مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

جایگاه شاخص‌های رشد هوشمند در توسعه بافت‌های شهری مطالعه موردی: شهر مراغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.
2 استادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.
3 کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.
10.22034/jget.2023.319838.1379
چکیده
مقدمه:  در پی تحولات بعد از انقلاب صنعتی، رشد جمعیتی و به تبع آن توسعه بافت­های شهری بسیار سریع و شتابزده عمل کرده است. به طوری که در دهه­های اخیر رشد و گسترش بی­رویه شهرها به صورت نوعی معضل یا مسئله درآمده و لزوم بازنگری در دیدگاهها و سیاستهای توسعه­های شهری در قالب چارچوبی علمی، بیش از پیش ضرورت یافته است.
هدف:  هدف از انجام تحقیق حاضر، شناسایی جایگاه شاخص­های رشد هوشمند شهری در تحولات کالبدی نواحی شهر مراغه است.
روش شناسی:  پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش، به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. شاخص­های رشد هوشمند شهری در نواحی شهر مراغه بر اساس سه شاخص فشردگی، زیست محیطی و دسترسی با استفاده از مدل­های هلدرن، ضریب جینی، تحلیل شبکه­ای در نرم افزار Arc map  مورد ارزیابی قرار گرفته اند.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  محدوده مورد این تحقیق، شهر مراغه است. این شهر به هفت ناحیه شهرداری تقسیم شده است. تحولات کالبدی نواحی هفت گانه شهر مراغه بر اساس شاخص های رشد هوشمند مورد ارزیابی قرار گرفته اند.
یافته­ ها و بحث:  یافته های تحقیق نشان از رشد پراکنده و بی­قواره شهر مراغه دارد. به لحاظ زیست محیطی در زیر­ شاخص فضای سبز، نواحی1 و 7  بیشترین دسترسی و توزیع فضاهای سبز را دارند. در زیر شاخص شبکه فاضلاب، نواحی 5 و6 کمترین پوشش شبکه را دارند و در شاخص بافت فرسوده، ناحیه­های  1، 2 و3  بیشترین مساحت از بافت فرسوده را دارند. در شاخص دسترسی به ایستگاه­های اتوبوس، ناحیه 4 و7 کمترین توزیع و ناحیه 6 و1 بیشترین توزیع و دسترسی را دارند، و همچنین در شاخص دسترسی به ایستگاه­های تاکسی، ناحیه 5 فاقد ایستگاه تاکسی و ناحیه 1 و 2 بیشترین توزیع ایستگاه تاکسی را دارند.
نتیجه­ گیری: نتایج حاصل از تحلیل­ها نشان می­دهد که، نواحی شرقی مراغه که شامل نواحی پنج و شش است در سطوح پایین برخورداری از شاخص­های رشد هوشمند شهری (مخصوصاً در شاخص زیست‌محیطی و دسترسی) ­هستند. نواحی مرکزی شهر که شامل نواحی یک، دو و سه می­باشد، این نواحی چون در دوره­های اول گسترش شهر شکل‌گرفته‌اند از شاخص فشردگی مطلوبی نسبت به دیگر نواحی برخوردار هستند، ولی به لحاظ زیر شاخص زیست‌محیطی، بافت فرسوده که 69/98 هکتار از مساحت این نواحی را شامل می­شود، باید تحت بازآفرینی قرار بگیرند، تا به اهداف ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان هماهنگ با حفظ منابع ارزشمند زیست­محیطی دست یافت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


