مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

سنجش توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان کردستان (با تأکید بر بخش‌های کشاورزی، بهداشت، آموزش و حمل و نقل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
10.22034/jget.2023.306530.1361
چکیده
مقدمه: کاهش محرومیت و نابرابری به دلیل پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی امری مهم و در خور توجه به شمار می­رود. از این‌رو یکی از نیازهای اساسی و چالش‌های برنامه‌ریزان توسعه و اقتصاددانان برای رهایی از تله­های فقر و انحرافات اجتماعی که از جمله پدیده­هایی هستند که ارتباط تنگاتنگی با هم دارند، شناسایی وضعیت و تنگناهای توسعه­ی هر منطقه با استفاده از شاخص­های زمینه­ی مورد بررسی است، تا ضمن شناسایی این تفاوت­ها بتوان منابع را به صورت بهینه، و در سطح توسعه­ی هر یک از مناطق تخصیص داد و برنامه‌ریزی درست برای رسیدگی به مشکلات، کاهش و نابودی نابرابری­ها و نواقص و اجرای راهبردهای توسعه در مناطق کمتر توسعه­یافته است.
 هدف: هدف از انجام این پژوهش، مطالعه­ی توسعه­یافتگی کشاورزی، بهداشت، آموزش و پرورش و حمل و نقل در استان­ کردستان و رتبه‌بندی این شهرها با توجه به شاخص‌های توسعه بخش­های مورد بررسی و تعیین برخوردارترین و محروم­ترین شهرستان­ها و نشان دادن اولویت­های توسعه کشاورزی، بهداشت، آموزش و پرورش و حمل و نقل در استان است.
روش­شناسی پژوهش: در این تحقیق با استفاده از بررسی منابع 93 شاخص در چهار بخش گردآوری گردید: کشاورزی، بهداشت، آموزش و حمل و نقل، سپس وزن­دهی شاخص­ها با استفاده از روش مک گراناهان انجام شد و در نهایت رتبه­بندی شهرها با روش TOPSIS تعیین و با استفاده از روش موریس مقایسه مقادیر انجام شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: استان کردستان به مرکزیت سنندج در غرب کشور در بین رشته کوه­های زاگرس واقع شده است. استان کردستان دارای 10 شهرستان، 29 شهر، 31 بخش، 86 دهستان و 1677 روستای دارای سکنه می­باشد.
یافته ­ها و بحث: بر اساس یافته­ های تحقیق درجه­ی توسعه ­یافتگی شهرستان­ های استان کردستان از لحاظ برخورداری از شاخص‌های توسعه کشاورزی، بهداشت، آموزش و حمل و نقل متوازن نبوده است.
 نتیجه­ گیری: بر اساس یافته­ ها تفاوت محسوسی بین درجه توسعه­ یافتگی شهرستان ­های استان کردستان وجود دارد که می­بایت مورد توجه برنامه­ریزان قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسفندیاری، علی­اصغر؛ مقدس­حسین­زاده، سمیره؛ دلاوری، مجید. (1387). ارزیابی عملکرد مناطق آزاد تجاری ایران و تأثیر آن در توسعه­ی اقتصادی این مناطق. پژوهشنامه اقتصادی. دوره 1 شماره 8،146-119.
احمدی، حسن و اسماعیل­زاده، یعقوب. (1393). ارزیابی سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های استان تهران. چشم­انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی. دوره 27 شماره 9، 95-79.
پاپلی­یزدی، محمدحسین و رجبی­سناجردی، حسین. (1382). نظریه­های شهر و پیرامون. انتشارات سمت، تهران.
بهرامی، رحمت؛ عطار، خلیل. (1390). تحلیلی بر درجه توسعه­یافتگی شهرستان­های استان آذربایجان غربی. نشریه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی (چشم­انداز جغرافیایی). دوره 16 شماره 6، 14-1.
پوراصغرسنگاچین، فرزام؛ صالحی، ا؛ دیناروندی، مرتضی. (1392). مقایسه­ی روش­های سنجش توسعه پایدار منطقه­ای با استفاده از شاخص­های ترکیبی (مطالعه­ی موردی: استان­های کشور ایران). فصلنامه پژوهش­های محیط زیست. دوره 7 شماره 4، 58-45.
خدادادی، راحله؛ زیاری، یوسفعلی، رومینا، ابراهیم؛ مهدوی­حاجیلویی، مسعود. (1395). بررسی میزان برخورداری نواحی سه گانه شهرداری سمنان از زیرساختها و شاخص­های فاوا به منظور تحقق شهر هوشمند. فصلنامه آمایش محیط شماره 42، 69-43.
زنگنه، یعقوب؛ سمیعی­پور، داود و حمیدیان، علیرضا. (1392). تبدیل روستا به شهر و نقش آن در توسعه منطقه­ای و تحولات نظام شهری (مطالعه­ی موردی: استان خراسان رضوی). مجله مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. دوره 13 شماره 4،  36-17.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان کردستان. (1399). گزارش اقتصادی و اجتماعی استان کردستان. معاونت توسعه و برنامه­ریزی. 270 صفحه. 
