مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر سرزندگی فضای شهری(مورد مطالعه : پیاده راه بوعلی شهر همدان )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی،ملایر، ایران.
2 استادگروه جغرافیا، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر ، ایران
3 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران ، ایران
10.22034/jget.2024.465329.1564
چکیده
مقدمه:  سرزندگی یکی از شاخص­های ضروری برای ارزیابی جذابیت و پتانسیل فضاهای شهری است. این شاخص عمدتا با نوع و حجم فعالیت شهروندان مشخص می­شود. معمول ویژگی­های محیطی بر رفتار عابران و در نتیجه سرزندگی فضاهای شهر تأثیرگذار است؛ اما تعیین کمیت این تأثیر به راحتی ممکن نیست. به همین دلیل، تاکنون روش­های متعددی برای این منظور، مورد استفاده قرار گرفته است.
هدف:  هدف از پژوهش حاضر شناسایی و رتبه­بندی عوامل موثر بر سرزندگی فضای شهری مورد مطالعه: پیاده راه بوعلی شهر همدان بوده است.
روش شناسی:  تحقیق حاضر از لحاظ نوع، کاربردی، توصیفی- تحلیلی و کاربردی، از نظر روش پیمایشی می­باشد. جامعه آماری این پژوهش عبارت‌ است از: شهروندان 10 سال به بالا در در شهر همدان که حجم این جامعه آماری 653 هزار نفر(سرشماری نفوس و مسکن، 1395) است و با استفاده از فرمول کوکران، برای محدوده مورد مطالعه 384 پرسش‌نامه محاسبه شد. تجزیه وتحلیل داده ها بوسیله ی نرم افزار SPSS18 انجام شده و تحلیل اطلاعات با استفاده از آمارهای توصیفی  (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (آزمون کای دو، آزمون t تک نمونه­ای، آزمون فریدمن و رگرسیون گام به گام) صورت گرفته است. مقدار آلفای کرونباخ استاندار81/0 می باشد که نشان دهنده این است که پژوهش صورت گرفته از پایایی مناسبی برخوردار است و نتایج حاصله قابل اتکا است. بنابراین پس از بررسی پایایی پژوهش و مثبت بودن نتایج به تحلیل و ارزیابی پرداخته می­شود.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی پژوهش شامل شهر همدان می­باشد.
یافته ­ها و بحث: یافته ­های تحقیق نشان می­دهد که عوامل کالبدی عملکردی 469/0، سهم عوامل فرهنگی اجتماعی 285/0، سهم عوامل زیبا شناسی 298/0 و در نهایت سهم عوامل زیست محیطی 214/0 می­باشد. به عبارت دیگر 4 عوامل کالبدی عملکردی، فرهنگی اجتماعی، زیباشناسی و زیست محیطی به ترتیب دارای بیشترین نقش در پیش بینی متغیرهای تأثیر گذار در سرزندگی فضای شهری پیاده راه بوعلی می­باشند.
نتیجه­ گیری: نتیجه کلی حاصل از تحلیل­های صورت گرفته نشان می­دهد که چهار مولفه نام برده شده بر سرزندگی فضای شهری در پیاده راه بوعلی تاثیر داشته است تایید می­شود، یعنی مولفه­های کالبدی– عملکردی، اجتماعی– فرهنگی، زیباشناسی و زیست­محیطی در سرزندگی فضای شهری در پیاده رو بوعلی شهر همدان تاثیر گذار می­باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آرام، علی و منصوریان، الهام. (1400). اهمیت و تاثیر پیاده­روها در بهبود کیفیت زندگی و نقش آن در فضای شهری. جغرافیا و روابط انسانی، 2(4)، صفحه 189-193.
پور اسمعیلی، عاتکه. (1398). بررسی نقش و تاثیر پیاده­راه در جهت ارتقاء کیفیت زندگی شهری. اولین همایش بین المللی و پنجمین همایش معماری و شهرسازی پایدار، تهران.
پوراحمد، احمد؛ حاجی شریفی، آرزو و رمضان­زاده لسبویی، مهدی. (1391). سنجش و مقایسه کیفیت پیاده­راه در محله­های هفت حوض و مقدم شهر تهران. نشریه آمایش جغرافیایی فضا، دوره 2، شماره 6، صفحه 37-56.
