مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل شاخص‌های رقابت‌پذیری اقتصادی شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه:  شاخص­ رقابت­پذیری یکی از مهم­ترین شاخص‌های اقتصادی در طبقه­بندی مناطق ازلحاظ سطح توسعه‌یافتگی است و میزان رقابت و قدرت اقتصادی یک منطقه بر اساس این شاخص مورد ارزیابی قرار می­گیرد.
هدف:  در این راستا این پژوهش با روش توصیفی و تحلیل و هدف­گذاری کاربردی، 20 شهرستان استان را ازلحاظ شاخص‌های رقابت­پذیری اقتصادی در استان آذربایجان شرقی مورد بررسی قرار می­دهد.
روش شناسی:  شاخص‌های موردمطالعه در قالب 25 شاخص در قالب 2 معیار اصلی است. برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از مدل­های آنتروپی شانون تعمیم­یافته، تحلیل رابطه خاکستری (GRA) و روش خودهمبستگی فضایی موران جهانی (Moran's I) و از نرم­افزار ­ Arc GIS 10.3 استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر، شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است.
یافته­ ها و بحث:  ازنظر رقابت­پذیری اقتصادی شهرستان تبریز با توجه به مرکزیت استان و برخورداری از امکانات و زیرساخت­های کلان با میزان امتیاز رابطه خاکستری (432/0) در جایگاه اول و شهرستان­های مراغه و مرند با میزان رابطه خاکستری (512/0) و (516/0) در جایگاه­های دوم و سوم قرار گرفتند در سوی مقابل شهرستان خدا آفرین با میزان امتیاز رابطه خاکستری (661/0) در جایگاه آخر قرارگرفته است. با نگاه آماری ازنظر برخورداری از شاخص‌های موردمطالعه در سطح استان، 5 درصد شهرستان­ها در سطح بالا (1)، 45 درصد (9) در سطح متوسط و 50 درصد (10) در سطح پایین قرار گرفتند.
نتیجه­ گیری: نابرابری در سطح شهرستان‌ها وجود دارد و همچنین شاخص موران در اکثر مؤلفه‌های رقابت­پذیری اقتصادی کمتر از یک است که نشان­ از الگوی غالب توزیع شاخص‌ها به‌صورت تصادفی (Random) و بدون برنامه‌ریزی‌ است.
کلیدواژه‌ها

اسکندری ثانی، محمد، پیله‌ور، علی‌اصغر، رضایی نسب، آزاده (1396)، سنجش مؤلفه‌های مؤثر بر رقابت­پذیری منطقه­ای در جهت توسعه پایدار، مورد شناسی: استان خراسان شمالی، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، سال هفتم، شماره 24، صص 70-57.
جانی، سیاوش (1390)، عوامل مؤثر بر رقابت­پذیری در ایران و کشورهای جنوب غرب آسیا "، فصلنامه پژوهش و سیاست­های اقتصادی، سال 19 شماره (58)، 159-190.
داداش­پور، هاشم، احمدی، فرانک (1389)، رقابت­پذیری منطقه­ای به‌مثابه رویکردی نوین در توسعه منطقه­ای، راهبرد یاس، مرکز پژوهشی مطالعات راهبردی توسعه ایران (مرات)، شماره 22، صص 80-51.
شریف زادگان، احمدحسین، ندایی طوسی، سحر (1394)، چارچوب فضایی رقابت­پذیری منطقه­ای در ایران؛ مورد پژوهی: استان­های 30 گانه، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی، سال 30، شماره 3، صص 5-20.
شریف زادگان، محمدحسین، ندایی طوسی، سحر (1395)، سنجش مناسبت به‌کارگیری مؤلفه‌های موفقیت رقابت‌پذیری توسعه منطقه‌ای در ایران، پژوهش­های جغرافیایی انسانی، دوره 48، شماره 1، بهار 1395، صص 123-105.
علی‌اکبری، اسماعیل، اکبری، مجید، انصاری، معصومه، بوستان احمدی، وحید (1389)، سنجش و تحلیل شاخص‌های رقابت­پذیری در کشورهای غرب آسیا با تأکید بر ایران، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­­ای، سال 9، شماره 33، بهار 1398، صص 14-1.
علی‌اکبری، خداداد کاشی، فرهاد، کماسی، حسین (1398)، ارزیابی رقابت­پذیری اقتصادی کلان‌شهرهای ایران، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، سال 8، شماره 29، صص 26-13.
قربانی، رسول، جعفری، فیروز، معبودی، محمدتقی، حسین‌آبادی، سعید، غراوی، محمد، اقدم، هادی، ظفری، داریوش (1393)، نگرشی بر الگوهای نوین آمایش شهری، تبریز، انتشارات فروزش.
کارگر سامانی، امیر، کرد نائیج، اسدالله، خداداد حسینی، سید حمید، موسوی شفایی، سید مسعود (1393)، تأثیر رقابت­پذیری شهری بر رقابت­پذیری ملی، مجله چشم‌انداز مدیریت بازرگانی، شماره 20، زمستان 1393، صص 139-123.
مدنی­پور، علی (1387)، فضاهای عمومی و خصوصی شهر، تهران، شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری.
میراحسنی، منیرالسادات (1392)، شاخص‌های رقابت­پذیری ایران و برخی کشورهای جهان از منظر گزارش مجمع جهانی اقتصاد (2014-2013)، مجله اقتصادی، شماره 9 و 10، صص 128-107.
نظم­فر، حسین عشقی چهار برج، علی (1396)، بررسی وضعیت رقابت­پذیری اقتصادی شهرهای ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، سال 5، شماره 4، صص 38-23.
یغفوری، حسین، اسکندری ثانی، محمد، اکبری، فاطمه (1396)، نقش بافت تاریخی در ارتقاء مؤلفه‌های رقابت‌پذیری شهری موردمطالعه: شهر بیرجند، فصلنامه برنامه­ریزی فضایی، سال 7، شماره 3، صص 84-63.
Bailey, N. and I. Turok (2001), Central Scotland as apolycentric urban region: useful planning concept or chimera? , Urban Studies, 38, pp. 697-715.
Giddens, A. (2009), Sociology, Cambridge, Polity.
Kwon, S., Kim, J., & Oh, D. S. (2012). Measurement of Urban Competitiveness Based on Innovation Indicators in Six Metropolitan Cities in Korea, World Techno polis Review, 1(3), 177-185.
 Lavrinenko, O., Ignatjeva, S., Ohotina, A., Rybalkin, O., Lazdans, D. (2019). The Role of Green Economy in Sustainable Development (Case Study: The EU States), Entrepreneurship and Sustainability, Issues 6(3): 1013-1026. http://doi.org/10.9770/jesi.2019.6.3(4).
Momaya, K. (2011). Cooperation for competitiveness of emerging countries: learning from a case of nanotechnology. <em

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 09 تیر 1403