ساعی، احد.، حاجیلو، مهدی و کوچکی، محمد. (1396). سنجش توسعه­یافتگی شهرهای شهرستان سقز با تأکید بر نیروی بازار کار در بازه­ی زمانی 1345 تا 1385. دو فصلنامه پژوهش­های بوم­شناسی شهری. دوره 2 شماره 8، 47-37.
شکور، علی. (1386). توسعه­یافتگی نواحی روستایی داراب با تأکید بر مدل موریس. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی. 63(16)، 52-43.
شیخ­بیگلو، رعنا؛ تقوایی، مسعود. (1392). ارزیابی سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های کشور با استفاده از روش­های تصمیم­گیری چند شاخصه. فصلنامه جغرافیا. دوره 39 شماره 11، 157-138.
صیدی، مهدی. (1399). رتبه­بندی استان­ها در حوزه امنیت اقتصادی با استفاده از تکنیک تاپسیس. فصلنامه علمی امنیت ملی. دوره 38 شماره 10،، 444-415.
ضرابی، اصغر و تبریزی، نازنین. (1389). تعیین سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های استان مازندران- رویکرد تحلیل عاملی. فصلنامه جغرافیایی آمایش محیط شماره 12، 80-63.
عبدلی، اصغر؛ صارمی، حمیدرضا؛ فتحی، بیرانوند. (1393). بررسی سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های استان لرستان به تفکیک بخش­های آموزشی و بهداشتی- درمانی طی برنامه­ی چهارم توسعه. مجله مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای. شماره 23: 162-145.
قادرزاده، حامد؛ باقری، کیوان؛ امین­پور، داوود. (1396). سنجش سطح توسعه­نیافتگی شهرستان­های استان کردستان با استفاده از شاخص­های عمده بخش کشاورزی. مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه. دوره 97 شماره 25،23-1.
کرمی، آیت­اله؛ مرتضی نوری؛ نعمت­الله موسوی. (1395). ارزیابی و رتبه­بندی توسعه­ی کشاورزی شهرستان­های استان کهگیلویه و بویر احمد، نشریه اقتصاد کشاورزی. دوره 10 شماره 4،138-119.
کرمی، آیت­اله؛ خسروجردی، مدینه؛ رستگاری، حمید. (1398). سطح­بندی توسعه­ی کشاورزی در شهرستان­های استان فارس با ترکیب شبکه­ی عصبی مصنوعی و GIS. جغرافیا و توسعه شماره 56، 214-195.
مالکی، رسول. (1394). تحلیلی بر عملکرد ترویج و آموزش کشاورزی در استان­های کشور با استفاده از مدل موریس. فصلنامه روستا و توسعه. دوره 3 شماره 18، 150-131.
محمدی، جمال؛ عبدلی، اصغر فتحی­بیرانوند، محمد. (1391). بررسی سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های استان لرستان به تفکیک بخش­های مسکن و خدمات رفاهی- زیربنایی، کشاورزی و صنعت. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 25 شماره 12، 150-127.
نسترن، مهین؛ ابوالحسنی، فرحناز؛ بختیاری، نرجس. (1394). پراکنش فضایی شاخص­های توسعه در شهرستان­های ایران با  استفاده از رتبه­بندی ترکیبی. فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره 17 شماره 5، 14-1.
نظم­فر، حسین؛ علی­بخشی، آمنه. (1395). سنجش نابرابری فضایی توسعه­یافتگی شهرستان­های استان خوزستان با تأکید بر توسعه­ی پایدار. فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا. دوره 6 شماره 22، 24-1.
Dupont, V., (2007). Do Geographical Agglomeration, Growth and Equity Conflict?, Regional Science, 9(86).
Jena, D., (2014). Agricultural Development Disparities in Odisha. A Statistical Study. American Review of Mathematics and Statistics, 2(1), 45-53.
Van wissen, Leo.,(2005), Positive dynamic system with entropy operator: Application to labor market modeling. European journal of operation Research, 164:811- 828.
Patil, B. D., (2013). Regional Disparities in Levels  of Agricultural Development in Dhule and  Nandurbar Districts, India. Research Journal of Agriculture and Forestry Sciences, 1(5). 9-12.
Pumian, D. (2003). Scaling lows and urban systems, 22-25.
Riddell, Rebecca, (2011), Cultural development and city neighborhoods. City, Culture and Society, 1(2), 9-15.
Sharama, B. 2004. Regional disparities in agricultural labor productivity in the Brahmaputra Valley, Assam, India. Department of Geography, Gauhati University.
Venkatesh, B. S. 2000. Problems and prospects of development of backward regions: a study of Karnataka State. Thesis of Doctor of Philosophy in Economics, under supervision of Hemlata Rao, Bangalore University, Bangalore.

  • تاریخ دریافت 03 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 30 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1402
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402