مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

شناسایی و اولویت‌بندی مسائل توسعه پایدار روستایی ( مورد مطالعه: روستاهای شهرستان خلخال)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ،گروه علوم اجتماعی، واحد خلخال ،دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، ایران
2 استادیار جامعه شناسی توسعه مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، تهران، ایران
چکیده
مقدمه: شناخت دقیق مسائل توسعه پایدار روستاها، اولین گام مهم برای تدوین سیاست­ها و ارائه الگویی انعطاف­پذیر برای تقویت توسعه یافتگی جوامع روستایی است. قابل زیست کردن عرصه‌های زندگی از جمله مکان­های روستایی، برای نسل‌های فعلی و آینده با تأکید خاص بر بهبود و توسعه مداوم روابط انسانی- محیطی از ضروریاتی است که همواره مورد توجه پژوهشگران و برنامه ریزان توسعه روستایی قرار گرفته است.
هدف: این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت­بندی مسائل توسعه پایدار روستایی در شهرستان خلخال انجام شده است.
روش­ شناسی: برای شناسایی معیارهای اصلی و شاخص­ها، با 12 نفر از خبرگان و افراد مطلع، مصاحبه عمیق انجام داده و بوسیله نرم­افزار MAXQDA مصاحبه­ها تحلیل شد. سپس معیارها و شاخص­ها در قالب پرسشنامه دلفی فازی در اختیار مشارکت کنندگان قرار گرفت تا با تحلیل سلسله مراتبی(AHP) معیارها و شاخص­ها رتبه­بندی شوند. برای سهولت مقایسه زوجی مسائل و شاخص­ها، از نرم­افزار Expert Choice11 استفاده شد.
قلمرو جغرافیایی: شهرستان خلخال به مرکزیت شهر خلخال (هرو)، شامل سه بخش مرکزی شامل(دهستان خانندبیل شرقی، دهستان خانندبیل غربی و دهستان سنجنبد شرقی)، بخش خورش رستم به مرکزیت شهر هشجین شامل (دهستان خورش رستم شمالی و  دهستان خورش رستم جنوبی) و بخش شاهرود به مرکزیت شهر کلور شامل( دهستان پلنگا، دهستان شال و دهستان شاهرود)  در جنوب استان اردبیل واقع است.
یافته‌ها: نتایج بدست آمده نشان داد که به ترتیب معیار اقتصادی (494/0: CI)، معیار اجتماعی(271/0: CI)، معیار نهادی(099/0: CI)، معیار زیست­محیطی(092/0: CI) و معیار فیزیکی(045/0: CI) دارای اهمیتند. همچنین براساس اوزان نهایی شاخص­ها، به ترتیب شاخص بیکاری (103/0: CI)، بی انگیزگی به فعالیت اقتصادی در روستا (084/0: CI)، ضعف آگاهی به عوامل توسعه (073/0: CI)، اعتیاد(056/0: CI)، نابرابری­های اجتماعی(045/0: CI) و  طلاق(043/0: CI)،  به ترتیب مهم­ترین اولویت شاخص­های مسائل توسعه پایدار روستایی هستند.
نتیجه­گیری: معیارهای اقتصادی و اجتماعی همچنین شاخص­های آن­ها، بیشترین اولویت مسائل توسعه پایدار روستایی شهرستان خلخال هستند..
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ازکیا، مصطفی، (1380). مقدمه ای بر جامعه شناسی توسعه روستایی. تهران: نشر اطلاعات.
افراخته؛ حسن؛ ریاحی، وحید و جوان، فرهاد. (1394). پایداری اقتصادی سکونتگاه­های روستایی شهرستان رضوانشهر. جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 13(46)، 93-117.
امیرانتخابی، شهرام؛ جوان، فرهاد و جاوید، لقمان. (1397). تحلیل جایگاه سکونتگاه‌های روستایی در برنامه‌های کلان توسعه کشور مورد مطالعه: برنامه‌های توسعه اقتصادی- اجتماعی پس از انقلاب اسلامی (95-1368). راهبرد اجتماعی فرهنگی، 7(4)، 35-72.