جوری، آمنه؛ سرور، رحیم و منیری، جاوید.(1394). بررسی امکان ایجاد پیاده­راه­های گردشگری در مراکز شهری ( مورد شناسی: مرکز شهر زنجان). جغرافیا و آمایش شهری منطقه­ای، 5(15)، صفحه 155-176.
چاره جو، فرزین؛ احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1399). تحلیل و ارزیابی رابطه حکمروایی خوب شهری و کیفیت زندگی (مورد: محلات شهر سنندج). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 10(38)، 171-184.
حاتمی نژاد، حسین؛ مراد پور، نبی و صفایی رینه، مصطفی. (1399). تحلیل عوامل موثر بر سرزندگی فضاهای شهری آینده جهت حضور پذیری زنان. فصلنامه چشم­انداز شهرهای آینده، 1(3)، صفحه30-15.
دهقان زاده، الهه. (1402). تحلیل و ارزیابی شاخص­های شهرخلاق در جهت سرزندگی با هدف اثرگذاری بر فضای شهری جمعی. کنفرانس ملی شهرسازی و معماری دانش بنیان.
رضازاده، راضیه و محمدی، مریم. (1388). بررسی عوامل محدود کننده حضور زنان در فضاهای شهری. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، شماره 38، صفحه 1105-114.
شاهرخی­فر، زینب؛ طهماسبی مقدم، حسین و شماعی، علی. (1401 ).تحلیل نقش زیباسازی شهری در ارتقاء سرزندگی فضاهای شهری منطقه 7 شهرداری تهران. مجله پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، 10(3) )،)103-81.
شجاعی، دلارام و پرتوی، پروین. (1394). عوامل مؤثر در ایجاد و ارتقای اجتماع­پذیری در فضاهای عمومی با مقیاس­های مختلف شهر تهران. نمونۀ موردی: فضاهای عمومی دو محله و یک ناحیه در منطقه 7 تهران. مجلۀ باغ نظر، ش32، صفحه 93-108.
شیعه، اسماعیل؛ حبیبی، کیومرث و حقی ، محمد رضا. (1392). سنجش وضعیت بافت مرکزی شهرهای کوچک برای ایجاد پیاده راه (نمونه مطالعاتی: شهر خوانسار). مطالعات محیطی هفت حصار، 2(6)، صفحه 43-54.
صادقی، نرگس و اردکانی، سبحان. (1392). امکان سنجی پیاده راه به عنوان یک کاتالیزور در جهت ارتقاء کیفیت زندگی مطالعه موردی: محور بوعلی همدان، مطالعات محیطی هفت حصار، 2(5)، صفحه 13-20.
طبیبیان، منوچهر و موسوی، میر جلال. (1392). بررسی نقش زیباسازی و ارتقاء کیفیت محیط بر سرزندگی شهری (نمونه موردی: باغ شهر تاریخی مراغه). معماری و شهرسازی آرمان شهر، 9(17)، صفحه 262-249.
عباس­زاده، شهاب و تمری، سودا. (1392). بررسی و تحلیل مؤلفه­های تأثیرگذار بر بهبود کیفیت فضایی پیاده­راه­ها به منظور افزایش سطح تعاملات اجتماعی مطالعه موردی: محورهای تربیت و ولیعصر تبریز. فصلنامه مطالعات شهری، 1(4)، صفحه 95-104.
عموزاده لیچایی، افشین و ابی زاده، سامان. (1401). واکاوی عوامل موثر بر ارتقاء سرزندگی فضاهای جمعی با تأکید بر نقش هنرهای شهری از دیدگاه شهروندان؛ مطالعه موردی: مجموعه پیاده­راه فرهنگی شهرداری شهر رشت. فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه­ریزی شهری، دوره 13. شماره48، صفحه 136-121.
قائدرحمتی، صفر؛ رضاعلی، منصور؛ هاشمی زهی، سودابه و جوان، فرهاد. (1396). بررسی عوامل مؤثر بر ارتقای تعاملات اجتماعی در پارک‌های شهری (مطالعۀ موردی: شهر زابل). پژوهش­های جغرافیای انسانی, 49(4), 901-915.
