مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی و تحلیل تئوری حق‌به‌شهر و نقش آن در تحقق حکمروائی خوب شهری در کلان‌شهر تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 استاد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/jget.2024.159060
چکیده
مقدمه: حق‌به‌شهر یک حق بشری است که شامل تعلق یافتن شهر به همه‌ی شهروندان و مشارکت آنان در امور شهری است. حق‌به‌شهر تضمین مساوی بودن فرصت­ها و توزیع مناسب خدمات و امکانات است که می‌تواند ارتباط دوسویه‌ی مؤثری با حکمروایی خوب شهری ایفا نماید.
هدف: هدف تحقیق حاضر بررسی و تحلیل تئوری حق‌به‌شهر و نقش آن در تحقق حکمروائی خوب شهری در کلان‌شهر تبریز می­باشد.
روش‌شناسی: تحقیق حاضر ازنظر نوع هدف کاربردی و ازلحاظ ماهیت و روش توصیفی- تحلیلی و برای جمع­آوری داده­ها از روش­های کتابخانه­ای و میدانی استفاده شد. جامعه آماری را شهروندان ساکن در کلان‌شهر تبریز تشکیل می­دهند که طبق سرشماری مرکز آمار در سال 1395 دارای ۱۵۵۸۶۹۳ نفر جمعیت و 497898 خانوار بوده ‌که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 337 نفر از شهروندان به­عنوان نمونه انتخاب شدند. در انتخاب شهروندان، افراد بالای 20 سال مورد پرسشگری قرار گرفتند و برای نمونه­برداری در مناطق ده‌گانه کلان‌شهر نیز از روش خوشه­ای استفاده شد. جهت تجزیه‌وتحلیل داده­ها از آزمون­های تی­تک نمونه­ای، میانگین، کروسکال­والیس، رگرسیون وزنی جغرافیایی و تحلیل­مسیر استفاده گردید.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی تحقیق کلانشهر تبریز مرکز استان آذربایجان شرقی در شمال غرب ایران است.
یافته­ ها و بحث: یافته­ ها نشان داد، در بین شاخص­های حق‌به‌شهر شاخص متنوع بودن فعالیت‌ها و کاربران در وضعیت مطلوبی قرار داشته و سایر شاخص­ها در وضعیت قابل قبولی قرار ندارند. ازنظر فضایی منطقه 9 با میانگین رتبه­ای 05/175 و منطقه 7 با میانگین رتبه­ای 10/170 در وضعیت مطلوبی به سر می­برند. ازنظر شاخص­های حکمروایی خوب شهری نیز شاخص­های مشارکت، قانونمندی و پاسخگویی در وضعیت متوسط به بالایی بوده و منطقه 8 و 7 از این نظر وضعیت مطلوبی دارند.
نتیجه‌گیری: شاخص­ های تئوری حق به شهر در سطح کلانشهر تبریز  اثرات متنوعی در تحقق حکمروایی خوب شهری از دیدگاه شهروندان  دارد. چنانچه، شاخص­های پذیرش تفاوت و تضادهای شهری با مقدار 242/0 و آزادی فعالیت در فضای شهری با مقدار 145/0 بیشترین­ تأثیرگذاری در تحقق حکمروایی خوب شهری در کلان‌شهر تبریز داشته­اند. لذا، می­توان گفت در فرایند حکمروایی خوب شهری در متروپلیس­های ایران توجه به تئوری حق به شهر و حقوق شهروندی از ضروریات توسعه­پایدار شهری است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پوراحمد، احمد؛ پیری، اسماعیل، محمدی، یادگار، پارسا، شهرام و حیدری، سامان. (1397). حکمروایی خوب شهری در محله­های شهری مورد مطالعه: شهر مریوان. فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری. 6 (4)، 98-81.
پورمحمدی، محمدرضا؛ حسین­زاده دلیر، کریم و پیری، عیسی. (1389). حکمروایی مطلوب شهری بر بنیان سرمایه اجتماعی مطالعه موردی: کلان شهر تبریز. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. 2 (1)، 35-52.
