مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های کلیدی مؤثر بر تحقق عدالت فضایی از منظر شهرهای خلاق(مطالعه موردی: شهر بناب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.22034/jget.2023.154401
چکیده
مقدمه:  امروزه شهر به عنوان مکان و بستری جهت انجام فعالیت­های انسانی باید بتواند پاسخگوی نیازهای حقیقی ساکنانش و نیز تمایلات آنان باشد و در عین حال بتواند زمینه را برای بروز خلاقیت شهروندان فراهم کنند، اما در عمل شهرها توانایی لازم جهت توزیع بهینه و عدالت محور زیرساخت­ها را ندارند که این امر ریشه در روش­های سنتی و غلط مدیریت شهری دارد. عدم توزیع بهینه زیرساخت­های شهر، منابع از بروز خلاقیت و در نهایت تحقق شهر خلاق می­شود و از طرفی بین شهر خلاق و شهر عدالت محور نیز ارتباط متقابلی وجود دارد.
هدف:  پژوهش حاضر با هدف بررسی و سنجش عدالت فضایی در برخورداری از زیرساخت­های شهری از منظر شهر خلاق در شهر بناب صورت گرفته است.
روش شناسی: روش پژوهش، بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی –تحلیلی است. در این راستا هشت شاخص گردشگری، ارتباطی، صنعتی، دانشگاهی و آموزشی، اجتماعی، فرهنگ و هنر، معماری و شهرسازی، مدیریتی مورد بررسی قرار گرفته است. جهت شناخت وضعیت نواحی 12گانه شهر بناب از لحاظ برخورداری از خدمات و امکانات از منظر شهر خلاق، با استفاده از روش آینده­پژوهی مبتنی بر نرم­افزار میک مک و  مدل­های تصمیم­گیری چند معیاره (فرایند تحلیل شبکه وزن دهی و مدل تصمیم گیری چند معیاره الکتر) مورد بررسی قرار گرفت.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ شامل شهر بناب در استان آذربایجان شرقی می­باشد که دارای 12 ناحیه است. 
یافته­ ها و بحث:  نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل‌های به عمل آمده با استفاده از میک مک نشان داد که به ترتیب مؤلفه­های کباب بناب، موقعیت ارتباطی و فعالیت صنایع سنگین به عنوان سه مؤلفه­ای هستند که بیشترین میزان اثرگذاری در را تحقق عدالت فضایی از منظر شهر خلاق در شهر میانه­اندام بناب دارند. همچنین نتایج یافته ­ها با استفاده از روش الکتر نشان داد که توزیع زیرساخت در سطح نواحی متعادل نیست. در این میان بیشترین امتیاز مربوط به نواحی 11و6 است.
نتیجه­ گیری: در نهایت با توجه به یافته­های پژوهش پیشنهادهای کاربردی در زمینه دسترسی به شهر خلاق و بهبود وضعیت شاخص­های عدالت فضایی در شهرها ارائه گردیده است. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امان­پور، سعید؛ علیزاده، هادی؛ دامن باغ، صفیه (1395). ارزیابی میزان توسعه یافتگی شهرستان های استان کرمانشاه از لحاظ برخورداری از شاخص­های خدمات شهری، فصل نامه آمایش محیط، شماره23، صص126-106.
باقری کشکولی، علی؛ ضرابی، اصغر؛ موسوی، میرنجف (1398). اولویت بندی عوامل مؤثر در تحقق پذیری شهر خلاق با رویکرد ارزیابی شاخص های توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی: شهرهای استان یزد)، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، سال 17، شماره 1، صص 23-51.
تقوایی، مسعود؛ پورباقری، علیرضا؛ شفیعی، مرجان (1401). تحلیل شاخصهای موثر بر تحقق شهر خلاق، مطالعه موردی: شهر شیراز، فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، سال 9، شماره 31، صص 171-198.
تقوایی، مسعود؛ کیومرثی، حسین (1390)،. سطح بندی محلات شهری بر اساس میزان بهره­مندی از امکانات و خدمات شهری با بهره­گیری از تکنیک TOPSIS (مطالعه موردی: محلات شهر آباده)، مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال دوم، شماره5، صص42-23.
