مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل تحولات کالبدی سکونتگاه های روستایی در یک دهه اخیر با تاکید بر نقش گردشگری (مطالعه موردی : روستاهای ساحلی شهرستان رشت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی،واحد رشت،دانشگاه آزاد اسلامی،رشت، ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی ، رشت ، ایران
3 استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
4 استادیارگروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی ، رشت ، ایران
10.22034/jget.2023.178350
چکیده
مقدمه:  روستاهایی که کارکرد تفریحی و فراغتی هستند واجد اثرات کالبدی زیادی است و سبب تاثیرات مختلف از جمله تغییرات کالبدی در این روستاها می­شود.
هدف:  هدف این پژوهش بررسی تحلیل تحولات کالبدی سکونتگاه های روستایی در یک دهه اخیر با تاکید بر نقش گردشگری است.
روش شناسی:  روش تحقیق در این مطالعه توصیفی- تحلیلی است که بخش عمده‌ای از داده­های آن بر اساس مطالعات میدانی صورت گرفته است. جامعه آماری 11 روستای واقع در محدوده ساحلی شهرستان رشت است روش گردآوری بصورت میدانی و کتابخانه­ای بوده است و روش تجزیه و تحلیل بصورت توصیفی – تحلیلی بوده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ شامل روستاهای ساحلی شهرستان رشت می‌باشد‌.
یافته ­ها و بحث:  یافته­ها نشان می‌دهد که دهه اخیر گردشگری در زمینه کالبدی ـ فضایی دارای اثرات و پیامدهای همچون ساخت خانه­های دوم که از پیامد آنها در روستا می­توان به نوسازی ساختمان­های روستائیان و بهبود کالبد روستا، استفاده از مصالح پردوام در ساخت و ساز، بهبود تاسیسات و تجهیزات روستاها می­باشد که چهره آنها را  متفاوت از گذشته نموده است. همچنین از دیگر اثرات کالبدی تغییر و تخریب اراضی کشاورزی، تغییر کاربری اراضی، تغییر الگوی مسکن و... را به همراه داشته است.
نتیجه ­گیری: نتایج نهایی تحقیق نشان­دهنده اثرات کالبدی مثبت و منفی زیادی در منطقه مورد مطالعه است، که با توجه به این اثرات می­توان پیشنهاد داد تا با تدوبن برنامه راهبردی برنامه­ریزی فضایی گردشگری ساحلی (کاربری زمین و منظر و جایابی) در چارچوب طرح سالم­سازی؛ نظارت پایدار می­تواند به کاهش اثرات منفی کالبدی و افزایش اثرات کالبدی مثبت کمک نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدیان، رضا، محمدی، حمید، 1390، بافت­شناسی روستایی کشور، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایران، چاپ اول.
امیرانتخابی، شهرام،  1394، تحول کالبدی  فضایی روستاهای ساحلی گیلان( مطالعه موردی: حوزه زیباکنار) فصلنامه برنامه­ریزی کالبدی - فضایی، سال دوم، شماره 4.
آمار، تیمور 1394، تحلیل تحولات کالبدی سکونتگاه­های روستایی استان گیلان به منظور تدوین الگوی توسعه کالبدی، فصلنامه برنامه­ریزی کالبدی، دوره دوم، شماره 4.
آمار ، تیمور ، 1385، بررسی و تحلیل گسترش خانه­های دوم در نواحی روستایی مطالعه موردی: بخش خورگام شهرستان رودبار، مطالعه سکونتگاه­های انسانی، دوره 1، شماره .1
آمار، تیمور، 1388، تحلیل جغرافیایی گسترش خانه‌‌های دوم در نواحی روستایی شهرستان بندر انزلی بعد از انقلاب اسلامی، مجله مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه‌‌های روستایی، دوره4، شماره 9 .
رکن الدین افتخاری، عبدالرضا و اسماعیل قادری.، 1381، نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی: نقد و تحلیل چهارچوب­های نظریه­های، فصلنامه مدرس - علوم انسانی، دوره 6، شماره 2.
رضوانی، محمدرضا، 1382، بررسی روند ایجاد و گسترش خانه‌‌های دوم در نواحی روستای شمال تهران، پژوهش‌‌های جغرافیایی، شماره45.
