مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی اثرات مولفه های تاب آوری شهری در پدافند غیر عامل(مطالعه موردی:شهر سیرجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه امام حسین(ع)، تهران، ایران.
10.22034/jget.2023.156298
چکیده
مقدمه:  پدافند غیر عامل و تاب‌آوری جوامع از دیدگاه علوم‌شهری به مفهوم توان آمادگی برای مقاومت در برابر شرایط اضطراری می­باشد.
هدف:  اهداف اختصاصی پژوهش حاضر شامل - بررسی میزان همبستگی ابعاد تاب آوری و پدافند غیر عامل؛ بررسی وضعیت تاب­آوری وابعاد آن در سطح خانوارهای مورد مطالعه و بررسی اثرات مستقیم و غیر مستقیم ابعاد تاب­آوری در پدافند غیر عامل می­باشد.
روش شناسی:  پژوهش حاضر از نظر نوع تحقیق کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی و تحلیلی، روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی(مشاهده و پرسشنامه) و جامعه آماری تحقیق حاضر کلیه  خانوارهای شهر سیرجان می­باشد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 384 نفر مشخص گردید. روایی متغیرهای تحقیق از نظرات و کارشناسان متخصص در برنامه­ریزی شهری استفاده شده است و پایایی پرسشنامه  با استفاده از آلفای کرونباخ 75/0 محاسبه شده است. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از آمار توصیفی(میانگین و توزیع فراوانی) و آماری استنباطی در محیط اس پی اس اس صورت گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ شهر سیرجان می‌باشد‌.
یافته­ها و بحث: نتایج تحقیق حاصل از  آزمون تی تک نمونه­ای حاصل از آن شد که بین ابعاد تاب­آوری شهری و پدافند غیر عامل رابطه مستقیمی وجود دارد. همچنین نتایج حاصل از رگرسیون و تحلیل مسیر حاصل از آن شد که بعد کالبدی بیشترین تاثیر و بعد زیست محیطی کمترین تاثیر در پدافند غیر عامل داشته است.
نتیجه­گیری: بنابراین می­توان گفت که در مناطقی که در  بروز سانحه مستعد تلفات جانی و مالی بسیار هستند؛ نیازمند اقدام سریع در راستای تاب‌آورسازی هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امانپور، سعید؛ احمدی، رضا؛ داوودی منجزی، انیس (1394) بررسی عوامل و عناصر موثر در پدافند غیر عامل در شهرهای تاریخی ایران، مطالعه موردی بافت قدیم شهر دزفول، فصلنامه پدافند غیرعامل، دوره 6، شماره 4، صص 212-236.
ابراهیمیان قاجاری ؛یاسر(1400)ارزیابی تاب‌آوری کالبدی نواحی شهری از منظر پدافندغیرعامل با استفاده از تحلیل های مکانی و تکنیک پرومته (مطالعه موردی: شهر بابل) نشریه علمی پژوهشی علوم و فنون نقشه برداری، ۱۱ (۲) :۶۰-۴۵
باستانی، مژده؛ محمدنیای قرایی، فاطمه؛ سعیدی، ساناز (1398) برنامه ریزی فضایی مسکن با رویکرد پدافند غیر عامل(نمونه موردی محله نوغان مشهد)، فصلنامه پدافند غیرعامل دوره 10، شماره 1، صص 73-85.
بدیع، پروین دخت؛ رحیمی، محمود (1397) بررسی و سنجش تاب آوری شبکه ارتباطی شهری با رویکرد مدیریت بحران (نمونه موردی منطقه 2 تهران)، فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی، دوره 10، شماره 2، صص 41-56.
برهانی، کاظم؛ عظیم زاده ایرانی، اشرف؛ الهامی، امیرحسین (1399) تحلیل فضایی کاربری های چندمنظوره شهری با تلفیق روش MCDM و GIS ؛ مطالعه موردی: پناهگاه های اضطراری شهر سراوان، فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی « سپهر»،  دوره 29، شماره 116، صص 103-118.
پوراحمد، احمد؛ پور خدادا،بهناز1395پدافند غیرعامل و نگرشی بر تاب آوری جوامع شهری در مواجهه با بحران ها و مخاطرات محیطی،کنفرانس پدافند غیرعامل و توسعه پایدار،تهران،https://civilica.com/doc/565273
تاریقلیزاده، هادی؛ حسینی امینی، حسن؛ جباری، اسماعیل (1395) مکان‌یابی پناهگاه‌های اضطراری در سطح شهر، با رویکردپدافندغیرعامل (مطالعه موردی شهرستان کاشمر)، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، دوره 7، شماره 1، 243-277.
