation to specifythe sources of water used by humans.  Hydrology and Earth System Sciences, 22(1): 789-817.

  • تاریخ دریافت 10 اسفند 1399
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1400
  • تاریخ پذیرش 22 اردیبهشت 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401