مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی تطبیقی سیاست های مسکن در ایران با کشورهای منتخب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه:  دسترسی به مسکن مطلوب و مناسب مستلزم تبیین سیاست­های مرتبط توسط سیاستگذاران و برنامه­ریزان می باشد، ارزیابی­های انجام شده در حوزه مسکن مبین، اتخاذ سیاست­های مختلف و بعضا متناقض در حوزه ساخت مسکن توسط دولت­مردان در برهه­های مختلف بوده است، لازمه تدوین سیاست مناسب ارزیابی سیاست­های موفق کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته می­باشد.
هدف:  هدف اصلی این پژوهش ارزیابی تطبیقی سیاست­های داخلی و خارجی و تدوین چارچوب­های لازم برای تحقق سیاست مطلوب می­باشد. بر همین اساس در گام اول سیاست‌های تأمین مسکن در ادوار گذشته مورد ارزیابی قرارگرفته و نقاط قوت و ضعف آن مشخص‌ خواهد شد. در گام بعدی سیاست‌های تأمین مسکن در کشورهای منتخب متناسب با وضعیت ایران موردبررسی و ارزیابی قرارگرفته و در مرحله آخر ضمن ارزیابی سیاست‌های داخلی و استخراج معیارهای سیاست‌های موفق کشورهای منتخب، اقدام به تدوین معیارهای مناسب سیاست­های تأمین مسکن متناسب با وضع موجود در قالب پیشنهادات سازنده خواهد شد.
روش شناسی:  روش این پژوهش اسنادی مبتنی بر تجارب موفق کشورها در حوزه سیاستگذاری و تطبیق آن با سیاست­های موجود در ایران می­باشد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  در این پژوهش قلمرو جغرافیای علاوه بر کشور ایران، کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ی می باشد که سیاست های تبیین شده توانسته معضل تامین مسکن را مرتفع نماید و این کشورها بر اساس سیاست های حمایتی و اعتباری انتخاب شدند.
یافته ­ها و بحث:  بر اساس ارزیابی­ های صورت گرفته یکی دیگر از مهم‌ترین موانع اجرایی این برنامه‌ها در کشور، نحوه تأمین اعتبارات لازم برای ساخت مسکن است که در کشورهای منتخب توجه به رویکردهای مختلف جذب سرمایه همچون اعتبارات بانکی و بخش خصوصی، تسهیلات دولتی و آورده‌های مردمی، کمک‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاران متقاضی در آن کشورها صورت می­گیرد.
نتیجه­ گیری: نبود شفافیت در اجرای برنامه­ها، عدم تطابق سیاست ها با وضعیت فرهنگی اجتماعی نواحی مختلف و عدم آینده­نگری از مهمترین چالش­های نظام سیاستگذاری در حوزه مسکن می­باشد که لازمه آن توجه به چالش­های فرهنگی و اجتماعی، بهره­مندی از الگوهای تأمین اعتبار کشورهای مختلف، مکانیابی مطلوب برای ساخت مسکن و تدوین چارچوب همکاری برای ساخت مسکن متناسب با نیاز جوامع محلی می­باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی علی‌محمد، آقایی پرویز. سیاست‌ها و برنامه‌های تأمین مسکن قابل استطاعت؛ مروری بر تجربه آمریکا. فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده ۱۴۰۰; ۲ (۱): ۵۹-۴۹
امکچـی، حمیـده، (1382)، بررسـی سـاز و کارهـای حقـوقی ـ قـانونی موجـود در برنامـه­هـای پـنج ســالة عمرانــی کشــور در ایجــاد حاشــیه­نشــینی؛ مجموعــه مقــالات حاشــیه­نشــینی و اســکان غیــر رســمی، تهــران، دانشــگاه علــوم بهزیســتی و توانبخشی، تهران.
اهرابیان صدر، میثم (1396)، بررسی انتقادی رویکردهای نظری در تحلیل نابرابری فضایی (با تأکید بر نابرابری فضایی در تهران معاصر)، فصلنامه علوم اجتماعی، سال 26، بهار.
برادران، مراد، غفاری، غلامرضا، ربیعی، علی، & زاهدی مازندرانی، محمدجواد. (1398). دولت و سیاست‌گذاری مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی11(38), 179-218. doi: 10.22054/qjsd.2019.10346
برادران، مراد، غفاری، غلامرضا، زاهدی، محمدجواد، & ربیعی، علی. (1397). سیاست‌گذاری مسکن و تولید غیررسمیت در ایران بعد از انقلاب اسلامی. مطالعات جامعه‌شناختی (نامه علوم اجتماعی سابق), 24(2), 407-434. doi: 10.22059/jsr.2018.65471
پورمحمدی محمدرضا، اسدی احمد. ارزیابی سیاست‌های دولتی تأمین مسکن در مورد گروه‌های کم‌درآمد شهری (مطالعه موردی شهر زنجان). فضای جغرافیایی. ۱۳۹۳; ۱۴ (۴۵): ۱۲۸-۱۱۱
پورمحمدی، محمدرضا؛ صدرموسوی، میرستار؛ عابدینی، اصغر (1391)، تحلیلی بر سیاست­های تأمین مسکن دولت با تأکید بر برنامه­های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، فصلنامه مطالعات شهری، شماره سوم، تابستان. 43-34
پورمحمدی، محمدرضا (1379)؛ برنامه‌‌ریزی مسکن، انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت)، چاپ اول، تهران.