گلکار، کوروش. (1386). مفهوم کیفیت سرزندگی در طراحی شهری. نشریۀ صفه. ش44، صفحه 40-53.
لینچ ، کوین. (1383). سیمای شهر. مترجم منوچهر مزینی، چاپ ششم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
مدنی پور، علی. (1384). طراحی فضاهای شهری- نگرشی به فرایند اجتماعی و مکانی. مترجم فرهاد مرتضایی، چاپ دوم، تهران: شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری.
مهدی زاده، جواد. (1387). سرگشتگی در جنگل آهن و آسفالت: درآمدی بر جامعه­شناسی اتومبیل و ترافیک. جستارهای شهرسازی، شماره­های 26 و 27، صفحه 7-23.
نصیری­هنده­خاله، اسماعیل. (1399). نقش مراکز تجاری در افزایش سرزندگی فضاهای شهری ( مطالعۀ موردی مرکز خرید کوروش شهر تهران). پژوهش­های جغرافیای انسانی، 53(4)، 1489-1473.
Abdulameer, H. N., Al-Jaberi, A. A., Al-Khafaji, A. S., Alrobaee, T. R., & Al-Ansari, H. A. (2024). Evaluating of urban space vitality: The role of safety, security, and urban planning in the religion center of Kufa city, Iraq. Int. J. Des. Nat. Ecodyn19(1), 155-167.
Jacobs, J. The Death and Life of Great American Cities; Vintage Books: New York, NY, USA, 1961. [Google Scholar]
Jacobs, Jane, 1961, The Death and Life of Great American Cities, Vintage Books, Network.
Javan, F. and Pourgharib, B. (2024). Assessing the Impact of English Language Proficiency in Host Communities on the Sustainability of Rural Tourism(A Case Study of Villages in Gilan Province, Northern Iran). journal of sustainable rural development, 8(1), 119-130. doi: 10.22034/jsrd.2024.458005.1187
Kang, C., Fan, D., & Jiao, H. (2021). Validating activity, time, and space diversity as essential components of urban vitality. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science48(5), 1180-1197.
Lee, C. and Modon, A.V., 2004, Physical activity and environment research in the health Field. Journal of Planning Literature, Vol. 2, pp. 147-181.
Li, X., Li, Y., Jia, T., Zhou, L., & Hijazi, I. H. (2022). The six dimensions of built environment on urban vitality: Fusion evidence from multi-source data. Cities121, 103482.
Lynch, K. A Theory of Good City Form; MIT Press: Boston, MA, USA, 1981; pp. 193–222. [Google Scholar]
Montgomery, J., 1998, Making a city: Urbanity, Vitality. Journal of Urban Design, Vol. 1, No. 3, P. 116.-129
Nia, H. A. N. (2021). The role of urban aesthetics on enhancing vitality of urban spaces. Khulna University Studies, 59-77.
Tu, W.; Zhu, T.; Xia, J.; Zhou, Y.; Lai, Y.; Jiang, J.; Li, Q. Portraying the spatial dynamics of urban vibrancy using multisource urban big data. Comput. Environ. Urban Syst. 2020, 80, 101428. [Google Scholar] [CrossRef]
Xia, C.; Zhang, A.; Yeh, A.G. The Varying Relationships between Multidimensional Urban Form and Urban Vitality in Chinese Megacities: Insights from a Comparative Analysis. Ann. Am. Assoc. Geogr. 2021, 112, 1–26. [Google Scholar] [CrossRef]
Xu, Y.; Belyi, A.; Bojic, I.; Ratti, C. How friends share urban space: An exploratory spatiotemporal analysis using mobile phone data. Trans. GIS 2017, 21, 468–487. [Google Scholar] [CrossRef]
Yue, W.; Chen, Y.; Thy, T.M.; Fan, P.; Zhang, W. Identifying urban vitality in metropolitan areas of developing countries from a comparative perspective: Ho Chi Minh City versus Shanghai. Sust. Cities Soc. 2020, 65, 102609. [Google Scholar] [CrossRef]
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 24
تابستان 1404
صفحه 151-166

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 18 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 16 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404