مقدمه: در سال‌های اخیر، توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی(TOD) به عنوان یکی از راهکارهای توسعه شهری بر اساس اصول برنامه‌ریزی رشد هوشمندانه و توسعه پایدار مطرح شده است.در این پژوهش برای اولین بار در شهر ارومیه، ایستگاه‌های حمل ونقل همگانی اتوبوسرانی برای اجرای سیاستTOD مورد بررسی واقع شدند. اندازه‌گیری ظرفیت موجود TOD یک پیش شرط برای برنامه‌ریزی TOD است و می‌تواند با استفاده از شاخص‌هایTOD پیشنهاد شده در این تحقیق انجام شود.



هدف: هدف این پزوهش ارائه اصول کلی بررسی مناطق پنج‌گانه‌ی شهر ارومیه با تأکید بر توسعه‌ی حمل و نقل همگانی محور(TOD) به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهری است. پژوهش حاضر ازنظر هدف؛ کاربردی و ازنظر متدولوژی توصیفی و ازنظر روش جمع آوری اطلاعات مبتنی بر روش‌های کتابخانه‌ای اسنادی و مطالعات میدانی بوده.



روش‌شناسی: در تحلیل این مطالعه با ارائه یک مدل نوآورانه و مبتنی بر شبکه «گره-مکان-دسترسی (NPC)» برای افزایش بینش در مورد ارزیابی کلی شبکه‌های حمل و نقل، قصد دارد این شکاف را پر کند. این مطالعه با استفاده از ترکیبی از وزن‌دهی CRITIC و خوشه‌بندیK-means++،TOD را در ارومیه ارزیابی می‌کند.



قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی این پژوهش شهر ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی می‌باشد.



یافته‌ها: محاسبه شاخص گره توسط شش نوعTOD را تشخیص دادیم که تغییرات مکانی قابل توجهی را در سه محدوده شهری نشان می‌دهند. شش گروه ایستگاه حمل و نقل عمومی در ارومیه در سه محدوده شهری،31٪،32٪،17٪،9٪،8٪ و3٪ در بخش رو به توسعه شهر،38٪، 26٪، 19٪، 7٪، 7٪ و 3٪ در مرکز شهر و26٪، 8٪، 32٪، 15٪، 10٪ و 9٪ در حومه شهر را تشکیل می‌دهند.



نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که در حومه شهر، ایستگاه‌ها بیشتر به تعادل بین حمل‌ونقل و کاربری زمین نزدیک هستند، در حالی که در مرکز شهر بسیاری از ایستگاه‌ها توسعه‌نیافته و شاخص‌های پایینی دارند. در بخش‌های رو به توسعه نیز خوشه‌هایTODپتانسیل متعادل شدن را نشان می‌دهند. الگوهای توزیع به صورت «مرکز به زیرمرکز» در حومه و «حلقه‌ای–شعاعی» در مرکز شهر مشاهده می‌شود. از نظر عملکرد، حومه بهترین وضعیت را دارد، پیشنهاد می‌شود برای بهبود شرایط، دسترسی در بخش‌های رو به توسعه تقویت شود و کاربری‌های چندمنظوره تجاری، اداری و مسکونی در اطراف ایستگاه‌های مرکزی با دسترسی بالا توسعه یابد.