مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل اثرات پروژه بین المللی ترسیب کربن با رویکرد توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: شهرستان اسفراین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 استاد گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
مقدمه: پروژه بین­المللی ترسیب کربن در زمینه مسائل مربوط به منابع طبیعی، جذب کربن و توسعه فضای سبز و حفظ منابع طبیعی با مشارکت همه جانبه مردم محلی می‌باشد که دارای ابعاد مختلف می­باشد.
هدف: بر این اساس هدف از این تحقیق، تحلیل اثرات توسعه‌ای پروژه ترسیب کربن با رویکرد توسعه پایدار روستایی در شهرستان اسفراین است.
روش شناسی: نوع تحقیق کاربردی، روش مورد استفاده توصیفی- تحلیلی و برای گردآوری داده­ها از روش­های کتابخانه­ای و میدانی استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل جامعه آماری تحقیق شامل 8 روستا است که کل خانوار آن تحت پوشش پروژه ترسیب کربن در شهرستان اسفراین می‌باشد. لذا براساس فرمول کوکران و ضریب اطمینان 0.95 تعداد 244 نفر سرپرست خانواده به عنوان نمونه به صورت تصادفی بین خانوارهای روستایی انتخاب شدند. دادها نیز از طریق پرسشنامه ساختاریافته جمع­آوری گردید.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  روستاهای محل اجرای پروژه ترسیب کربن در شهرستان اسفراین می­باشد.
یافته­ ها و بحث: تحلیل داده ­ها نشان داد که دستیابی به نتیجه مطلوب بر اساس آزمون تحلیل واریانس، برابر نبوده و تفاوت بین رضاتمندی از ابعاد طرح وجود دارد. بطوریکه طرح ترسیب کربن در اقتصاد منطقه تاثیر مطلوبی نداشته، اما در ابعاد اجتماعی (مانند توانمندسازی، مشارکت طلبی، کاهش سطح مهاجرت) و زیست محیطی(حفظ محیط زیست، تقویت مراتع، استفاده بهینه از منابع) نسبتا مطلوب بوده است.
نتیجه ­گیری: مردم محلی بر اساس اهداف طرح، از نتایج اقتصادی آن رضایت کامل را ندارند و نتوانسته است در معیشت خانوار تاثیر چشمگیری داشته باشد. لذا ضرورت توجه به ابعاد اقتصادی طرح برای موفقیت­های بعدی بسیار مهم می­باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احتشامی، مجید و اکرامی، عطیه(1390)، به کارگیری ابزار مدیریتی «ارزیابی راهبردی محیط زیست» در مسیر توسعه پایدار، راهبرد، دوره 21، شماره 62، صفحات 195- 218.
احمدی­زاده، سید­ سعید­رضا و دوادیان، جواد(1395)، بررسی اثر سه نوع کارکرد پروژه بین المللی ترسیب کرین بر توانمند سازی جوامع محلی در روستای حسین آباد، فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، جلد 3، شماره 3، صص379-395.
ازکیا، مصطفی(1381)، جامعه شناسی توسعه نیافتگی ایران، تهران، انتشارات اطلاعات.
ازکیا، مصطفی(۱۳۸۴)، مقدمه ای بر جامعه شناسی توسعه روستایی، تهران، انتشارات اطلاعات.
ازکیا، مصطفی(1388)، تحولات اجتماعی جامعه روستایی، انتشارات اطلاعات، تهران.
اصغری لفمجانی، صادق، شهرکی، عیسی و نادریانفر، مهدی(1394)، موانع توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی خانوارهای روستایی مورد: مددجویان تحت پوشش کمیته امداد در سیستان، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 5، شماره 15، صفحات 124-103.
افتخاری، عبدالرضا و سجاسی قیداری، حمداله (1389)، توسعه روستایی با تاکید بر کارآفرینی( تعاریف، دیدگاهها و تجربیات)، ناشر سمت، چاپ اول.
آلیوت، جنیفر (1376)، مقدمه ای بر توسعه ی پایدار در کشورهای در حال توسعه، ترجمه عبدالرضا رکن الدین افتخاری و حسین رحیمی، موسسه ی توسعه روستایی ایران.
بذرافشان، جواد و پایدار، ابوذر (1396)، ارزیابی وضعیت بازآفرینی فرهنگ محیطی نواحی روستایی (مطالعه موردی: پایلوت ترسیب کربن جازموریان. پژوهش و برنامه ریزی روستایی. شماره 2. صفحات 56-41.
