مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل عوامل مؤثر بر تشدید فرسودگی بافت‌های شهری در رابطه با کاهش ارزش‌های اجتماعی و اقتصادی فضاهای عمومی(مطالعه موردی: منطقه 20 تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.
2 استادیارگروه جغرافیا، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی ، اردبیل ، ایران
3 استاد گروه برنامه‌ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده
مقدمه:  فضاهای عمومی عرصه ملاقات با دیگران است و افراد از قشرها و صنف­های مختلف بدون هیچ محدودیتی می توانند باهم تعامل داشته باشند و جامعه مدنی بطور سلسله مراتبی از کوچه، پیاده رو، خیابان، پارک، میدان  و غیره شروع می­شود. یکی از معضلات به وجود آمده در اکثر بافت­های شهری، تحولات فرسودگی با گذشت زمان است که فضاهای عمومی نیز قسمتی از بافت­های شهری هستند. عدم وجود تأسیسات و تجهیزات شهری مناسب، عدم وجود مبلمان­های نوین شهری، کمبود کاربری­های خدماتی و فراغتی، ریزدانگی بافت، ترافیک، نسبت کم سطح پیاده­رو به سواره­رو، سیمای نامطلوب بافت و... باعث پیچیدگی و ناپایداری فضاهای شهری منطقه شده است.
هدف:  این تحقیق با هدف تحلیل اثرات عوامل موثر بر تشدید فرسودگی بافت منطقه ۲۰ تهران در کاهش ارزش های اجتماعی و اقتصادی فضاهای عمومی منطقه انجام شده است.
روش شناسی:  پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی - تحلیلی است. جامعه آماری شهروندان ساکن در محدوده مورد مطالعه و حجم نمونه 384 نفر می باشند. روش نمونه­گیری تصادفی ساده بوده و برای تجزیه و تحلیل داده­ها از روش تحلیل ساختاری و نرم­افزار Lisrel استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  مطالعه موردی این پژوهش منطقه 20 شهر تهران (شهرری) می­باشد.
یافته­ ها و بحث:  در ابتدا عوامل تشدید کننده بافت فرسوده در منطقه ۲۰ شناسائی شد و سپس میزان اثر هر یک از عوامل تشدید کننده بر کاهش ارزش­های اقتصادی و اجتماعی فضاهای عمومی مورد سنجش قرار گرفت. یافته ها نشان داد که همه عوامل و ابعاد دارای اثرگذاری و معناداری بالا در تشدید فرسودگی منطقه و کاهش ارزش­های اقتصادی و اجتماعی فضاهای عمومی منطقه ۲۰ شهر تهران هستند.
نتیجه­ گیری: فضاهای عمومی متعلق به همه­ی مردم و یک بستر مشترک و پیونددهنده اعضای جامعه است. فضاهای عمومی شهری در زندگی اجتماعی شهروندان تجلی می­یابد چون بیشتر تعامل انسان در این فضاها انجام می­شود و محل تبادل اطلاعات و افکار است و به عبارتی صحنه­ی نمایش زندگی اجتماعی است و ارزش­دهی به این فضاها بر افزایش هویت جمعی، عزت نفس شهروندان، ارتقاء مشارکت اجتماعی و ... تاثیر می­گذارد..
کلیدواژه‌ها

موضوعات


بحرینی، سید حسن؛ ایزدی، محمدسعید؛ مفیدی، مهرانوش (۱۳۹۳). رویکردها و سیاست­های نوسازی شهری (از بازسازی تا بازآفرینی شهری پایدار)، فصلنامة علمی-پژوهشی مطالعات شهری، دوره ۳، شمارة ۹، صص: ۳۰-۱۷.
بختیاری، حسن(1393). نقش الگوی مشارکتی در بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: محله عامری اهواز). آمایش محیط، دوره چهار، شماره 12، 163-139.
برک پور، ناصر و اسدی، ایرج(1388) ، مدیریت و حکمروایی شهری، تهران: دانشگاه هنر، معاونت پژوهشی، چاپ اول.
پوراحمد، احمد، حبیبی، کیومرث و مهناز کشاورز (۱۳۸۹). سیر تحول مفهوم­شناسی بازآفرینی شهری به­عنوان رویکردی نو در بافت­های فرسودة شهری، فصلنامة مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، شمارة ۱، صص:۳۸-۱.
پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت اله؛ حسینی، علی (۱۳۹۴). بازآفرینی بافت­های فرسوده شهری با تاکید بر فضاهای گذران اوقات فراغت (نمونه موردی: محله قیطریه، تهران)، نشریه برنامه ریزی و آمایش فضا (مدرس علوم انسانی)، دوره ۱۹، شماره ۳، صص. ۳۷-۱.
پورذکریا، مریم و سمیه فدایی­نژادبهرامجردی (1398). تأملی بر بازآفرینی فرهنگ-مبنا در ساخت شهر خلاق (تدوین چارچوب تحلیلی بازآفرینی قطب خلاق و فرهنگی)، نشریه علمی باغ­نظر، 16 (77)، صص. 14-5.
حبیبی، کیومرث و احمد پور احمد (1386) مشکینی، ابوالفضل، بهسازی و نوسازی بافت های کهن شهری، انتشارات دانشگاه کردستان و سازمان عمران و بهسازی شهری، چاپ اول.
حسینی، علی؛ کهکی، فاطمه­سادات، احدی، زهرا (۱۴۰۰). تبیین اهمیت کیفیت مکان در بازآفرینی شهری با رویکرد آینده پژوهی، مورد مطالعه منطقه 10 شهر تهران، فصلنامه پژوهش­های جغرافیایی برنامه­ریزی شهری، سال نهم، شماره ۴، صص. ۹۸۰-۹۵۷.
حسینی، علی؛ کهکی، فاطمه­سادات، احدی، زهرا (۱۴۰۰). تبیین اهمیت‌کیفیت‌مکان در بازآفرینی‌شهری با‌رویکرد‌ آینده­پژوهی، مورد‌مطالعه‌ منطقة ۱۰ شهر‌تهران، پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، دوره۹، شماره۴، صص:۹۸۰-۹۵۷.
حیدری، محمدتقی؛ احدنژاد روشتی، محسن؛ محرمی، سعید؛ رحمانی، مریم (۱۳۹۹). تحلیلی بر اثربخشی اجتماعی توسعة فضاهای عمومی در بافت مرکزی شهرهای ایران )مطالعة موردی: پیاده­راه سبزه­میدان شهر زنجان(، مجله پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، دوره۸، شماره۲، صص. ۴۴۳-۴۱۵.
ستاری، هادی، (1398)، شهرسازی مشارکتی، کاوشی نظری در شرایط ایران، نشریة هنرهای زیبا، شماره 24، صص 19-20.
صالحی، محمد (1387).  شهرسازی مشارکتی؛ کاوشی نظری در شرایط ایران. نشریه هنرهای زیبا، شماره 24، زمستان 1384، 24-15.
عظیمی ،مریم؛ رفیعیان، مجتبی؛ سعیده زرآبادی، زهراسادات (۱۳۹۸). تبیین مدل تفسیری-ساختاری عوامل موثر بر بازآفرینی محله ها، با تاکید بر فضاهای عمومی هم پیوند، نشریه مطالعات محیطی هفت حصار، دوره ۸، شماره ۳۰، صص. ۹۵-۸۵.
فصیحی، حبیب اله؛ موحد، علی؛ پریزادی، طاهر؛ عباسی، بابک (۱۴۰۱). نقش بازآفرینی شهری در مطلوبیت فضاهای عمومی (مورد مطالعه: فضای عمومی حرم در شهرری(، نشریه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، شماره ۳۱، صص. ۶۷-۵۳.
قادری، رضا، رسولی، محمد، مام­شریفی، احمد؛ شیخی­نسب، مژگان (۱۴۰۱). تبیین اهمیت/عملکرد عوامل کلیدی بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری( مطالعه موردی : شهر ارومیه)، پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، انتشار آنلاین ۱۷ خرداد ۱۴۰۱. 10.22059/JURBANGEO.2022.334386.1619.
کریمی، محمد و محمد میرزاعلی (۱۳۹۶). تحلیل عوامل موثر در تشدید فرسودگی بافت تاریخی شهر )مورد: بافت تاریخی گرگان(، کنفرانس ملی تحقیق و توسعه در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی نوین، ۳ در ماه ۱۳۹۶، تهران.
