مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی زیست پذیری شهری در کلانشهر کرج با تاکید بر شاخص‌های کالبدی –زیرساختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادگروه جغرافیا، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر ، ایران
3 استادگروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jget.2024.424552.1520
چکیده
مقدمه:  شهرنشینی شتابان و رشد بیش از اندازه کلانشهرها منجر به نارسایی زیرساخت­ها، کمبود مسکن، حاشیه نشینی، نابرابری­های فضایی در برخورداری از زیرساخت­ها و خدمات شهری و در نتیجه افت زیست­پذیری وکاهش کیفیت زندگی می­شود زیست­پذیری به معنای توان و قابلیت یک مکان برای تامین نیازهای زیستی ساکنان اعم از مادی و غیرمادی در جهت ارتقای کیفیت زندگی و ایجاد بستر شکوفایی توانمندی­های عموم شهروندان است. بنابراین ضرورت و اهمیت توجه به لزوم پاسخگویی به این نیازها در کلان‌شهری همچون کرج را دو چندان می‌کند. کلان‌شهر کرج، متشکل از 10 منطقه شهری با جمعیت بالا و اثرات مخرب آن مواجه می‌باشد. برخی از این مناطق شکوفا و پر رونق و برخی دیگر روبه‌زوال و کم توجه که در نتیجه باعث پایین آمدن رضایت از زیست‌پذیری در مناطق شده است.
هدف:  مقاله حاضر در پی آن است که با هدف شناخت پایه‌ای از وضعیت زیست‌پذیری در مناطق کلانشهر کرج  بپردازد.
روش شناسی:  از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی تحلیلی است. جمع­آوری داده­ها اسنادی و میدانی (پرسشنامه محقق ساخته) است. 384 پرسشنامه در مناطق 10 گانه تهیه و تکمیل شده است. نتایج آزمون تی تک نمونه­ای نشان می­دهد که رضایتمندی از اکثر شاخص­های کالبدی و زیرساختی در کلانشهر کرج پایین است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو این پژوهش کلانشهر کرج می­باشد.
یافته­ ها و بحث: در نظر شهروندان وضعیت شاخص­های کالبدی و زیرساختی در شهر کرج  مانند مانند تعداد اتاق­های کافی در مسکن با میانگین 25 /3، استحکام مسکن با میانگین 26/3، شاخص برخورداری از سیستم گرمایش و سرمایش مناسب با میانگین21/3 شرایط زیست­پذیری مناسب است اما شاخص برخی شاخص­ها مانند مساحت مناسب و کافی در مسکن با میانگین 12/2، در دسترس بودن مسکن با کیفیت خوب با میانگین 65/2، میزان برخورداری از سیستم دفع بهداشتی و فاضلاب با میانگین 41/2، وضعیت برخورداری از کاربری­های خدماتی با میانگین 35/2 ، دسترسی به امکانات فراغتی مطلوب با میانگین 95/2، کیفیت حمل ونقل عمومی با میانگین 35/2، رضایت از گذران اوقات فراغت با میانگین 93/2، دسترسى و نفوذپذیرى با میانگین 91/2، مبلمان شهرى با میانگین 14/2، وضعیت فضای سبز و درختکاری با میانگین35/2، سیما و نمای ساخت وسازها با میانگین 47/2 در کلانشهر کرج پایین­تر از میانگین هستند و در نتیجه شرایط نامطلوبی دارند. رتبه­­بندی مناطق کلانشهر کرج با شاخص­های کالبدی زیست­پذیری نشان می­دهد که منطقه 8 کرج با کمترین امتیاز ویکور(0) در جایگاه نخست و منطقه 10 با بیشترین امتیاز ویکور(1) در رتبه آخر قرار گرفته است.
نتیجه ­گیری: شاخص­های کالبدی از مهمترین عوامل تاثیر­گذار در زیست­پذیری کلانشهر کرج است و در بیشتر شاخص­های کلانشهر کرج شرایط نامطلوبی دارد و در بین مناطق تفاوت­های زیادی در سطح زیست­پذیری با شاخص­های کالبدی زیست­پذیری دیده می­شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اوطاری، محمدرضا؛ شمس، مجید؛ زیویار، پروانه. (1401). سنجش و پراکنش فضایی ابعاد زیست پذیری شهری در راستای شهر سلامت محور(مورد مطالعه: منطقه یک تهران). جغرافیایی سرزمین،19(73)،1- 23.
بندر آباد علیرضا (1399) تحلیل تطبیقی تأثیر شکل شهر بر مؤلفه‌های محیطی زیست‌پذیری در مناطق منتخب شهر تهران، نشریه معماری و شهرسازی، 8(1)، 155- 170.