تقوایی، علی‌اکبر؛ عزیزی، داود و یزدانیان، احمد. (1394). بررسی نقش نظریه حق‌به‌شهر در تولید بازتولید فضای شهری. نشریه هفت شهر.50-49، 98-88.
تقوی، شیوا و حبیبی، میترا. (1397). کندوکاوی دز نظام حکمروایی شایسته در راستای ارتقا حق‌به‌شهر. مجله علمی تخصصی ایران. 3 (3)، 50-31.
حبیبی، سید محسن و امیری، مریم. (1394). حق به شهر؛ شهر موجود و شهر مطلوب آنچه هست و آنچه باید باشد. نشریه پژوهش­های انسان شناسی ایران. 5 (2)، 30-9.
حکمت­نیا، حسن؛ ملکی، محمد، موسوی، میرنجف و افشانی، علیرضا. (1396). سنجش میزان تحقق پذیری حکمروایی خوب روستایی در ایران مطالعه موردی: شهر ایلام. پژوهش­های جغرافیای انسانی. 49 (2)، 619-607.
رفیعیان، مجتبی و الوندی‌پور، نینا. (1395). مفهوم‌پردازی اندیشه حق‌به‌شهر، در جستجوی مدلی مفهومی. مجله جامعه‌شناسی ایران. 16، (2)، 47-25.
رکن­الدین افتخاری، عبدالرضا؛ عظیمی آملی، جلال، پورطاهری، مهدی و احمدی پور، زهرا. (1391). ارائه الگوی مناسب حکمروایی خوب روستایی در ایران، فصلنامه ژئوپلتیک، 8 (2)، 1-28.
زارع شاه‌آبادی، اکبر؛ بنیاد، لیلی و غلامی، میثم. (1399). بررسی رابطه حق‌به‌شهر و احساس امنیت اجتماعی در بین شهروندان یزد. فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 10 (39). 124-109.
سرور، رحیم؛ عشقی چهاربرج، علی و علوی، سعیده. (1396). تحلیل فضایی عدالت اجتماعی در بهره‌مندی از خدمات عمومی شهر، مطالعة موردی: حوزه‌های 16 گانه شهر اردبیل. پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری. 8(16)2، 37-22.
سروری، هادی و ماجدی، حمید. (1390). بررسی تأثیر جهانی‌شدن بر مدیریت فضای شهری. نشریه هویت شهر، 23 (9). 26-17.
شریفی، امیر؛ کوزه‌گر کالجی، فنی، زهره و ایراندوست، کیومرث. (1399). حق‌به‌شهر در سکونتگاه‌های خودانگیخته مطالعه موردی: شهر سنندج، ناحیه منفصل شهری نایسر. فصلنامه شهر پایدار. 3(1)، 69-55.
 قربانی، سپهر آرش و جان‌پرور، محسن. (1396). تبیین جایگاه عفاف و حجاب از منظر حقوق شهروندی، همایش ملی نگرش علمی کاربردی به عفاف و حجاب، 26-1.
متقی، افشین؛ طلا، حسین و قربانی‌سپهر، آرش. (1398). پردازش فلسفی- مفهومی حق‌به‌شهر از منظر مدیریت شهری. پژوهش‌های جغرافیای انسانی. 52 (4)، 1255-1235.
محمدی، جمال و کمالی، اسماعیل. (1395). تحلیل شاخص­های حکمروایی خوب شهری در راستای استراتژی توسعه شهری مورد شناسی: محدوده بافت فرسوده شهر کرمان. نشریه جغرافیا و آمایش شهری منطقه­ای. 21، 153-170.
منشور اروپائی محافظت از حقوق بشر در شهرها، 1998؛ http://www.sepehredalat.ir/NewsDetais.aspx?id=1660
منشور جهانی حق‌به‌شهر. (2001).World charter on the right to the city https://anthropology.ir/article/27004.html
موحد، علی؛ کمانرودی، موسی، ساسان‌پور، فرزان و قاسمی، سجاد. (1395). بررسی حکمروایی خوب شهری در محله‌های شهری (موردمطالعه: منطقه 19 شهرداری تهران). فصلنامه برنامه‌ریزی شهری. 2 (7)، 176-147.