توسلیان، رحیم، روستایی، شهریور، حیدری چیانه، رحیم، & اصغری زمانی، اکبر. (1398). تحلیل سیاست‌های عرضه زمین مسکونی، تولید فضای رانتی و انسجام ساخت شهر مطالعه موردی: شهر زنجان. فصلنامه شهر پایدار2(3), 79-95. doi: 10.22034/jsc.2019.190701.1048
زیاری، کرامت اله؛ پوراحمد، احمد؛ حاتمی نژاد، حسین؛ محمدی، اکبر (1395)؛ برنامه‌ریزی مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری با تأکید بر توانمندی مالی و خط فقر مسکن (جمعیت شهری استان کردستان)، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، دوره 48، شماره 2، تابستان.
زیاری، سمیه, فرهودی، رحمت اله, پوراحمد، احمد و حاتمی نژاد حسین (1396)، "الگوی تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد (مطالعه موردی: شهر کرج)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره‌ی 49، شماره 4، زمستان، 883-869.‎
سجادی اصل, مریم, توکلی نیا, جمیله, قورچی, مرتضی, & صرافی, مظفر. (1401). تحلیل تطبیقی سیاست‌های مسکن کم‌درآمد شهری در کشورهای ایران، چین، استرالیا، انگلستان، و ایالات متحدة امریکا. پژوهش‌های جغرافیای انسانی, 54(1), 289-315. doi: 10.22059/jhgr.2021.311053.1008181
الله قلی پور، سارا، & رجائی، عباس. (1400). مطالعه تطبیقی شاخص‌های کیفیت مسکن در کشورهای درحال‌توسعه و توسعه‌یافته منتخب. مهندسی جغرافیایی سرزمین, 5(2), 227-243.
محمدی ده چشمه، پژمان. (1397). ارزیابی سیاست‌های دولتی تأمین مسکن در مورد گروه‌های کم‌درآمد شهری (مطالعه موردی: شهر سامان). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)8(2), 281-295.
مشکینی، ابوالفضل، شاهرخی فر، زینب (1399)؛ سیاست­گذاری مسکن در ایران، انتشارات آکادمیک، چاپ اول.تهران
مشکینی، ابوالفضل، شاهرخی فر، زینب؛ طهماسبی‌‌مقدم، حسین (1-1397)، تحلیلی بر برنامه‌‌ریزی راهبردی فضایی سیاست‌‌های مسکن با استفاده از مدل متاسوات، فصلنامه مطالعات شهری، شماره بیست و نهم، زمستان.
مشکینی، ابوالفضل؛ سجادی، ژیلا، تفکری، اکرم (1390)؛ تأثیر سیاست‌‌های واگذاری زمین و مسکن دولتی در گسترش کالبدی شهرهای ایران (کرمانشاه)، جغرافیا و توسعه، شماره 23، تابستان.
مشکینی، ابوالفضل؛ نور محمدی، مهدی؛ رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ صرافی، مظفر (1394). الگوی سیاست‌گذاری مداخله دولت در مدیریت زمین شهری ایران (مطالعه‌ی موردی: شهر تهران). برنامه‌ریزی و آمایش فضا, 19(1), 181-210.‎
نقی­زاده، جواد (1394)، تحلیل فضایی تقاضای مسکن و پایداری سیستم مسکونی شهر تهران، رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران.
وزارت راه و شهرسازی (1396)؛ طرح جامع مسکن (1396-1405)، سند تلفیق، شناخت وضع موجود، چشم‌انداز آینده، سند راهبردی و اجرایی، خرداد 1396.
هزارجریبی، جعفر؛ امامی غفاری (1398)، بررسی تحولات سیاست‌‌گذاری رفاهی مسکن در ایران (1392-1358)، فصلنامه برنامه‌‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 38، بهار.
هزارجریبی، جعفر؛ امامی غفاری، زینب (1398)، بررسی تحولات سیاست‌‌گذاری رفاهی مسکن در ایران (1392-1358)، فصلنامه برنامه‌‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 38، بهار.
Adler, D. (2017). Home truths: A progressive vision of housing policy in the 21st century. London: Tony Blair Institute for Global Change.
Ampofo, J. A. (2020). Rural housing challenges in the Upper West Region of Ghana: A case study of Kulmasa. International Journal of Management & Entrepreneurship Research, 2(4), 194-211.
Chipungu, L., & Adebayo, A. A. (2013). The policy-planning divide: an evaluation of housing production in the aftermath of operation Murambatsvina in Zimbabwe. Journal of Housing and the Built Environment, 28(2), 381-396.
Cox, R., Henwood, B., Rodnyansky, S., Rice, E., & Wenzel, S. (2019). Road Map to a Unified Measure of Housing Insecurity. Cityscape, 21(2), 93-128. ‏
Ha, S. K. (2001). Developing a community-based approach to urban redevelopment. GeoJournal53(1), 39-45.
Kamal, E. M., Lai, K. S., & Yusof, N. A. (2020). The low-middle income housing challenges in Malaysia. Planning Malaysia, 18.
Pugh, C. (1986). Housing theory and policy. International Journal of Social Economics. ‏https://doi.org/10.1108/eb014016.
Ronald, R., & Lee, H. (2012). Housing policy socialization and de-commodification in South Korea. Journal of Housing and the Built Environment, 27(2), 111-131.
Tipple, A. G., & Willis, K. G. (1991). Housing the poor in the developing world. New York: Routledge.
Tusting, L. S., Bisanzio, D., Alabaster, G., Cameron, E., Cibulskis, R., Davies, M., ... & Bhatt, S. (2019). Mapping changes in housing in sub-Saharan Africa from 2000 to 2015. Nature568(7752), 391-394.
Wang, Y., & Zhao, L. (2022). Credit Policy and Housing Market Liquidity: An Empirical Study in Beijing Based on the TVP-VAR Model. International Journal of Crowd Science, 6(1), 44-52.
Wong, T. C., & Goldblum, C. (2016). Social housing in France: A permanent and multifaceted challenge for public policies. Land Use Policy, 54, 95-102.

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 03 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 29 آبان 1402
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403