بندرآباد، علیرضا (1390)، شهر زیست پذیر از مبانی تا معنا، انتشارات آذرخش، چاپ اول، تهران
حیدری، تقی (1395)، تحلیل زیست پذیری بافت­های فرسوده شهری (مورد پژوهی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان)، رساله دکتری در رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران.
حیدری، تقی؛ شماعی، علی؛ ساسان پور، فرزانه؛ سلیمانی، محمد؛ احدنژادروشتی، محسن (1396)، تحلیل عوامل موثر بر زیست پذیری بافت های فرسوده شهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان)، نشریه فضای جغرافیایی،  17، 59، 25-1.   
خراسانی، محمدامین (1397)، تحلیل و ارزیابی تطبیقی دیدگاه ساکنان و مدیران محلی در رابطه با زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری در شهرستان ورامین، جغرافیا و توسعه،16(51)، 280-261.
دولتشاه، صدیقه؛ سرور، رحیم؛ توکلان، علی.(1400). ارزیابی زیست‌پذیری شهری در شهرهای نفتی ایران مطالعه موردی: بندر ماهشهر. فصلنامه شهر پایدار، 4(3)، 69-80.
رستمی، روح الله؛ موسوی، سید یعقوب؛ قدیمی، بهرام؛میرزایی، خلیل.(1400). تبیین عوامل مؤثر بر میزان زیست پذیری شهری مطالعه موردی: شهر ایلام. فصلنامه شهر پایدار4(2), 107-124.
ساسان پور، فرزانه؛ تولایی، سیمین؛ جعفرآبادی، حمزه (1394)، سنجش و ارزیابی زیست پذیری شهری در مناطق بیست و دو گانه کلانشهر تهران، فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، 5،  18، 42-65.
ماجدی، حمید؛ بندرآباد. علیرضا (1393). بررسی معیارهای جهانی و بومی شهر زیست پذیر. هویت شهر, 8(17), 65-76.
مرکز آمار ایران(1395)، سرشماری جمعیت و نفوس و مسکن استان البرز، 1395
منصوری مقدم، منصور. (1401). تبیین رابطۀ بهزیستی اجتماعی با زیست‌پذیری شهری (مطالعۀ موردی: شهر ایلام). فصلنامه علمی فرهنگ ایلام, 23(74.75), 93-123.
موسوی، میرنجف؛ زارع، علیرضا؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ و آهار، حسن (1396)، تحلیل اثرات رشد پراکنده رویی شهری بر زیست پذیری محلات شهری مورد: شهر مراغه، نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، 8(31), 1-18. 18-1.
نیک پور, عامر یاراحمدی, منصوره. (1399). شناسایی عوامل مؤثر بر زیست پذیری در شهر نورآباد ممسنی. مطالعات ساختار و کارکرد شهری 7(23), 7-27.
Douglass, M,(2004), The livability of mega-urban regions in southeast Asia- Bangkok, Ho Chiminh City, Jakarta and Manila compared. International Conference on The Growth Dynamics of Mega urban Regions in EST and Southeast Asia, Singapore.
Dumbaugh, E. (2005). Safe streets, livable streets: A positive approach to urban roadside design. Georgia Institute of Technology.‏
Kutty, A. A., Wakjira, T. G., Kucukvar, M., Abdella, G. M., & Onat, N. C. (2022). Urban resilience and livability performance of European smart cities: A novel machine learning approach. Journal of Cleaner Production, 378, 134203.‏ https://doi.org/ 10.1016/j.jclepro.2022.134203
Larice, M. A. (2005). Great neighborhoods: The livability and morphology of high density neighborhoods in urban North America. University of California, Berkeley
Li, Chen. (2020) Quantitative Study on the Degree of Livable of Central Cities in Yangtze River Delta, Part of the Communications in Computer and Information Science book series CCIS, Vol. 315, pp.96-100.
Reham M. M. Mohie El-Din, (2015), The Streets in a Livable City, International Transaction Journal of Engineering, Management, & Applied Sciences & Technologies. Volume 6 No.3 ISSN 2228-9860 eISSN 1906-9642. Online Available at http://TUENGR.COM/V06/125.pdf.
Rui, J., & Othengrafen, F. (2023). Examining the Role of Innovative Streets in Enhancing Urban Mobility and Livability for Sustainable Urban Transition: A Review. Sustainability, 15(7), 5709.‏ https://doi.org/10.3390/su15075709
Song, Yang (2011), A Livable City Study in China; Using Structural Equation Models, Thesis submitted in Statistics, Department of Statistics, Uppsala University.
Zanella, A.; Camanho, A.S.; Dias, T.G. (2015), The assessment of cities’ livability integrating human wellbeing and environmental impact. Ann. Oper. Res, 226, 695–726 DOI: 10.1007 /s104 79-014-1666-7.

  • تاریخ دریافت 18 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 14 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404