مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

نقش مناطق آزاد در توسعه روستایی، چالش‌ها و راهبردها(مورد مطالعه: روستاهای منطقه آزاد انزلی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران.
2 استادیارگروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی ،آستارا ، ایران
10.22034/jget.2024.160943
چکیده
مقدمه:  روستاهای ایران غالباً درگیر مسائل متفاوتی هستند که مهم‌ترین آن عملکرد اقتصادی روستا است. در این میان وجود و حضور مناطق آزاد تجاری و صنعتی یکی از راهکارهایی است که توان جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی و به پیروی از آن توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع انسانی را به دنبال دارد.
هدف:  هدف اصلی این تحقیق بررسی اثرات فعالیت منطقه آزاد تجاری – صنعتی بندرانزلی، از ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی  بر روستاهای پیرامون خود و چالشه ای بوجود آمده در توسعه پایدار روستایی می‌باشد.
روش شناسی: روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی و داده‌های مورد نیاز با استفاده از منابع اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهدات میدانی و توزیع پرسشنامه به گردشگران و مسئولین مرتبط و نیز از طریق مطالعه‌ی شرایط محیطی–اجتماعی این محدوده و با بررسی فعالیت‌ها و طرح‌های توسعه‌ای منطقه آزاد تجاری–صنعتی انزلی با اهداف توسعه‌ی گردشگری پایدار گردآوری شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تحلیلی SWOT استفاده شد. جامعه آماری تحقیق شامل خانوارهای ساکن در 5 نقطه روستایی به­عنوان نمونه براساس مسافت کوتاه و تأثیرپذیری بیشتر این روستاها از منطقه آزاد انتخاب شدند.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی شامل نوار ساحلی منطقه آزاد انزلی و روستاهای داخل محدوده می­باشد.
یافته ­ها و بحث: نتایج تحقیق نشان داد که منطقه آزاد تجاری–صنعتی انزلی از موقعیت مناسب جغرافیایی برخوردار است و به دلیل همجواری بندرانزلی با بنادر سایر کشورهای حاشیه دریای خزر می‌تواند به عنوان قطب گردشگری مطرح شود. نتایج آزمون t نیز با سطح اطمینان 99 درصد نشان داد که منطقه ویژه اقتصادی انزلی سبب بهبود مولفه­ های اشتغال، درآمد، تثبیت جمعیت، خدمات­رسانی و توسعه زیرساخت­های حمل و نقل شده است
نتیجه­ گیری: نتایج نهایی نشان می‌دهد که تهدیدات زیست­محیطی و نرخ بالای تبدیل کاربری اراضی کشاورزی از مهمترین چالش­های توسعه در محدوده مورد مطالعه می­باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدیان، رضا و شامی، محمدرضا. (1394). ارزیابی و نقش مناطق آزاد بر مدیریت یکپارچه ساحلی. فصلنامه  مطالعات برنامه­ریزی شهری، 9، 91-108.
اسفندیاری، علی اصغر، مقدس حسین زاده، سمیره، دلاوری، مجید. (1387). ارزیابی عملکرد مناطق آزاد ایران و تأثیر آن در توسعه اقتصادی این مناطق. پژوهشنامه اقتصادی 1190-146.
افتخاری، عبدالرضا. 1382. جایگاه روستا در فرآیند توسعه ملی از دیدگاه صاحب نظران.
التجایی، ابراهیم. (1388). مناطق آزاد تجاری و صنعتی: ابزار راهبرد توسعه صادرات در مقایسه با سه کشور دیگر آسیایی. پژوهشنامه اقتصادی، 189-222.
جمال­پور، فاطمه. (1391). تحلیل اثرات اقتصادی مناطق آزاد بر توسعه روستاهای پیرامون. پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس تهران.
دژپسند، فرهاد. (1382). بررسی پتانسیل تجاری ایران و کشورهای حاشیه دریای خزر با تاکید بر چارچوب موافقتنامه­های تجاری منطقه‌ای. معاون برنامه­ریزی و بررسی­های اقتصادی وزیر بازرگانی.
دفتر مطالعات اقتصادی معاونت برنامه ریزی و بررسی­های اقتصادی (1383). مناطق آزاد و تعیین نقشی نوین برای آنها.
رضوانی، محمدرضا. (1387). توسعه گردشگری روستایی با رویکرد گردشگری پایدار، انتشارات دانشگاه تهران.
رحمانی، بیژن، رحمانی فضلی، عبدالرضا، فرجی، حسن علی، رضایی، مهرانگیز. (1394). تحلیل اکتشافی داده­های فضایی اشتغال در سکونتگاه­های روستایی، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، (20)5، 69-80.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی، سرشماری عمومی نفوس و مسکن. (1395). شهرستان بندرانزلی.
کامران، حسن. (1381). علل توسعه نیافتگی مناطق آزاد ایران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 65، 31-43.
ممی­پور، سیاب، بشارتی، زهرا، بهبودی، داوود. (1393). بررسی و اولویت­بندی عوامل جذب سرمایه­گذاری در منطقه آزاد انزلی. مجله اقتصاد و توسعه منطقه­ای، (7)20، 77-102.
Hazemshayah, Y. (2014). Development of free zone in united Arab emirates, university school of economic, 22(3), 197-209.
Douglas, Z. (2015). Global experiences with special economic zones-with afocus on china and Africa. The World Ban, 13(1), 298-317.
Godet, M. 2006. Creating Futures: Scenario Planning as a Strategic Management Tool. France ,Economical publish. Torjman,
Torjman, S. (2000). The Social Dimension of Sustainabe Development. Caledon Institute Social.
UK Department for Regional Development (DRD), (2013), Northern Ireland Regional Development Strategy 2035. for Northern Ireland. Department for Regional Development. Strategic Planning and Co-ordination Division. From: www.drdni.gov.uk/RDS2035. Accessed on 18 November 2013.
Meijers E J, Burger M J, (2010), Spatial structure and productivity in US metropolitan areas, Environment and Planning A 42(6) 1383 – 1402
Neil Adams, Neil Harris, (2005), Best practice guidelines for regional development strategies. From: www.interreg-grids.org. Accessed on 18 November 2013.

  • تاریخ دریافت 04 خرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 21 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 29 آبان 1401
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402