مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارزیابی میزان رضایتمندی زنان سرپرست خانوار از محیط ‏های مسکونی در سکونتگاه ‏های غیررسمی ( مطالعة موردی: محلة اسلام‏ آباد زنجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش ‏آموختة کارشناسی ‏ارشد گروه جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/jget.2023.154400
چکیده
مقدمه:  بررسی و ارزیابی ابعاد رضایتمندی سکونتی سرپرستان خانوار در مقیاس سکونتگاه‏های غیررسمی و همچنین با تأکید بر زنان سرپرست خانوار بسیار حائز اهمیت است. چرا که زنان سرپرست خانوار در سکونتگاه‏های غیررسمی به عنوان اقشار آسیب‏پذیر اجتماع شهری محسوب می‏شوند که اغلب از حداقل خدمات شهروندی محروم هستند.
هدف:  هدف اصلی پژوهش حاضر، ارزیابی میزان رضایت‏مندی زنان سرپرست خانوار از محیط مسکونی خود در سکونتگاه‏های غیررسمی محلة اسلام‏آباد زنجان است.
روش شناسی:  این پژوهش از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردی و از نظر ماهیت و روش، از نوع تحقیقات توصیفی – تحلیلی است. داده‏های پژوهش با استفاده از مطالعات کتابخانه‏ای و بررسی میدانی گردآوری شده و حجم نمونه هم براساس فرمول کوکران معادل 380 نفر برآورد شده است. شاخص‏های تعیین شده در این پژوهش به ترتیب شاخص «کالبدی» با 8 گویه، شاخص «اقتصادی» با 8 گویه، شاخص «بهداشتی» با 4 گویه، شاخص «اجتماعی» با 8 گویه و شاخص «رفاهی» با 4 گویه هستند. برای تجزیه و تحلیل داده‏ها از روش پرسش‏نامه و آزمون‏های تی تک نمونه‏ای، تحلیل واریانس یکطرفه، آزمون تعقیبی شفه، فریدمن و کروسکال والیس استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  محلة اسلام آباد واقع در محدودة شهرداری منطقة یک شهر زنجان است.
یافته­ ها و بحث:  نتایج تحلیل داده‏ها و پرسش‏نامه‏ها حاکی از آن است که از نظر زنان سرپرست خانوار در محلة اسلام‏آباد زنجان در میان مؤلفه‏های مورد مطالعه، مؤلفة «اجتماعی» با میانگین 43/3 بیشترین اهمیت را دارد. همچنین به ترتیب مؤلفه‏های «کالبدی» با میانگین 17/3، «بهداشتی» با میانگین 98/2، «رفاهی» با میانگین 88/2 و در نهایت «اقتصادی» با میانگین 54/2 در رتبه‏های دوم تا پنجم قرار گرفته‏اند. رتبه‏بندی مذکور بیانگر آن است که میزان اهمیت مؤلفه‏های رضایتمندی سکونتی از نظر زنان سرپرست خانوار در محلة اسلام‏آباد زنجان یکسان نیست. یافته‏های دیگر پژوهش نشان می‏دهد بین رضایتمندی سکونتی زنان سرپرست خانوار در محلة هدف با تحصیلات آنان تفاوت معناداری وجود دارد و افراد با تحصیلات عالی دانشگاهی در مقایسه با افراد با تحصیلات کمتر رضایتمندی بیشتری نسبت به مؤلفه‏های رضایتمندی سکونتی دارند.
نتیجه ­گیری: به طور کلی رضایتمندی زنان سرپرست خانوار از محیط مسکونی خود با میانگین عددی 13/2 پایین‏تر از حد متوسط می‏باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، پروین، چاره‏جو، فرزین، (1400)، «بررسی میزان رضایتمندی ساکنان مسکن مهر از کیفیت سکونتی آن با رویکردی ویژه به شاخص‏های مسکن پایدار»، فصلنامة علمی برنامه‏ریزی فضایی، سال یازدهم، شمارة 1، ص 158.
اسکوئی ‏ارس، علی، حکیمی، هادی، (1400)، «سنجش شاخص‏های سرزندگی شهری در سکونتگاه‏های غیررسمی (مطالعة موردی: سیلاب قوشخانة تبریز)»، نشریة پژوهش‏های جغرافیای برنامه‏ریزی شهری، سال نهم، شمارة 1، ص 143-163.
الله‏یاری‏ اصلی‏ارده، شمیلا، جعفری مهرآبادی، مریم، شکرگزار، اصغر، (1396)، «سنجش کیفیت محیط اجتماعی و فیزیکی محلات مسکونی با رویکرد رضایتمندی سکونتی (مطالعة موردی: شهر رشت)»، فصلنامة جغرافیا، سال پانزدهم، شمارة 55، ص 155.
الله‏یاری ‏اصلی‏ارده، شمیلا، جعفری مهرآبادی، مریم، شکرگزار، اصغر، (1396)، «سنجش کیفیت محیط سکونتی محلات شهری (مطالعة موردی: محلات خرمشهر و ضیابری شهر رشت»، نشریة پژوهش‏های جغرافیای برنامه‏ریزی شهری، سال پنجم، شمارة 1، ص 108.