کیانی، اکبر؛ رحم­بزی، خدا؛ سالاری­سردزی، فرضعلی (۱۳۹۲). اولویت­سنجی تعیین راهبردهای توسعه فضاهای عمومی شهر عسلویه با استفاده از مدل فرآیند تحلیل شبکه (ANP)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال ۲۸، شماره ۴، صص. ۲۱۰-۱۹۵.
کیانی، اکبر؛ سالاری­سردری، فرضعلی؛ حاتمی، مریم؛ تیموری، سمیه (۱۳۹۳). اولویت بندی تعیین راهبردهای توسعه فضای عمومی شهر زابل (مدل فرآیند تحلیل شبکه)، نشریه آمایش­محیط، شماره ۲۵، صص. ۸۲-۶۵.
گلی­پور، مرجان (۱۴۰۰). خطر زندگی میلیون‌ها تهرانی در بافت‌های فرسوده، ۲۹ اسفند ۱۴۰۰، https://jameh24.com/fa/news/30230.
مدیر عامل سازمان نوسازی شهر تهران (۱۴۰۰). ۳۵ هکتار از بافت منطقه ۲۰ تهران، فرسوده است، ۱۹ خرداد ۱۴۰۰. https://www.samair.ir/65296.
مظفری، سهیلا و لیلا کریمی­فرد (۱۳۹۴). بررسی عوامل موثر بر ایجاد و تشدید فرسودگی در بافت­های شهری نمونه موردی: محدوده جنوبی میدان تجریش، همایش ملی معماری شهرسازی عمران و گردشگری توسعه پایدار شهری، کانون سراسری انجمن­های صنفی مهندسان معمارایران، قزوین، اردیبهشت ۱۳۹۴.
موحد، علی؛ آهنگری، نوید؛ حسینی، فرشته (۱۳۹۴). بررسی کارکرد فضاهای عمومی شهری و نقش آن در توسعه پایدار اجتماعی (مورد مطالعه: شهر بوکان(، مجله توسعه محلی، دوره هفتم، شماره۱، صص. ۱۰۲-۷۹.
نصر، طاهره؛ عمادی، مریم (۱۴۰۰). بررسی نقش شاخص­های پایداری اجتماعی- فرهنگی در توسعه فضاهای عمومی شهرها (مورد کاوی: پارک خلدبرین و خیابان باغارم- شهر شیراز(، فصلنامه سیاستگذاری محیط شهری، دوره۱، شماره ۴، صص. ۷۶-۵۷.
Carra, M., Rossetti, S., Tiboni, M., & Vetturi, D. (2022). Can Urban Regeneration improve Walkability? A space-time assessment for the Tintoretto area in Brescia. Transportation Research Procedia60, 394-401.
Chi Man Hui, E. Chen, T. Lang, W. & Ou, Y. (2021). Urban community regeneration and community vitality revitalization through participatory planning in China, Cities, 110, 103072.
Hofmeister, W. (2010). Panorama: Insights into Asian and European Affairs, published by the KonradAdenauer-Stiftung’s “Regional Programme Political Dialogue Asia/Singapore”.
Hosseini, A., Pourahmad, A., Taeeb, A., Amini, M., & Behvandi, S. (2017). Renewal strategies and neighborhood participation on urban blight. International Journal of Sustainable Built Environment, 6(1), 113-121.
Inroy, N. M. (2010). Urban regeneration and public space: The story of an urban park. Space and Polity4(1), 23-40.
Lak, A. & Hakimian, P. (2019).  Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran, City, Culture and Society, 18, 100290, 1-10.
Madanipour, A. (1999). Why are the design and development of public spaces significant for cities?. Environment and planning B: Planning and Design26(6), 879-891.
Ramlee, M., Omar, D., Yunus, R. M., & Samadi, Z. (2015). Revitalization of urban public spaces: An overview. Procedia-Social and Behavioral Sciences201, 360-367.
Rosemary D. F. Bromley, Andrew R. Tallon and Colin j. Thomas (2005). City center regeneration through residential development: Contributiong to sustainability, Urban Studies, Vol.43, No.13.
UN-Habitat (2015). Enhancing Urban Rural Linkages to Harness the Transformative Power of Urbanization for Sustainable Development, Nairobi, Kenya.
United Nations (2019). World Population Prospects 2019, Department of Economic and Social Affairs Population Division, New York, 2019.

  • تاریخ دریافت 03 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 26 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1402
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403