بدخشان، زینب؛ مهرابی، حسین؛ میرزایی، حمیدرضا. (1397). بررسی تاثیر توسعه زیرساخت­ها بر توسعه روستایی ایران. مجله اقتصاد کشاورزی، 12(4)، 1-14.
پاپلی یزدی، محمد حسین؛ سناجردی حسین رجبی، (1390). نظریه­های شهر و پیرامون. تهران: انتشارات سمت.
پورطاهری، مهدی؛ نعمتی، رضا(1391). اولویت بندی مسائل توسعه روستایی با تأکید بر دیدگاه روستاییان؛ مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان خرم آباد، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 7(2)، 22-39.
تقوایی، مسعود؛ بای، ناصر. (1391). سنجش میزان بهره­مندی شهرستان­های استان گلستان با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 3(10)،121-132.
توکلی، مرتضی، فاضل­نیا، غریب و علی­اکبر گنجعلی. (1388). کاربرد فرایند تحلیل سلسله­ مراتبی در تعیین اولویت بخش­های اقتصادی: مطالعه موردی شهرستان نیشابور. فصلنامه روستا و توسعه، (4)، 77-98.
رضوانی، محمدرضا. (1393). برنامه­ریزی توسعه روستایی(مفاهیم، راهبردها و فرآیندها)، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 5 (164).
ریاحی، وحید؛ جوان، فرهاد و شیخکانلوی­میلان، امید. (1399). تحلیل اثرات صندوق کارآفرینی امید در توسعه اقتصادی سکونتگاه­های روستایی(مطالعه موردی: شهرستان خوی). راهبردهای توسعه روستایی، 7(3)، 267-285.
صامتی، مجید؛ اصغری، مرتضی. (1382). اولویت­های توسعه بخش صنعت استان اصفهان براساس روش و فرایند تحلیل سلسله مراتبی، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 27 (2)، 59-90.
علیاری، محمدصادق؛ عزیزی، سمیه. (1397). بررسی و ارزیابی توان­های محیطی در نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان وکیل آباد شهرستان بافت استان کرمان). فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 13(4)، 913-933.
فعلی، سعید؛ صدیقی، حسن؛ پزشکی­راد، غلامرضا؛ میرزایی، آرزو. (1398). چالش‌های جوامع روستایی ایران برای دستیابی به توسعه پایدار روستا و توسعه، 13(4)، 94-120.
محمودی، کامل. (1392). بررسی موانع و چالش­های توسعه روستایی ایران از منظر برنامه­ریزی، چهارمین همایش علمی سراسری دانشجویی جغرافیا. تهران.
مرکز آمار ایران. (1395). سالنامه آماری استان اردبیل.
مروج الاحکامی، فائزه. (1396). اولویت­بندی مسائل توسعه روستایی از دیدگاه روستاییان(مطالعه موردی: دهستان آشیان، شهرستان لنجان استان اصفهان). دانشگاه پیام نور: مرکز پیام نور تهران شرق، پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
یاسوری، مجید و جوان فرهاد. (1394). تحلیل محدودیت‌های تنوع‌بخشی اقتصاد روستایی مورد: دهستان اشکور علیا. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۴ (۱۳)، ۱۹-۳۷.
یزدانی، رقیه؛ خیراندیش، مسعود؛ محمدی خیاره، محسن؛ امینی، هادی. (1399). بررسی عوامل مؤثر بر توسعه­ی روستایی با تأکید بر کارآفرینی کشاورزی، راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی. 7(3)، 63-77.
یزدانی، سیدحسین؛ سیدین، افشار؛ طایفه عیسی خواجه لو، رسول. (1394).  سنجش و تحلیل سطوح توسعه-یافتگی زیربنایی در نواحی روستایی استان اردبیل، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4 (3)،31-50.
Ake Caude,B. (2021). Democracy and Development in Africa, the brookings Institute, Washington D.C .
Williamson, n. (2015). development principales for protecting nature in the Chicago wildernees region on line : www. Growingsensibily. org .

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 23 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404