رضوانی، محمدرضا، 1387، توسعه گردشگری روستایی با رویکرد گردشگری پایدار، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران؛
عنابستانی، علی­اکبر، 1389، فرآیند شکل­گیری خانه‌‌های دوم روستایی و عوامل موثر برآن، مطالعه موردی: روستاهای ییلاقی غرب مشهد، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، شماره 107.
علیقلی­زاده فیروز­جانی، ناصر و قدمی، مصطفی و رمضان­زاده، مهدی، 1389، نگرش و گرایش جامعه میزبان به توسعه گردشگری در نواحی روستایی، مطالعه موردی: دهستان کلیجان، شهرستان تنکابن، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، شماره71.
بدری سیدعلی، رحمانی خلیل، سجاسی­قیداری مجید حسن پور امید، 1390، راهبردهای توسعه اکوتوریسم در شهرستان مریوان، فصلنامه پژوهش­های روستایی, تابستان 1390, دوره 2, شماره 2 (پیاپی 6).
تجلی، سید آیت الله، ۱۳۸۱، مروری بر برنامه های توسعه ، سیمای اقتصادی ، شماره 176.
دیری معصوم، مجتبی نجفی کانی علی اکبر ، 1382، برنامه­های توسعه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تاثیر آنها بر نواحی روستایی، پژوهش­های جغرافیایی، دوره  35، شماره  44. 
زیاری، کرامت ا... ، 1387، جایگاه و نظام برنامه­ریزی منطقه­ای در روند برنامه­ریزی، انتشارات سمت.
سیدی مهسا خواجه شاهکوهی علیرضا، بزی خدارحم 1397، موانع و محدودیت­های توسعه پایدار گردشگری در شهر ساحلی تنکابن، آمایش جغرافیایی فضا،  دوره  8،  شماره  27. 
شریف زده، ا، مراد نژاد، 1381 ، توسعه پایدار و گردشگری روستایی. ماهنامه جهاد، سال 23 شماره159.
ظاهری،محمد، 1391، ارزیابی سیاست­های کلان مسکن در برنامه­های قبل و پس از انقلاب اسلامی ایران، مسکن و محیط روستا، دوره  29،  شماره132. 
جعفری، حمید، سیده محدثه حاتمی شاه خالی، 1395، نقش گردشگری در تحولات کالبدی کارکردی سکونتگاه­های روستایی (مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان لاهیجان)، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، سال 6، شمارۀ پیاپی 23.
عظیمی، جلال و قنبری ، 1395، آسیب­شناسی توسعه گردشگری با رویکرد آمایش سرزمینی در شهر ساحلی سرخرود، فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره 22 ، شماره 1.
علیزاده، کتایون. 1382 . اثرات حضور گردشگران بر منابع زیست محیطی(بخش طرقبه در شهرستان، مشهد)، مجله پژوهش­های جغرافیایی، شماره 11.
عنابستانی، علی­اکبر و وزیری، سعید، 1390، تحلیل آثار اجتماعی و کالبدی ICT در توسعه نواحی روستایی ( مطالعه موردی: شهرستان گرگان ) پژوهش­های روستایی 2.
عنابستانی، علی اکبر و حسن اکبری، 1391، ارزیابی هادی و نقش آن در توسعه کالبدی روستا از دیدگاه روستائیان، مورد  مطالعه شهرستان جهرم، مجله پژوهش­های جغرافیای انسانی.
فیروزنیا، قدیر، افتخاری، عبدالرضا و بدری، سید علی،1389 ، چشم­انداز و نظام مدیریت برنامه­ریزی توسعة کالبدی نواحی روستایی ایران، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، چاپ اول، تهران.
قدیری معصوم، مجتبی، مهدی چراغی و محمد رضا رضوانی، 1394، اثرات روابط اقتصادی شهر و روستا بر، امنیت غذایی خانوارهای روستایی(مورد: شهرستان زنجان)، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 4.
کاظمی، مهرداد، (1385)، مدیریت گردشگری، انتشارات سمت، تهران.
محلاتی ، صدر الدین، (1380). درآمدی بر جهانگردی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
مهدوی ، داود، (1382)، نقش توریسم در توسعه نواحی روستایی پیرامون شهرها و ارائه مدل استراتژیک (نمونه، موردی: دهستان لواسان کوچک )،  به راهنمایی دکتر افتخاری.
مهدوی، مسعود، 1382، جغرافیای روستای ایران ، انتشارات سمت.

  • تاریخ دریافت 04 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 18 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402