مقدمه: آموزش مبتنی بر کنش ارتباطی و تحلیلی سیال رویکردی است نوین در نظام‌های آموزشی که در نقطه مقابل آموزش رفتارگرا قرار دارد.

هدف: این پژوهش باهدف ارزیابی میزان بهره‌وری روش آموزش ارتباطی - تحلیلی سیال دروس مکان پایه جغرافیا جغرافیا در آموزش‌های دانشگاهی انجام شده است

روش‌شناسی: روش تحقیق از نوع پژوهش‌های تجربی با ماهیت کاربردی منطبق بر تحلیل تطبیقی است. جامعه مورد پژوهش تعداد 48 دانشجوی سال آخر رشته جغرافیا با واحد تحلیل فضایی و تفسیر نقشه‌های جغرافیایی می‌باشد. شیوه گردآوری داده‌ها مبتنی بر پرسش نامه ارزیابی محقق ساخته با رواسازی صوری بوده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌های رادار، تحلیل واریانس چندمتغیره (مانوا) و اندازه اثر دی کوهن در نرم‌افزار spss 27.1 انجام گرفت. متغیرهای پژوهش شامل هفت مؤلفه ادارک و نگرش، مهارت تسهیلگری، علاقه و تبیین افزوده، مهارت‌های توسعه ذهنی، بسط و توسعه، اکتساب و به‌کارگیری دانش با 36 گویه بوده است. روایی ابزار پژوهش از طریق اعتبار صوری مبتنی بر نظر متخصصان و پژوهشگران حاصل شده است

قلمرو جغرافیایی: دانشگاه زنجان با داراب بودن بیش از 10 هزار دانشجو به عنوان یکی از قطب های دانشگاهی شمالغرب کشور می باشد. قلمرو پژوهش دانشجویان سال آخر رشته جغرافیای دانشگاه زنجان می باشند.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد بهره‌وری الگوی یادگیری مبتنی بر روش ارتباطی - سیال اختلاف معنادار با الگوی رفتارگرا داشته و اثرات متفاوتی بر میزان بهره‌وری آموزش دروس مکان پایه جغرافیا جغرافیا می‌گذارند. اثر بهره‌وری الگوی یادگیری منطبق بر روش ارتباطی - سیال به دلیل ماهیت خودراهبرانه، مکاشفه‌ای، مباحثه‌ای و مفاهمه‌ای ضریب اثرپذیری بیشتر و قوی‌تری داشته و بهره وری تدریس را ارتقاء داده است.

نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر روش ارتباطی - سیال پایداری یادگیری بیشتر و ادارک مطالب عمیق‌تر است. لذا این رویکرد جایگزینی مناسب برای ارتقاء سطح بهره وری آموزش در نظام دانشگاهی به‌ویژه برای دروس جغرافیا است.