بوزرجمهری، خدیجه، خاتمی، سیده سمیه، نادری، مریم و سربرقی مقدم، تکتم(1395)، بررسی نقش پروژه های مشارکتی در توانمندسازی زنان و حفظ محیط زیست، مطالعه موردی: شهرستان سربیشه، همایش ملی زن و پایداری منابع طبیعی و محیط زیست در مناطق روستایی، مشهد، مهرماه 24، دانشگاه فردوسی مشهد.
پاپلی یزدی، محمد حسین و سناجردی، حسن (1383)، نظریه های شهر و پیرامون، چاپ اول، انتشارات سمت.
جمعه پور، محمود(1391)، مقدمه ای بر برنامه ریزی توسعه روستایی، دیدگاهها و روشها، تالیف، سمت، تهران.
حامد مقدم، احمد(1373)، مشارکت و توسعه مشارکتی روستایی، مجموعه مقاله های سمینار جامعه شناسی و توسعه جلد دوم (313-285)، تهران، انتشارات سمت.
حسن‌نژاد، مریم. کهنسال، محمدرضا. قربانی، محمد (1390)، عوامل موثر بر مشارکت روستاییان در گروه های توسعه روستایی، مطالعه موردی پروژه بین المللی ترسیب کربن در استان خراسان جنوبی. روستا و توسعه. شماره 2. صفحات 91-73.
رضوانی، محمدرضا (1379)، برنامه ریزی توسعه و عمران روستایی در ایران (از فکر تاعمل). پژوهش های جغرافیایی. شماره 39. صفحات 77-65.
سعیدی، عباس(1378)، مبانی جغرافیای روستایی، چاپ اول، تهران‌: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت‌).
سیف، احمد و ملکی شهریور، مجتبی (1394)، مفهوم شناسی و ارزیابی فقر اقتصادی به عنوان زمینه ساز تهدید امنیت اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه آفاق امنیت. شمارة 27.
شهبازی، نسیم، صادقی، بهار، عمرو آبادی، سامان و عزیز موسوی، علی (1390)، بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر امنیت اجتماعی، فصلنامۀ آفاق امنیت. شمارة 12.
صابری فر، رستم، فال سلیمان، محمود و قیصاری، صدیقه(1391)، توسعه محلی پایدار و جلب مشارکت حداکثری مردم براساس تجارب پروژه بین المللی ترسیب کربن، جغرافیا و توسعه، دوره 10، پیاپی28، صص54-41.
طاهری، علی، فرضی، حامد و فتحی، مهدی(1397)، اثرات پروژه بین المللی ترسیب کرین بر توانمند سازی جامعه محلی، مطالعه موردی: دهستان پلنگ آباد، شهرستان اشتهارد)، هفتمن کنفرانس ملی مرتع و مرتعداری ایران، 18-19 اردیبهشت ماه، تهران.
علایی، حمید (1391)، امنیت پایدار در سند چشم انداز بیست سالۀ جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ آفاق امنیت. شمارة 1.
فال سلیمان، محمود (1391)، تحلیلی بر نقش ترسیب کربن در توانمندسازی زنان روستایی (مطالعه موردی: حسین آباد غیناب- شهرستان سربیشه). فصلنامه علمی و پژوهشی برنامه ریزی منطقه ای. شماره 8. صفحات 27-13.
فال سلیمان، محمود، چکشی، بهاره(1390)، پایش و مانیتورینگ اقتصادی و اجتماعی پروژه بین المللی ترسیب کرین دشت حسین آباد غبناب سربیشه، استان خراسات جنوبی، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال اول، شماره سوم، صص118-101.
فال­سلیمان، محمود، حجی­پور، محمد(1390)، واکاوی میزان پایداری سازمانهای مردم نهاد در مناطق روستایی؛ تجربیات پروژه بینالمللی ترسیب کربن در استان خراسان جنوبی، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، جلد20، شماره  23، صفحات 127-107.
فرضی، حامد (1398)، اثرات پروژه بین المللی ترسیب کربن بر توانمند سازی جامعه محلی (مطالعه موردی دهستان پلنگ آباد، شهرستان اشتهارد)، هفتمین کنفرانس ملی مرتع و مرتعداری ایران.