تیربند، مجید؛ اذانی، مهری (1391). توزیع امکانات و خدمات شهری بر اساس عدالت اجتماعی (مورد شهر یاسوج)، جامعه­شناسی کاربردی، سال بیست و سوم، شماره پیاپی46، شماره2، صص138-109.
جاجرمی، کاظم و ابراهیم، کلته (1384). شهر و عدالت درشهر مطالعه موردی: گنبد قابوس، فصلنامه سرزمین واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد، سال دوم، شماره 6.
حبیبی، کیومرث؛ زاده هوشمند، علی؛ مرادی مسیحی، واراز؛ ولدبیگی، سیوان؛ وفایی، ساسان (1390). بررسی و تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی شهر سنندج، معماری و شهرسازی آرمانشهر، سال 4، شماره 7، صص103-112
حکمت­نیا، حسن؛ موسوی، میرنجف (1392). کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه­ریزی شهری و ناحیه­ای، چاپ سوم، انتشارات آزادپیما.
دادش­پور، هاشم؛ رستمی، فرامرز، (1390). سنجش عدالت فضایی یکپارچه خدمات عمومی شهری براساس توزیع جمعیت، قابلیت دسترسی و کارایی در شهر یاسوج، مطالعات و پژوهشهای شهری و منطقه­ای، سال سوم، شماره 10، صص 22-1.
دالوند، هنگامه؛ شاطریان، محسن؛ حیدری، رسول (1400). مدل‌سازی تأثیر زیست پذیری بر کیفیت زندگی مبتنی بر نظرسنجی عمومی مطالعه موردی: شهر دورود، فصلنامه شهر پایدار، 4(1): 71-86.
رهنما، محمدرحیم؛ جواد، ذبیحی (1390). تحلیل توزیع تسهیلات عمومی شهری در راستای عدالت فضایی با مدل یکپارچه دسترسی در مشهد، جغرافیا و توسعه، شماره23، صص26-5.
زیاری، کرامت اله؛ مهریان بهنمیری، معصومه؛ مهدی، علی (1392). بررسی و سنجش عدالت فضاییِ بهره­مندی از خدمات عمومی شهری براساس توزیع جمعیت و قابلیت دسترسی در شهر بابلسر، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 13، شماره 28، 217-241.
شریفی،عبدالنبی، (1385). «عدالت اجتماعی و شهر:تحلیلی بر نابرابری های منطقه ای در شهر اهواز»، پایان نامه دوره دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران.
شماعی، علی؛ تابعی، نادر؛ حمیدی، محمدسعید (1393). به­کارگیری روش تحلیل تصمیم­گیری چندمتغیره الکتر در رتبه­بندی مناطق شهر اهواز، برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره هجدهم، شماره1.
صالحی امیری، سیدرضا؛ رضایی، زهرا (1397). بررسی مفهوم عدالت اجتماعی، تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، پژوهش­نامه شماره 26، صص36-11.
طالبی، محمد علی؛ رهنما، محمدتقی؛ قربانی نژاد، ریباژ (1399). آسیب‌شناسی موانع تحقق حکمروایی خوب شهری در شهرهای میانی مطالعه موردی: شهر نیشابور، فصلنامه شهر پایدار، 3(4): 43-57.
فتوحی مهربانی، باقر؛ کلانتری، محسن؛ رجایی، سید عباس (1395). شهر خلاق و شاخص های شهر خلاق ایرانی، فصلنامه جغرافیا، سال 14، شماره 51 14، صص 101-118.
کامران، حسن و همکاران (1389). «سطح بندی خدمات شهری در مناطق کلان شهر تهران»، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، شماره 1.
کریمیان، مریم و مولایی، نصرالله (1395). ارزیابی عدالت فضایی مراکزآموزشی در شهر زاهدان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS، فصلنامه علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی، سال دوازدهم، شماره 40.
