مقدمه: رشد شهرها چالش های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست محیطی را در پی داشته که چگونگی رشد و توسعه کالبدی، موجب پیچیدگی‌های کالبدی-فضایی در شهرها شده است؛ بطوریکه درک روابط شهری و شناخت ساختار و استخوان بندی اصلی شهرها را با دشواری مواجه ساخته است. از اینرو تحلیل ساختار شهری نیاز به روش هایی دارد که بتواند به این پیچیدگی ها پاسخ دهد که نظریه چیدمان فضا از جمله این روش هاست.

هدف: از آنجاییکه آب و نحوه تامین آن تاثیرات خود را در پیدایش تمدن‌ها، گزینش مکان استقرار شهرها، چیدمان و نحوه توسعه محلات ایفا نموده و در نهایت مهر خود را بر شهرها زده است، لذا هدف این است تا با تأمل در ساختار و سازمان فضایی شهرها در مقیاس‌های کلان، میانی و خرد، نقش کلیدی آب در پیدایش، مکان‌گزینی، شکل‌گیری و توسعه آتی شهرها واکاوی گردد.

روش شناسی: بارویکردی تحلیلی- توصیفی و ترکیب الگوهای کمی و کیفی، اسناد و مدارک موجود در راستای بررسی ساختار و سازمان فضایی شهرها و تاثیرپذیری آن از منابع آب مطالعه و عوامل آن از طریق روش چیدمان فضا تحلیل شده است.

قلمرو جغرافیایی: شهر رشت برای مطالعه انتخاب گردیده که بعنوان مرکز استان گیلان، ترکیبی از شرایط آب و هوایی خاص با اقلیمی پرباران و بهره‌مندی از رودخانه‌هایی در دو سمت هسته اولیه شهر، بسیاری از شاخص های تاثیرگذار آب در ساختار و سازمان فضایی شهر را داراست که توجیه کننده انتخاب و ضرورت بررسی مسئله می باشد.

یافته‌ها: رشت علاوه بر بهره‌مندی از اقلیم پرباران که دسترسی به آب را بسیار آسان نموده، به واسطه احاطه شدن توسط رودخانه‌های زرجوب و گوهررود، چه در مکانیابی و استقرار و چه در معیشت و کاربری محلات، ساختار و سازمان فضایی متکی به منابع آب و رودخانه‌ها داشته که از تحلیل چیدمان فضا برای بررسی این تاثیرپذیری بهره برده خواهد شد.

نتیجه گیری: آسیب شناسی ساختار فضایی شهر برای سازماندهی پیکره‌بندی فضایی و ایجاد یکپارچگی در کل شهر ضروری است و روش چیدمان فضا ابزاری مناسب در این زمینه می‌باشد. خدمات رسانی مناسب و بهبود عملکرد شهری، بدون شناخت دقیق ساختار و سازمان فضایی شهر کارایی لازم را به همراه نخواهد داشت.