مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

دسته بندی و تحلیل تاریخی الگوهای معماری مسکونی نیاسر (با تأکید بر رابطه مسکن با فضای سبز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیارگروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
2 استادیار گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
3 دانشیار، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
چکیده
مقدمه:  مهندسی جغرافیایی به نوعی در راستای برنامه­ریزی و آمایش محیط طبیعی و انسانی عمل می­کند. درواقع  جغرافیا رابطه بین انسان و محیط را مورد مطالعه و بررسی قرار می­دهد. گزارش­های متعدد بین­المللی حاکی از آن است که، انسان و محیط در خطر نابودی قرار دارند. مواجه­شدن با این خطرات، انسان را به بازنگری در نوع ارتباط با طبیعت واداشته است. با پذیرش این فرض که چنین رابطه­ای در معماری گذشته، مسالمت­آمیز و متعامل بوده است، پس در شرایط فعلی هم می­توان به این دانش ضمنی متوسل شد. بااینحال، صاحب­نظران معتقدند که شکل­گیری و تداوم این نوع معماری، الگومحور بوده است. لذا برای استفاده از دانش ضمنی آنها می­توان به الگوها متوسل شد.
هدف:  مقاله حاضر ضمن محدود­نمودن دامنه پژوهشی خود به معماری مسکونی نیاسر (از توابع شهر کاشان)، درصدد شناسایی و تحلیل الگوهای معماری شکل­گرفته در تاریخ این سکونتگاه است.
روش شناسی:  پژوهش پیشِ­رو از روش کیفی و از راهبرد تفسیری تاریخی برای تحلیل الگوهای معماری در مسکن نیاسر استفاده نموده است. ضمن اینکه آشنایی با محیط نیاسر، استفاده از اسناد موجود؛ استفاده از آگاهان محلی و نیز بررسی شواهد مادی درزمره تدابیر به­کاررفته در پژوهش بوده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ شهر نیاسر می‌باشد‌.
یافته ­ها و بحث:  یافته­ها مؤید آن بوده که معماری مسکونی نیاسر در ارتباط با فضاهای سبز براساس چهار الگوی کوشک-باغ، خانه­های حیاط­دار، خانه-باغ و خانه-منظر باغ شکل گرفته­اند. از میان این الگوها، خانه-باغ از سبقه تاریخی کمتری نسبت به الگوهای دیگر برخوردار بوده است.
نتیجه­ گیری: نتایج مؤید آن بوده که در سیر تحولی الگوهای فوق، ساکنین نیاسر از الگوهایی که باغ را به خانه می­کشاند، به­سمت سکنی­گزیدن در کنار باغ پیش رفته­اند. همچنین، ریشه­های شکل­گیری این الگوها را نمی­توان به یک عامل نسبت داد؛ چراکه آب، عوارض زمین، معیشت، منزلت اجتماعی و غیره ازجمله عواملی هستند که در شکل­گیری این الگوها مؤثر بوده­اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آذربهرام، امین (1387)، مطالعه و بررسی آثار دوره ساسانی و پارتی نیاسر، مرکز اسناد پایگاه میراث فرهنگی نیاسر
بزنوال، رولان (1379)، فن­آوری تاق در خاور کهن، ترجمه محسن حبیبی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی کشور
بل، سایمون (1394)، منظر: الگو، ادراک و فرآیند، ترجمه بهناز امین­زاده، انتشارات دانشگاه تهران
بهشتی، سید محمد و راعی، حسین (1395)، مزارع مسکون تاریخی در ایران از آغاز تا دوره صفویه، اثر، شماره 74، صص 3-24
پوپ، آرتور (1373)، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: فرهنگیان
پیرنیا، محمد کریم (1384)، سبک­شناسی معماری ایران، تدوین غلامحسین معماریان، تهران: انتشارات سروش دانش
توسلی، غلام‌عباس (1369)، نظریه‌های جامعه شناسی، تهران: سمت
حسام­پور، سعید (1389)، سیمای اسکندر در آیینه­های موج­دار، پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی، دوره جدید، شماره 2، صص 61-82
خاکزند، مهدی (1388)، یک زبان الگوی طراحی منظر، رساله دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
راپاپورت، آموس (1392)، انسان­شناسی مسکن، ترجمه خسرو افضلیان، مشهد: انتشارات کتابکده کسری
راعی، حسین (1391)، برج­های دفاعی؛ عناصر نوشناخته­ای از نظام دفاعی حومه نیاسر کاشان، نشریه مرمت و معماری ایران، دوره 2، شماره 4، صص 47-65
راعی، حسین. محمدزاده، فیروزه و بیگلری، محسن (1395)، نیاسرنامه، تهران: ایران­نگار
رزمجو، شاهرخ (1378)، گزارش کاوش در غار نیاسر، پایگاه میراث فرهنگی نیاسر-کاشان
سالینگروس، نیکلاس (2000)، ساختار زبان­های الگو، ترجمه سعید زرین­مهر، https://zeta.math.utsa.edu/~yxk833/structurepattern-farsi.pdf
سامه، رضا (1394)، زبان الگو، سرمشق طراحی، تجربه طراحی براساس آموزه­های بومی، قزوین: جهاد دانشگاهی
