مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی و پهنه‌بندی تقویم اکوتوریسم منطقه شمال غرب کشور در جهت توسعه فعالیت‌های گردشگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار اقلیم‌شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه امام علی(ع)، تهران، ایران.
2 دکتری مدیریت، دانشگاه امام علی(ع)، تهران، ایران.
3 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه امام علی(ع)، تهران، ایران.
10.22034/jget.2024.158355
چکیده
مقدمه:  آب و هوا از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تعیین زمان مناسب گردشگری و توسعه صنعت توریسم می‌باشد و کشور ایران و منطقه آذربایجان به لحاظ قدمت تاریخی و دارا بودن جاذبه‌های توریستی و اکوتوریستی و همچنین شرایط آب و هوایی مناسب پتانسیل بسیار بالایی در زمینه جذب توریست دارد.
هدف:  با توجه به تأثیر فراوان اقلیم بر آسایش انسان و صنعت توریسم و پتانسیل‌های اکوتوریستی فراوان استان‌های واقع در شمال غربی کشور و تنوع فراوان اقلیمی این منطقه، هدف این تحقیق ارزیابی شرایط اقلیم گردشگری برای فعالیت‌های اکوتوریستی مانند پیک‌نیک، طبیعت‌گردی، کوهنوردی و ... در چهار استان واقع در شمال غرب کشور در جهت تعیین مناسب‌ترین زمان برای گردشگری می‌باشد.
روش شناسی:  در این تحقیق به منظور ارزیابی و پهنه‌بندی تقویم اکوتوریسم در شمال غربی کشور از مدل ریمن و شاخص دمای معادل فیزیولوژیک ([1]PET) استفاده گردیده است. بدین منظور از بین ایستگاه­های سینوپتیک موجود در منطقه، 19 ایستگاه که دارای طول دوره آماری بالای 30 سال (2014- 1985) بودند، انتخاب گردید. سپس داده‌های مربوط به پارامترهای اقلیمی شامل دمای هوای خشک، رطوبت نسبی، سرعت باد، ابرناکی و فشار بخار اشباع در دوره روزانه و ساعتی از سازمان هواشناسی دریافت گردید. شرایط آسایش اقلیم گردشگری و تنش‌های گرمایی و سرمایی در روزها و ماه‌های مختلف سال با استفاده از شاخص PET ارزیابی گردیده و سپس با استفاده از نرم­افزار ArcGIS پهنه‌بندی گردید.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ شامل شمال غرب ایران می‌باشد‌.
یافته­ ها و بحث:  در این مناطق مناسب­ترین زمان برای فعالیت‌های گردشگری از اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد و از اوایل شهریور تا اواسط مهر ماه دیده می­شود. در مقابل در ماه‌های تیر و مرداد برای دوره بسیار کوتاهی تنش گرمایی با شدت پایین و از اواخر مهر تا اواسط فروردین تنش­های سرمایی با شدت‌های مختلف وجود دارد. اما در مناطق کوهستانی مانند اردبیل، خلخال، سراب و مشکین شهر تقویم اقلیم گردشگری تا حدودی متفاوت است؛ در این مناطق دوره آسایش اقلیمی از اوایل خرداد شروع شده و تا اواسط شهریور ادامه می­یابد. در این مناطق در ماه‌های فصل تابستان شرایط بسیار ایده آلی از لحاظ اقلیمی برای فعالیت‌های گردشگری وجود دارد. همچنین در بین ماه‌های مهر تا فروردین تنش­های سرمایی با شدت­های متوسط تا خیلی شدید حاکم است اما تنش­های گرمایی در این مناطق به ندرت اتفاق می­افتد.
نتیجه­ گیری: نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که در بیشتر بخش­های منطقه شمال غرب مانند شهرهای تبریز، ارومیه و زنجان تقریباً روند مشابهی از شرایط اقلیم گردشگری وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسماعیلی، رضا؛ صابر حقیقت، اکرم؛ ملبوسی، شهرام (1389) ارزیابی شرایط اقلیم آسایش بندر چابهار در جهت توسعه گردشگری، چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام، زاهدان.
بامری نژاد, فریده, کشتکار, امیر رضا, کریم پورریحان, مجید, افضلی, علی (1398). به‌کارگیری شاخص‌های اقلیمی در تعیین مناطق مستعد گردشگری استان کرمان. جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 9-78، (3)30.
برقی, حمید, یزدانپناه, حجت الله, اسماعیلی, آرزو. (1396). ارزیابی اقلیم آسایش گردشگری مسیر رودخانۀ زاینده‌رود با استفاده از شاخص CTIS. جغرافیا و برنامه ریزی محیطی 96-81، (3)28.
جهانیان، منوچهر، زندی، ابتهال ( 1391) اکوتوریسم، انتشارات جهاد دانشگاهی.
حاجری, زینب, ناصرزاده, محمدحسین, تقوی گودرزی, سعید. (1398). تهیه تقویم اکو توریسم حوزه خلیج فارس بر اساس شاخص‌های زیست‌اقلیمی MEMI (مطالعه موردی: بوشهر)، فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، (46)14، 282-245.
حسین زاده دلیر، کریم و حیدری چپانه، رحیم (1382)، تورسیم در ایران، چالش‌ها و امیدها، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره 1، دانشگاه فردوسی مشهد.
حنفی، علی( 1395) ارزیابی وضعیت اقلیم گردشگری شهرستان مراغه به منظور توسعه فعالیت‌های توریستی،اولین کنفرانس بین المللی مخاطرات طبیعی و بحران های زیست محیطی ایران، راهکارها و چالش ها،اردبیل.
