مقدمه: در روند گسترش فیزیکی شهرها، نادیده‌گرفتن ویژگی‌ها و مخاطرات ژئومورفولوژیکی می‌تواند منجر به بروز پیامدهای گسترده‌ای از جمله تخریب محیط‌زیست، تهدید جان و مال ساکنان و کاهش تاب‌آوری شهری گردد. تحلیل فضایی این مخاطرات با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند سنجش از دور (RS) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، بستری مناسب برای شناسایی مناطق پرخطر و بررسی تأثیر توسعه انسانی و تغییرات کاربری اراضی فراهم می‌سازد.

هدف: تحقیق حاضر با هدف ارزیابی روند توسعه فیزیکی شهر رودبار، تغییرات کاربری اراضی و تأثیر آن‌ها بر افزایش خطرپذیری در برابر مخاطرات ژئومورفولوژیکی انجام شده است.

روش‌شناسی: در این راستا، با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای چنددوره‌ای، ابزارهای GIS، مدل‌سازی فازی و تحلیل همپوشانی لایه‌های اطلاعاتی، پهنه‌بندی مخاطرات و ارزیابی تغییرات مکانی ـ زمانی در توسعه شهری صورت گرفت.

قلمرو جغرافیایی: محدوده مطالعه، شهر رودبار در جنوب استان گیلان است؛ شهری که به‌دلیل قرارگیری در ناحیه‌ای کوهستانی و زلزله‌خیز، همواره در معرض مخاطرات محیطی قرار دارد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که توسعه فیزیکی شهر، به‌ویژه پس از زلزله ویرانگر سال ۱۳۶۹، عمدتاً به‌صورت پراکنده و بدون ملاحظات ژئومورفولوژیکی انجام شده است. گسترش شهر در مناطق شیب‌دار، حاشیه رودخانه‌ها و نواحی مستعد لغزش و رانش زمین، ریسک مخاطرات طبیعی را افزایش داده است. همچنین تغییرات کاربری اراضی، شامل کاهش سطح اراضی کشاورزی و توسعه کاربری‌های مسکونی و خدماتی، به افزایش آسیب‌پذیری اجتماعی و محیطی دامن زده است.

نتیجه‌گیری: بخش بزرگی از مناطق شهری رودبار در محدوده خطر زیاد تا بسیار زیاد قرار دارند. این امر ضرورت بازنگری در طرح‌های توسعه شهری، تقویت برنامه‌ریزی محیط‌محور و استفاده از فناوری‌های نوین برای مدیریت ریسک‌های ژئومورفولوژیکی را بیش‌ازپیش نمایان می‌سازد.