نوبری، نازک و رحیمی، محمد. (1389). حکمرانی خوب شهری، یک ضرورت تردیدناپذیر، گروه پژوهشی حکمرانی و مدیریت شهری، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، دانش شهر، شماره 11.
هاروی و مری‌فیلد. (1392). حق به شهر ریشه‌های شهری بحران های مالی. ترجمه خسرو کلانتری چاپ دوم. تهران: انتشارات مهرویستا.
هاروی، دیوید. (1395). از حق‌به‌شهر تا شورش‌های شهری. ترجمة خسرو کلانتری و پرویز صداقت. تهران: نشر آگاه.
یغفوری، حسین و کاشفی دوست، دیمن. (1397). ارزیابی و سنجش مؤلفه های برآمده از حق به شهر (نمونه موردی: شهر پیرانشهر). پژوهش و برنامه ریزی شهری. 9 (35)، ۵۷ – ۶۸.
Brynskov. M. (2014).  URBAN interaction design: towards city making Germany. Schloss Neuhausen.
Cheshire. L., Higgins. V., and Lawrence. G. (2007). Interoduction: governing the rural. Rural Governance: International Perspectives. New York: Routledge
Elmenofi. G.E.l., Bilali. H., Berjan. S., (2014). Governance of rural development in Egypt. Journal of Annals of Agricultural Science, 59 (2), 285–296.
Hamdi. N. (2004). small change. London; Earthscan.
Hamdi. N. (2010). the placemakers guide to building community. London; Routledge.
Harvey. D., Mary Field. A. (2012). the Right to the City: Urban Origins of Financial Crises. Translation by Khosrow Kalantari, Tehran: Mehr Vista Publications, (In Persian).
Huhe. N., Chen. J., Tanga. M. (2015). Social trust and grassroots governance in rural China. Journal of Social Science Research, 53, 351–363.
Kumar Vaddiraju. A. (2016). Urban Governance and Right to the City. Economic and Political Weekly, 1(2), 19- 24.
Morange. M., Spire. A. (2015). A Right to the City in the Global South? Social movement / postcolonial / Lefebvre / right to the city / urban citizenship / Africa / Global South / Latin America / Brazil.
Moravansky. Á., Schmid, C. & Stanek. L (Eds). (2014). Urban Revolution Now: Henri Lefebvre in social research and architecture. Ash gate Publishing, Ltd.
Planel. S., Bridonneau. M. (2017). (Re) making politics in a new urban Ethiopia: an empirical reading of the right to the city in Addis Ababa’s condominiums. Journal of Eastern African Studies, 11 (1), 24-45.
Purcell. M., (2014). possible worlds: Henri Lefebvre and the right to the city. Journal of Urban Affairs, 36 (1) ,141-154.
Sadashiva. M. (2008). Effects of civil society on urban planning and governance in Meysore, India, Doctoral thesis, Technical university of Dortmund
Shaw. J.m and Graham. M. (2018). an Informational Right to the City? Code, Content, Control, and the Urbanization of Information, Antipode, l (49) 4, 907–927.
Tavolari. B. (2020). The Right to the City: conceptual transformations and urban struggles, Rev. Direito Práx. 11 (1), 1-12.
Wates. N. (2006).  The community planning handbook how people can shape their cities towns and villages in any part of the world. UK. Earth-scan.
Wates. N. (2008). The community planning event manual how to use collaborative planning and urban design events TO improve your environ ment UK & USA. Earthscan
Zemni. S., (2017). the Tunisian Revolution: Neoliberalism, Urban Contentious Politics and the Right to the City. International Journal of Urban and Regional Research, Doi:10.1111/1468-2427.12384 70 – 82.

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1399
  • تاریخ بازنگری 21 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 25 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402