جهان‏بین، رضا، بابایی‏اقدم، فریدون، روستایی، شهریور، اصغری‏زمانی، اکبر، (1399)، «تحلیل و سنجش عوامل اقتصادی مؤثر بر توانمندسازی زنان در محلات فرودست شهری (مطالعة موردی: سکونتگاه‏های غیررسمی شهر ایلام)»، نشریة پژوهش‏های جغرافیای انسانی، سال پنجاه‏و‏دوم، شمارة 1، ص 304.
حاجی‏حسینی، مهدی، شهابیان، پویان، (1393)، «بررسی میزان رضایتمندی سکونتی در محلة سهیل تهران»، فصلنامة معماری و شهرسازی آرمانشهر، سال هفتم، شمارة 13، ص 262-261.
حیدری، محمدتقی، حضرتی، مجید، (1399)، «تبیین نقش امنیت اجتماعی در ارتقاء مؤلفه‏های سلامت اجتماعی محلات اسکان غیررسمی»، فصلنامة علمی-پژوهشی مطالعات برنامه‏ریزی سکونتگاه‏های انسانی، سال پانزدهم، شمارة 1، ص 240.
حیدری، محمدتقی، محمدی، شهرام، (1399)، «تحلیل و ارزیابی آسیب‏های اجتماعی در محلات دارای اسکان غیررسمی (مطالعة موردی: محلة اسلام‏آباد-شهر زنجان)»، فصلنامة علمی پژوهش و برنامه‏ریزی شهری، سال یازدهم، شمارة 40، ص60.
حیدری، محمد جواد، لطفی، فاطمه، (1394)، «ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه‏های غیررسمی در شهر زنجان (مطالعة موردی: محلة اسلام‏آباد)»، فصل‏نامة جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری چشم‏انداز زاگرس، سال هفتم، شمارة 26، ص 158.
   خراسانی‏مقدم، صبا، یزدانفر، عباسی، حسینی، باقر، (1394)، «بررسی شاخص‏های کیفیت زندگی مؤثّر بر میزان رضایتمندی ساکنان سکونتگاه‏های غیررسمی (مطالعة ‏‏موردی: محلة‏ فرحزاد تهران-فرحزاد شمالی)»، نشریة پژوهش‏های جغرافیای انسانی، سال چهل‏و‏هفتم، شمارة 1، ص 117-97.
درستکار، احسان، ودایع‏خیری، رقیه، (1398). «سنجش کیفیت زندگی بر مبنای رضایتمندی سکونتی (ممطالة موردی: محلة گلشن تهران )»، فصلنامة علوم و تکنولوژی محیط زیست، سال بیست‏و‏یکم، شمارة 10، ص 246-247.
ریک ون پل، (1390)، «رویکردها و روش‏های سنجش کیفیت محیط مسکونی شهری»، ترجمة دکتر مجتبی رفیعیان و جمشید مولودی، آذرخش، تهران، ص 9.
سالنامة آماری استان زنجان، (1398)، «سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی استان زنجان»، معاونت آمار و اطلاعات، سازمان برنامه و بودجة کشور، چاپ اول، ص 141.
ستاروی‏وند، ملیحه، (1399)، «توانمندسازی کارآفرین مبنا در سکونتگاه‏های غیررسمی با تأکید بر زنان سرپرست خانوار (نمونة موردی: شهرک شهید رجایی مشهد»، پایان‏نامة کارشناسی‏ارشد، رشتة برنامه‏ریزی شهری، دانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‏المللی امام رضا (ع)، مشهد.
سجادزاده، حسن، ایزدی، محمدسعید، حقی، محمدرضا، (1395)، «راهبردهای ارتقاء کیفیت محیطی سکونتگاه‏های غیررسمی بر مبنای نظرات ساکنین، نمونة مطالعه: محلة حصار در شهر همدان»، فصلنامة محیط‏شناسی، سال چهل‏و‏دوم، شمارة 1، ص 96-81.
شکر‏گذار، اصغر، نعمتی علیکان، حسین، شکاک نالوس، عزیز، عابدینی، غلامرضا، (1397)، «سنجش کیفیت محیط سکونت شهری با رویکرد رضایتمندی مبتنی بر دیدگاه تجربی (نمونة موردی: شهر ارومیه)»، فصلنامة مطالعات محیطی هفت‏ حصار، سال ششم، شمارة 24، ص 97.
سوری، فاطمه، سجادی، ژیلا، فنی، زهره، (1395)، «تحلیلی جغرافیایی بر نقش توانمندسازی زنان در بهسازی سکونتگاه‏های غیررسمی»، نخستین همایش بین‏المللی زنان و زندگی شهری، تهران، ص 2.
سهم‏پور، حسن، معروف‏نژاد، عباس، (1400)، «واکاوی میزان رضایتمندی ساکنان سکونتگاه‏های غیررسمی با استفاده از مدل کداس (نمونة موردی: شهر بندر امام خمینی»، فصلنامة جفرافیا و مطالعات محیطی، سال دهم، شمارة 40، ص 40-21.