تقوی زواره، محمد؛ صارمی، حمیدرضا؛رفیعیان، مجتبی (1399) سنجش آسیب پذیری فضاهای شهری در برابر مخاطرات طبیعی با رویکرد تاب آوری کالبدی مطالعه ی موردی: محله زرگنده تهران، مدیریت بحران، دوره 9، شماره 2، صص 127-137.
حاجی مرادی، گلناز؛ رجب پور، آرمین؛ سهامی، حبیب اله؛ رنجبر، فیروز (1400) مکان‌یابی و طراحی پارک‌های جنگلی چند منظوره با رعایت الزامات پدافند غیرعامل (نمونه موردی منطقه 4 تهران)، فصلنامه پدافند غیرعامل، دوره 12، شماره 4، صص 53-63.
حسینی امینی، حسن؛ امیریان، سهراب؛ بداقلو، ساسان؛ نیری، بهناز؛ پیوستگر،یعقوب (1398) ارزیابی ساختار شهری در راستای برنامه ریزی پدافند غیر عامل با روش SWOT (مطالعه موردی: شهر بوشهر). فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، دوره 9، شماره 2، صص 539-599.
خدابخش، محسن؛ دهقان نیری، محمود؛ امامیان، سید امیر حسین (1396) شناسایی و رتبه بندی عوامل تاب‌آوری زنجیره تأمین در شرایط بحرانی با رویکرد پدافند غیر عامل، فصلنامه پدافند غیرعامل دوره 9، شماره 1، صص 25-36.
دوستی سبزی، بهزاد؛ عیسی لو، شهاب الدین؛ ابدالی، یعقوب (1397) تحلیل فضایی آسیب‌پذیری سازه‌ای-کالبدی کاربری مسکونی با رویکرد پدافند غیرعامل و با استفاده از سیستم"GIS" (محدوده: منطقه 6 شهر اهواز، فصلنامه پدافند غیر عامل، دوره 9، شماره 2، صص 37-48.
زندی، رحمان؛ زنگنه، مهدی؛ زنده دل، فاطمه (1397) ارزیابی مراکز حساس و حیاتی به ویژه بیمارستان ها،درمانگاه ها و مرکز بهداشت ها بااصول پدافند غیر عامل (نمونه موردی شهر سبزوار)،  جغرافیا و روابط انسانی، دوره 1، شماره 2، صص 776-779.
ژاله، مسعود؛ چاره جو، فرزین (1400) سنجش و پهنه بندی میزان تاب آوری کالبدی محات شهری در برابر زلزله نمونه مورد مطالعه منطقه ١٢ تهران، مدیریت بحران، دوره 10، شماره 1، صص 83-89.
سعیدی، علی؛ شیوا، حسن؛سواد کوهی فر، ساسان (1394) ملاحظات دفاع غیر عامل و فناوری های زیست محیطی سکونتگاههای شهری( مطالعه موردی منطقه 15)، فصلنامه پدافند غیرعامل،دوره 6، شماره 3،صص 24-43.
سیدعلی پور، سیدخلیل؛ کامیابی، سعید (1395) ارزیابی ایمنی فضای شهری با تأکید بر شاخصهای پدافند غیرعامل با استفاده از روش AHP وTOPSIS مطالعه موردی :شهر سمنان،فصلنامه پدافند غیرعامل، دوره 7، شماره 1، صص 59-72.
عبدی، فارس؛ علی بیگی، امیرحسین (1401) شناسایی و اعتبارسنجی نشانگرهای ارزیابی پدافند غیر عامل در استقرارصنایع کشاورزی، فصلنامه پدافند غیرعامل
عفیفی، محمدابراهیم (1400) ارزیابی تاب آوری سکونتگاههای روستایی در برابر مخاطرات طبیعی با تاکید بر زلزله ( مطالعه موردی : روستاهای بخش مرکزی شهرستان داراب )، فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی، دوره 13، شماره 2، صص132-150.
عندلیب، علیرضا؛ اخگر، حامد (1394) ارزیابی نحوه بهره گیری از مفهوم پدافند غیرعامل در طرح‌های توسعه و عمران(جامع) شهری، فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 6، شماره 22، صص 111-124.
غلامی، محمد؛ نظری، ولی الله؛ نصیری، اسماعیل؛ حوری زاده، علی اکبر (1393) تحلیل مراکز ثقل اداری- خدماتی شهر بر اساس اصول پدافند غیر عامل (مطالعه موردی: شهر بوئین زهرا)،مطالعات ساختار و کارکرد شهری، دوره 2، شماره 6، صص 55-77.