سلطانی، مهرداد، منصوری، سیدامیر و فرزین، احمدعلی (1391)، تطبیق نقش الگو و مفاهیم مبتنی بر تجربه در فضای معماری، باغ نظر، سال نهم، شماره 21، صص 3-14
شرکت ملی فولاد ایران (1375 و 1376)، نقشه­برداری غار رئیس نیاسر، مرکز اسناد پایگاه میراث فرهنگی نیاسر
فروغی، محمدعلی (1384)، سیر حکمت در اروپا، تهران: انتشارات زوار
فیروزی، مهدی (1384)، حق بر محیط­زیست، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی
قمی، حسن بن محمد بن حسن (1385)، تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی بن عبدالملک قمی، قم: کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی
کلانتر ضرابی، عبدالرحیم (1378)، تاریخ کاشان، به­کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر
الکساندر، کریستوفر (1384)، یادداشتهایی بر ترکیب فرم، ترجمه سعید رزین­مهر، تهران: انتشارات روزنه
گدار، آندره (1371)، آذرکده­ها در گدار، آندره و دیگران، آثار ایران، ترجمه ابوالحسن سرو قد مقدم، مشهد: آستان قدس رضوی
گروت، لیندا و وانگ، دیوید (1385)، روش­های تحقیق در معماری، ترجمه علیرضا عینی­فر، انتشارات دانشگاه تهران
گودینی، جواد و همکاران (1385)، گونه­شناسی بافت و معماری مسکونی نیاسر، پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری شهر تاریخی نیاسر
گیرشمن، رومن (1379)، سیلک کاشان، ترجمه اصغر کریمی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور
محمدی­فر، یعقوب. علیان، علمدار و دینلی، عادله (1391)، گونه­شناسی تحلیلی چهارطاقی­های استان اصفهان، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره 2، شماره 8، صص 85-96
محمودی­نژاد، هادی و همکاران (1385)، ساختار زبان الگو در طراحی شهری و معماری جستاری در ساختار زبان الگو در ادبیات شهرسازی و معماری سنتی، مجله مسکن و محیط روستا، شماره 115، صص 18-33
مرادی غیاث­آبادی، رضا (1383)، بناهای تقویمی و نجومی ایران، شیراز: نوید
مندارس، هانری (1349)، مبانی جامعه‌شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران: امیر کبیر
مهندسان مشاور ایوان نقش جهان (1385)، گونه­شناسی بافت و معماری مسکونی نیاسر، (پروژه پژوهشی منتشرنشده)
هومن، علی­حیدر (1386)، شناخت روش علمی در علوم رفتاری، تهران: سمت
Alexander, Christopher (1979), the Timeless Way of Building, New York: Oxford University Press
Alexander, Christopher et al (1977), a pattern Language, Town, Building, Construction, New York: Oxford University Press
Bi, Tingting. Liang, Peng. Tang, Antony (2018), Architecture Patterns, Quality Attributes, and Design Contexts: How Developers Design with Them? 25th Asia-Pacific Software Engineering Conference (APSEC),
Brayson, R. A. (1997), The Paradigm of Climatology: An Essay, Bul. Amer. Meteor Soc, (73): 449-465
CEE (Centre for Environment Education), (2007), Volume-1: Sustainable Development: An Introduction
Dawes, Michael & Ostwald, Michael (2017), Christopher Alexander’s A Pattern Language: analysing, mapping and classifying the critical response, City Territory Architecture 4(17): 1-17
Gamma, Erick, et al. (1997), Design Pattern: Elements of Reusable Object-oriented Software, MA: Addison Wesley
Khakzand, Mehdi (2012), A Landscape Design Process Based on Alexandrian Theory (An Iranian Academic Study), Armanshahr Architecture & Urban Development, 4(8), PP. 59-69
Mehaffy, Michael (2020), A New Pattern Language for Growing Regions, Portland: Sustasis Press
Sommerville, Ian (2016), Software Engineering, London: Pearson Education
Steele, James (1997), Architecture Today, Phaidon press
UNEP (United Nations Environmental Programme), 2010, Waste and Climate Change: Global trends and strategy framework,
UNEP (United Nations Environmental Programme), 2011, Investing in energy and resource efficiency: Towards a green economy,
World Bank, 1999, Municipal Solid Waste Incineration

  • تاریخ دریافت 19 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 23 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 02 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403