انصاری، میترا؛ شریعت پناهی، مجید؛ ملک حسینی، عباس؛ مدیری، مهدی (1400). مدل­یابی عوامل مؤثر بر تحقق­پذیری اصول رشد هوشمند در شهر ملایر، مجله برنامه­ریزی و آمایش فضا، 25 (2): 34-1.
ابراهیمی، مازیار؛ معرف، مریم (1397). توسعه پایدار شهری بر مبنای رشد هوشمند شهری (تحلیلی بر مولفه­ها، ویژگی­ها و مزایای شهر هوشمند)، نشریه علمی-تخصصی شباک، 4 (35): 47-39.
انصاری، میترا؛ شریعت پناهی، مجید؛ ملک حسینی، عباس؛ مدیری، مهدی (1397). تحلیل فضایی توزیع شاخص­های رشد هوشمند شهری در سطح محلات. نورد: شهر ملایر، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای،8 (23): 113-93.
انجمن بین‌المللی مدیرت شهری / روستایی و شبکه رشد هوشمند شهری آمریکا، (1396). دستیابی به رشد هوشمند شهری: 100 سیاست کاربردی، ترجم سعید زنگنه شهرکی، انتشارات پاپلی.
بهزادفر، مصطفی و ذبیحی، مریم (1390). راهنمای برنامه­سازی حوزه­های شهری در چارچوب توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی، مجله باغ نظر، 8 (۱۸):۵۰-۳۹.
توکلی، مرتضی و نعیم آبادی، نازنین (1398). خزش شهری و تغییرات کاربری اراضی فضاهای پیراشهری نیشابور، مجله توسعه فضاهای پیراشهری، سال اول، شماره دوم: 165-151.
رهنما، محمدرحیم و عباس زاده، غلام (1387). اصول و مبانی و مدل‌های سنجش فرم کالبدی شهر، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.
زنگنه شهرکی، سعید (1395). کتاب مدیریت گسترش کالبدی شهر با رویکرد رشد هوشمند شهری، ناشر: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
فرج زاده، کرامت الله، مصیب زاده، علی (1401). تحلیل فضایی-کالبدی شاخص های رشد هوشمند شهری در مناطق چهارگانه یاسوج بر اساس مدل های تصمیم گیری چند معیاره، فصلنامه جغرافیا و توسعه فضای شهری، 19: 76-53.
لقایی، حسنعلی، بهمن پور، هومن و حیدری، فرناز (1388). شناخت کمی و کیفی پارک‌ها و فضاهای سبز شهر تهران مطالعه موردی: منطقه 8 تهران، مجله انسان و محیط‌زیست، 7 (1): 13-2.
موحد، علی، مصطفوی صاحب، سوران و احمدی، مظهر (1393). تبیین الگوی گسترش فضایی کالبدی شهر سقز با رویکرد فرم شهری پایدار، فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی شهری، 2 (5): 75-55.
محمودی، ناصر، شمس، مجید (1400). تحلیل اثرات زیست محیطی گسترش افقی شهر با تأکید بر شاخص های رشد هوشمند(مطالعه موردی: شهر دزفول)، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم انداز زاگرس، 13 (48): 195-216.
محمد زاده، رحمت. (1386) بررسی زیست محیطی توسعه فیزیکی شتابان شهرها با تاکید بر شهرهای تهران و تبریز، توسعه­ای، شماره نهم،93:11 : 112-93.
مودت، الیاس، ملکی، سعید و مؤمنی، کورش (1396) ارزیابی و سنجش ساختار فضایی و خزش شهری (مطالعه موردی: شهر یزد)، مجله جغرافیای اجتماعی شهری، سال 4، شماره 2: 175-152.
Alizadeh, S., Zakerian, M. (2022). Investigate and comparison of urban smart-making indicators in Yazd. Journal of Nature and Spatial Sciences, 2 (1),27-40.
Bagan, H., Yamagata, Y. (2012). Landsat analysis of urban growth: How Tokyo became the world's largest megacity during the last 40 years. Remote Sensing of Environment, 127, 210 –222.
Li, L., Ren, X. (2019). A Novel evaluation model for urban smart growth based on principal component regression and radial basis function neural network, Journal of Sustainability, 11, 6125; doi:10.3390/su11216125.
Molaei, M., Murgante, B., Yousefi, M. & Zarghamfard, M. (2017). Urbanization patterns in Iran visualized through spatial auto-correlation analysis, Spat. Inf. Res.DOI 10.1007/s41324-017-0128-0.
Pilehvar, A. (2021). Spatial-geographical analysis of urbanization in Iran, Journal of Humanities and Socisl Social Sciences Communications, 8:63,doi.org/10.1057/s41599-021-00741-w.
Taravat, A. Rajaei, M. & Emadodin, I. (2017). Urbanization dynamics of Tehran city (1975–2015) using artificial neural networks, Journal of Maps, 13:1, 24-30, DOI:10.1080/17445647.2017.1305300.
  Vaz, E., & Nijkamp, P. (2015). Gravitational forces in the spatial impacts of urban sprawl: An investigation of the region of Veneto, Italy. Habitat International, 45, 99-105.
Zhou, W. Jiao, M. Yu, W. & Wang, J. (2017). Urban sprawl in a megaregion: A multiple spatial and temporal perspective. Ecological Indicators.

  • تاریخ دریافت 23 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری 13 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1402
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402