فلاحی، فرهاد؛ چاره جو، فرزین (1398) ارزیابی و پهنه بندی آسیب پذیری لرزه ای بافت فرسوده مرکزی شهر سنندج، با ملاحظات پدافند غیر عامل، با استفاده از مدل IHWP و GIS. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، دوره 6، شماره 21، صص 85-109.
قیاسی، سمیرا؛ امین نیری، بهناز؛ بداقلو، ساسان؛ حسینی امینی، حسن (1396) ارزیابی و اولویت‌بندی مراکز ثقل شهری و ارائه راهکارهای دفاعی از منظر پدافند غیر عامل (با نگرش موضوعی به بندر بوشهر)، فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی، دوره 10، شماره 1، صص 315-332.
 کاظمی، شهربانو؛ تبریزی، نازنین (1394) ارزیابی ایمنی فضای شهری با تأکید بر شاخص‌های پدافند غیر عامل (نمونه موردی: شهر آمل)، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، دوره 3، شماره 9، صص 11-26
کد خدا زاده، رضا؛ مومی پور، مهدی؛ امانت بهبهانی، مهدی (1400) بررسی اثر قابلیت‌ها و محدودیت‌های ژئومورفولوژی بر پدافند غیرعامل سواحل اروندرود محدوده شهرستان آبادان، فصلنامه پدافند غیرعامل، دوره 12، شماره 3، صص 11-20.
لادن مقدم, علیرضا (1397) تحلیل و بررسی نقش پارکها و بوستان ها در مدیریت بحران های شهری تهران در راستای اصول پدافند غیر عامل، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، دوره 8، شماره 3، صص 317-340.
مدیری، مهدی؛ احدنژاد، محسن؛ حسینی، سید احمد (1395) مدیریت ریسک در بحرانهای انسان ساخت با رویکرد پدافند غیر عامل (نمونه موردی: کلان شهر تهران)، فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 7، شماره 27،صص 163-182.
نصوری، سید امین؛ افقه، سید مرتضی (1396) بررسی وضعیت تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی ایران با رویکرد پدافند غیرعامل، فصلنامه اقتصاد دفاع، دوره 2، شماره 6، صص 73-98. 
نوروزی، حسن؛ محمدی دوست، سید سلیمان؛ حسینی خواه،حسین؛ خانی زاده، محمد علی (1398) شناسایی و ارزیابی پیشران‌های شگفت‌انگیز در تاب‌آوری کالبدی کاربری‌های شهری با رویکرد پدافند غیرعامل (مورد پژوهی: ناحیه یک شهر یاسوج)، فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 10، شماره 36، صص 33-46.
نیک پور، عامر؛ لطفی، صدیقه؛ یاراحمدی، منصوره (1400) ارزیابی میزان تاب آوری شهر نورآباد ممسنی در برابر سوانح طبیعی )زلزله 1(. ، فصلنامه مدیریت بحر ان، دوره 10، شماره 1، صص 57-71.
منصوری، سید امین؛ افقه، سید مرتضی (1396) بررسی وضعیت تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی ایران با رویکرد پدافند غیرعاملفصلنامه اقتصاد دفاعدوره 2، شماره 6، صص 27-34.
وقاری، مژگان؛ حسینی امینی، حسن؛ حمزه نیستانی، مریم (1393) ارزیابی میزان آسیب پذیری معابر شهری و شبکه های ارتباطی منطقه ده شهرداری تهران بر اساس اصول پدافند غیر عامل، فصلنامه پدافند غیرعامل، دوره 5، شماره 3، صص 21-34.
Faggio, G., & Silva, O. (2014). Self-employment and entrepreneurship in urban and rural labour markets. Journal of Urban Economics84, 67-85.‏
Goh, H. C. (2015). Nature and Community-based tourism (CBT) for poverty alleviation: A case study of Lower Kinabatangan, East Malaysia. Geografia11(3).‏
Ningrum, R., et al., 2020. Analysis of Physical Vulnerability Assessment Due to 2015 Swarm Earthquake Based on Amplification Zone in Jailolo District. 5th International Conference on Food, Agriculture and Natural Resources (FANRes 2019), Advances in Engineering Research, 194: 306- 310. Available at: http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/.
Wa, L., & Baravikova, A. (2021). Understandings of urban resilience meanings and principles across Europe. Cities108, 102985.
Zhang, Y., Zhao, W., Chen, X., Jun, C., Hao, J., Tang, X., & Zhai, J. (2021). Assessment on the effectiveness of urban stormwater management. Water13(1), 4.

  • تاریخ دریافت 02 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 12 مرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 16 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402