خوشحال دستجردی، جواد؛ غازی، ایران و آروین، عباسعلی (1385) استفاده از گروهبندی خوشه‌ای در پهنه‌بندی زیست اقلیم انسانی (مطالعه موردی: استان اصفهان)، مجله پزوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره 20، شماره 1.
رمضانی، بهمن, کاظم نژاد، زهرا (1390) ارزیابی شرایط اقلیم آسایش در جهت توسعه گردشگری ساحلی شهر انزلی، نشریه جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 1، شماره 1، بهار 1391، صفحه 32-41
ذولفقاری، حسن (1386) تعیین تقویم زمانی مناسب برای گردش در تبریز با استفاده از شاخص‌های دمای معادل فیزیولوژیک (PET) و متوسط نظرسنجی پیش بینی شده (PMV)، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 62، صص 141-129.
ذولفقاری، حسن (1386) تعیین تقویم زمانی مناسب برای گردش در تبریز با استفاده از شاخص‌های دمای معادل فیزیولوژیک (PET) و متوسط نظرسنجی پیش بینی شده (PMV)، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 62، صص 141-129.
قبادیان، وحید؛ فیض مهدوی، محمد (1380) طراحی اقلیمی- اصول نظری و اجرای کاربرد انرژی در ساختمان، انتشارات دانشگاه تهران.
قبادیان، وحید؛ فیض مهدوی، محمد (1380) طراحی اقلیمی- اصول نظری و اجرای کاربرد انرژی در ساختمان، انتشارات دانشگاه تهران
فرج زاده، منوچهر؛ احمدآبادی، علی (1389)، ارزیابی و پهنه‌بندی اقلیم گردشگری ایران با استفاده از شاخص اقلیم گردشگری TCI، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره 71، بهار 1389.
کاویانی، محمد رضا (1372) بررسی نقشه زیست اقلیم انسانی ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 27.
کاظمی, زهرا, کریمی, صادق, محمدی سلیمانی, مهرداد. (1394). بررسی تقویم آب و هوایی گردشگری با استفاده از شاخص CTIS در شهر کرمان، جغرافیای اجتماعی شهری، 101-83، (3)2.
سلیقه، محمد؛ بهبودی، حکیمه و جمالی، فاطمه ( 1392) تعیین شاخص های آسایش اقلیم گردشگری در استان آذربایجان شرقی با استفاده از مدل TCI، مجله اندیشه جغرافیایی ، (14)7،  صص 118-95.
سبحانی، بهروز ؛ صفریان زنگیر، وحید ( 1398) پایش گردشگری فصلی شمال غرب ایران با استفاده از شاخص اقلیم گردشگری ( TCI)، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، (1)21، صص 212-201.
عاشری، امامعلی؛ صفرعلی زاده، اسماعیل و حسین زاده، رباب ( 1395) ارزیابی وضعیت اقلیم گردشگری استان آذربایجان غربی، فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا، (20)6، صص 98-85.
میری, آزیتا. (1398). ارزیابی پتانسیل گردشگری ساحلی شمال ایران با استفاده از شاخص‌های نسل دوم و سوم زیست‌اقلیمی. برنامه ریزی و توسعه گردشگری 226- 213، (30)8.
Amiranashvili, A. Matzarakis, A., Kartvelishvili, L., (2008) Tourism climate index in Tbilisi. Transactions of the Georgian Institute of Hydrometeorology 115, 1-4.
De Freitas, C. R. (2001) Theory, concepts and methods in climate tourism research. Proceedings of the first international workshop on climate, tourism and recreation. (Ed.) A. Matzarakis and C.R. de Freitas. International Society of Biometeorology, Commission on Climate Tourism and Recreation. 3-20.
Endler, C., Matzarakis, A., (2007) Climate change and climate-tourism relationships in Germany. In: A. Matzarakis, C. R. de Freitas, D. Scott (Eds.), Developments in Tourism Climatology, 260-266.
Hoppe P (1999) the Physiological Equivalent Temperature-a Universal Index for theBiometeorological Assessment of the Thermal Environment. Int. J.Biometeorology.
Lin, T. P., Andrade, H., Hwang, R. L., Oliveira, S., Matzarakis, A. (2008) the comparison of thermal sensation and acceptable range for outdoor occupants between Mediterranean and subtropical climates. Proceedings 18th InternationalCongress on Biometeorology, Tokio 22-26 September 2008, 1-4.
Matzarakis, A. (2007). Climate Thermal Comfort and Tourism, Proceedings of the 2st International workshop on Climate Change andTourism Assessment and Coping Strategies (Ed.) A. Matzarakis and C. Bas Amelung- Krzysztof Blazejczyk - Andreas Matzarakis.
olgay, v, 1973, design with climate,Princeton university press., p.185.
Terjung, W.H.1968., World Patterns of the Monthly Comfort Index. International journal of biometeorology vol., 12, n. 2, pp.119 123, 141.
Thomson, Madeleine C. Garcia –Herrera Ricardo, Beniston Martin (2008) Seasonal forecasts, climatic change and human health:health and climate, Springer Science +Business Media B. V, 232 pages.
Steadman RG (1979) the assessment of sultriness. Part I. A temperature-humidity index based on human physiology and clothingscience. J Appl Meteorol 18:861 873.

  • تاریخ دریافت 19 فروردین 1400
  • تاریخ بازنگری 30 شهریور 1401
  • تاریخ پذیرش 11 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402