کریمی، فرزاد و احمدوند، مصطفی (1392)، وضعیت سنجی و اولویت بندی شاخص های توسعه پایدار در مناطق روستایی (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان بویراحمد). پژوهش های روستایی. شماره 3. صفحات 690-663.
محمدی، عبدالحمید (1390)، بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی طرح ترسیب کربن بر مشارکت روستاییان تحت پوشش این طرح در جنوب استان خراسان جنوبی. نشریه جنگل و مرتع. شماره 89. صفحات 52-42.
نعمت‌اللهی، محمدجواد (1396)، نقش میانجی اعتبارات خرد در توانمندسازی زنان روستایی و کاهش اثرات اقتصادی-اجتماعی ریزگردها (مطالعه موردی: پروژه بین المللی ترسیب کربن خراسان جنوبی). پژوهش های فرسایش محیطی. شماره 28. صفحات 102-116.
Abdolhosini, M., A.M. Poyafar, F. Sardari, A. Yari (2014), Atlas of Carbon Sequestration Project. Forests, Rang and Watershed Management Organization, Tehran, Iran. Retrieved from http://www.ircsp.net
-Akande, M, (1992), enhances the Performance of Women’s Multiple
Roles: ACase study of Isoya Development Project ile-ile, Nigeria.
Journal of Community Development., Vol. 27, No.1, pp31-39.
Aune, J. B., Alemu, A. T., & Gautam, K. P. (2004). Carbon sequestration in rural communities: is it worth the effort?. Journal of Sustainable Forestry, 21(1), 69-79.
Chacho S. (2008), Carbon markets, Transaction costs and bioenergy. Australian Agricultural and Resource Economics Society, 52nd Annual Coference, Canberra.
Drolet, J. (2011), Women, micro credit and empowerment in Cairo, Egypt. International social work, 54(5), 629-645.
Escap, J. (1996), Showing the Way: Methodologies for Successful Rural Poverty Alleviation Projects.
Evans, E. N. (1992), Liberation theology, empowerment theory and social work practice with the oppressed. International Social Work, 35(2), 135-147.
Ferrol-Schulte, D., Wolff, M., Ferse, S., & Glaser, M. (2013), Sustainable livelihoods approach in tropical coastal and marine social–ecological systems: A review. Marine Policy, 42, 253–258. doi:10.1016/j.marpol.2013.03.007
Golmohammadi, F. (2013), Desertification Through Rural People Participation (Experience of International Project of Carbon Sequestration in South Khorasan Province–East of Iran). Procedia Technology, 8, 530-535.
Huang C.H., and Kronrad G.D. (2001), The cost of sequestering carbon on private forest lands. Journal forest policy and economics:133-142.
Lale, R. (2013), Soil carbon sequestration. scs2013 – soil carbon sequestration, for climate, food security and ecosystem services. international conference Reykjavik, ICELAND, May 26- 29.
Lecoutere, E., (2017), The impact of agricultural co-operatives on women’s empowerment: Evidence from Uganda. Journal of Co-operative Organization and Management, 5 (1), 14-27.
Maclellan-Wright, M. F., Anderson, D., Barber, S., Smith, N., Cantin, B., Felix, R., And Raine, K. (2007), The development of measures of community capacity for community-based funding programs in Canada. Health Promotion International, 22 (4), 299-306.
Manley J., (2005), Creating carbon offsets in agricultural through zero tillage: A meta-analysis of costs and carbon benefits. Climatic Change, 68: 41-65.
Moseley, M. J (2004), Rural Development: Principles and Practice, Sage, Publications, London.
Petr, G., (2001), “Leadership” Theory and Practice, International Educational and Professional Publisher, London.
Soto-Pinto, L., Anzueto, M., Mendoza, J., Ferrer, G. J., & de Jong, B. (2020), Carbon sequestration through agroforestry in indigenous communities of Chiapas, Mexico. Agroforestry Systems, 78(1), 39.
United Nations. (2013), Combating desertification in Kenya: Emerging lessons from empowering local communities. New York: United Nations.
Wise, R., & Cacho, O. (2005), A bioeconomic analysis of carbon sequestration in farm forestry: a simulation study of Gliricidia sepium. Agroforestry Systems, 64(3), 237-250.
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 20
تابستان 1403
صفحه 163-182

  • تاریخ دریافت 20 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری 27 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 19 مهر 1402
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403