مجنونی توتاخانه، علی (1399). شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر شکل‌گیری شهرهای خلاق میانه اندام با استفاده از آینده­پژوهی (مطالعه موردی: شهر بناب)، فصلنامه هویت شهر، 14(3): 75-88.
نظم فر، حسین؛ آفتاب، احمد؛ غفاری گیلانده، عطا؛ موسوی، میرنجف (1397). تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر برنامه‌ریزی شهر خلاق (مطالعۀ موردی: ارومیه)، فصلنامه پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، سال 6، شماره 1، صص 1-22.
وارثی، حمیدرضا؛ قائدرحمتی، صفر؛ باستانی­فر، ایمان (1386). بررسی اثرات توزیع خدمات شهری در عدم تعادل فضایی جمعیت مطالعه موردی؛ مناطق شهر اصفهان، مجله جغرافیا و توسعه، شماره27، صص106-91.
Andron, S. (2018). Selling streetness as experience: The role of street art tours in branding the creative city. The Sociological Review, 66(5), 1036-1057.
Bono, Filipa& et al (2007) , "Regional Inequalities in Consumption Patterns: A Multilevel Approach to the Case of Italy", International Statistical Review, Vol. 75, NO.1
Borén, T., & Young, C. (2021). Policy mobilities as informal processes: evidence from “creative city” policy-making in Gdańsk and Stockholm. Urban geography, 42(4), 551-569.
Comunian, R., & Faggian, A. (2014). Creative graduates and creative cities: exploring the geography of creative education in the UK. International journal of cultural and creative industries, 1(2), 19-34.
Cook, N., & Butz, D. A. (2019). Mobilities, mobility justice and social justice: Routledge London:
Hamidi, A., Salaripour, A., & Hesam, M. (2021). Evaluation of urban management policies in utilizing creative city brand, case study: Rasht city, Iran. Geographical Urban Planning Research (GUPR), 9(2), 439-461.
Karvelyte, K. (2020). Shifting meanings in changing contexts: the role of the creative city in Shanghai, Hong Kong and Taipei. International Journal of Cultural Policy, 26(2), 166-183.
Li, Yingru. Dennis Wei, Y. H (2010), the spatial-temporal hierarchy of regional inequality of China, Applied Geography, 30. pp, 303-316
Liao, Felix H.F. Dennis Wei,Yehua (2012), Dynamics, space, and regional inequality in provincial China: A case Stdy of Guangdong province, Applied Geography, 35. pp. 71-83
Majnouni-Toutakhane, A., & Sareban, V. H. (2019). Promotion of Urban Resilience with Citizens’ Local Participation Approach Case Study: Bonab City. Journal of Engineering Research, 7(1): 21-32
Matovic, M., & Del Valle, R. S. S. (2020). On the creative city concept. Journal of Cultural Management and Cultural Policy/Zeitschrift für Kulturmanagement und Kulturpolitik, 6(1), 35-52.
Moroni, S. (2020). The just city. Three background issues: Institutional justice and spatial justice, social justice and distributive justice, concept of justice and conceptions of justice. Planning Theory, 19(3), 251-267.
Muftiadi, A., & Raharja, S. u. J. (2018). Pattern of Production Operation in the Creative Industry: A Study in Bandung Creative City. Review of Integrative Business and Economics Research, 7, 137-148.
Suhaimi, D. M. (2020). Systematic Literature Review: Mapping George Town as a UNESCO Creative City.
Toutakhane, A. M. (2018). Influencing Factors on Performance of Social Behavior Settings at Parks and Green Spaces of Tabriz. Journal of Urban and Regional Analysis, 10(2), 199-215.
Vanolo, A. (2008). The image of the creative city: Some reflections on urban branding in Turin. Journal of Cities, 25(6), 370-382.
Wan, Y. K. P., & Choi, S.-h. (2022). Food Tourists and Food Image in a Creative City of Gastronomy in Macao, China. Journal of China Tourism Research, 18(2), 376-396.
Yu, Danlin & Yehu Dennis Wei (2003), " Analyzing Regional Inequality in Post-Mao China in GIS Environment", Eurasian Geography and Economic, Vol. 144.

  • تاریخ دریافت 03 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری 31 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402