مقدمه: محله سنگلج در منطقه ۱۲ تهران، به‌عنوان بافتی تاریخی با ارزش فرهنگی، نقش مهمی در هویت شهری دارد. اما فرسودگی بافت، معابر باریک و کاربری‌های ناسازگار، پتانسیل گردشگری آن را محدود کرده است.

هدف: این پژوهش با هدف شناسایی نقاط جاذب فرهنگی سنگلج و ارائه چارچوبی برای توسعه پایدار، پیکربندی فضایی و کاربری اراضی را تحلیل می‌کند.

روش‌شناسی: پژوهش توصیفی-تحلیلی با رویکرد کمی است. داده‌های مکانی از اسناد شهرداری و گزارش‌های مهندسین مشاور باوند گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با ArcGIS، Depthmap و فرآیند تحلیل شبکه‌ای (ANP) برای وزن‌دهی به معیارهای کاربری اراضی، کیفیت قطعات شهری و ارزش تاریخی انجام شد. شاخص‌های تحلیل شبکه (میان‌بود، دسترسی، جذابیت) و معیارهای پیکربندی فضایی (اتصال، هم‌پیوندی، عمق) ارزیابی شدند.

قلمرو جغرافیایی: محله سنگلج، با ۱۰۳ هکتار مساحت در منطقه ۱۲ تهران، از شمال به خیابان امام خمینی، از جنوب به خیابان مولوی، از غرب به خیابان وحدت اسلامی و از شرق به خیابان خیام محدود است.

یافته‌ها: معابر حاشیه‌ای محله به دلیل هم‌پیوندی و دسترسی بالا، قابلیت تبدیل به محورهای فرهنگی و گردشگری دارند. اما معابر مرکزی و جنوبی به دلیل کاربری‌های ناسازگار (انبارها و کارگاه‌ها)، عرض کم و فقدان جذابیت بصری، کارایی پایینی دارند. کمبود سرانه‌های فرهنگی (02/۱۰۰,۳۸۱ مترمربع) با تغییر کاربری قطعات تاریخی قابل جبران است. معابر تاریخی (۱۲۷۰ ه.ش) پتانسیل احیا به‌عنوان پیاده‌راه‌های فرهنگی دارند.

نتیجه‌گیری: بازآفرینی معابر تاریخی و تبدیل قطعات با ارزش به فضاهای فرهنگی و گردشگری، جذابیت سنگلج را بهبود می‌بخشد. پیشنهاد می‌شود با کاهش کاربری‌های ناسازگار، همکاری بین شهرداری و وزارت میراث فرهنگی و مرمت بناها، زیرساخت‌های گردشگری تقویت شود. این اقدامات ضمن حفظ هویت محله، به توسعه پایدار و جذب گردشگر کمک می‌کند. تحقیقات آینده می‌توانند با مشارکت ساکنان، چارچوب جامع‌تری ارائه دهند.