شالچی، سمیه، (1395)، «بررسی وضعیت طرد اجتماعی زنان ساکن در سکونتگاه‏های غیررسمی (مطالعة موردی: زنان ساکن در محلة اسلام‏آباد کلانشهر تهران)»، نخستین همایش بین‏المللی زنان و زندگی شهری، تهران، ص 1.
شعبان، مریم، قویدل، نوشین، (1400)، «ارتباط بین سبک زندگی سلامت‏ محور و سلامت اجتماعی زنان سرپرست خانوار حاشیه‏نشین شهر کرج»، نشریة دانشگاه علوم پزشکی البرز، سال دهم، شمارة 2، ص 198.
شمس، مجید، پرهیز، فریاد، مهدنژاد، حافظ، قمری، مصطفی، محمدی، کاوه، (1391)، «تحلیل رابطة جرم و تراکم جمعیت در بلوک‏های آماری با استفاده از سامانه‏های اطلاعات جغرافیایی (GIS)؛ مطالعة موردی: منطقة اسکان غیررسمی اسلام‏آباد زنجان)»، مجلة پژوهش و برنامه‏ریزی شهری، سال سوم، شمارة 8، ص 22.
صیامی، قدیر، ستاری‏وند، ملیحه، (1400)، «تحلیل استراتژیک از راهبردهای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار در سکونتگاه‏های غیررسمی با تأکید بر کارآفرینی مطالعة موردی: محلات انصار و اروند در شهرک شهید رجایی مشهد»، فصلنامة زن در توسعه و سیاست، سال نوزدهم، شمارة 3، ص 406.
نجفی، سعید، احدنژاد‏ روشتی، محسن، دویران، اسماعیل، (1394)، «ارزیابی کیفیت زندگی در سکونتگاه‏های غیررسمی شهرها مورد‏شناسی: محلة اسلام‏آباد شهر زنجان»، فصلنامة جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‏ای، سال پنجم، شمارة 16، ص 81.
نصیری‏هنده‏خاله، امیر، انتخابی، شهرام، حسین‏زاده، پریسا، (1399)، «کیفیت منظر سکونتگاه‏های پیراشهری غیررسمی از دیدگاه ذی‏نفعان مورد: محلة خط چهار حصار کلانشهر کرج»، مجلة توسعة فضاهای پیراشهری، سال دوم، شمارة 2، ص 32-17.
نوری‏ایمانی، الهام، سعیدنیا، احمد، ملک افضلی، علی اصغر، (1398)، «سنجش رضایتمندی کیفیت محیط سکونتی از دیدگاه ساکنین مسکن مهر با تأکید بر بعد کالبدی-بصری (نمونة موردی: شهر اردبیل)»، فصلنامة مطالعات مدیریت شهری، سال یازدهم، شمارة 40، ص 25.
مرکز آمار ایران، (1395)، «سرشماری عمومی نفوس و مسکن».
مؤمنی‏زاده، ندا، (1393)، «تحلیل مقایسه‏ای در خصوص زنان سرپرست خانوار»، مجلة اقتصادی، سال چهاردهم، شمارة 3 و 4، ص 97.
Akinsola, Henry A, Popovich, Judith M, (2002) “The Quality of Life of Families of Fwmale-Headed Households in Botsawana: A Secondary Analysis of Case Studies”, Health Care for Women International, 23:6-7, Pp: 761-772.
Choudhury, I. (2005). “A Conceptual Model of Resident Satisfaction with Reference to Neighborhood Composition”.
Fazli Sabri, Mohamad, Moga Dass, Thinagaran, Burhan, Nik Ahmad Sufian, Abdul Rahim Abdul Wahab, Husniyah, Wijekoon, Rusitha, Simanjuntak, Megawati, (2021). “Determinants of Life Satisfaction among Female-Headed Households in Malaysia”. International Journal of Business and Society, 22(1), Pp: 276-295.
Francescato, G., Weidemann, S., and Anderson, J.R. (1987). “Residential Satisfaction: Its Uses and Limitations in Housing Research, in van Vliet-, W., H. Choldin, W. Michelson, and D. Popenoe (eds.)” Housing and Neighborhoods, Theoretical and Empirical Contributions, New York: Greenwood Press.
Ghosh, S. (2006), “Residential Differentiation, Mobility and Satisfaction”.
Khaef, S & Zebardast, E (2015), “Assessing quality of life dimensions in deteriorated inner areas: a case from Javadieh neighborhood in Tehran metropolis, open access. In: Social indicators research, In Press.
Laux, Sharon C, Cook, Christine C, (1994), “Female-Headed Households in Nonmetropolitan Areas: Housing and Demographic Characteristics”, Journal of Family and Economic, Vol. 15(4), Pp: 301-316.
Mohammadi, (2021), “The relationship between parental stress and quality of life (Case study: female-headed households in Isfahan, Iran)”, Laplage in Review, 7(2), Pp:86-93.
Opoko, Akunnaya P, Oluwatayo, Adedapo A, Ezema, Isidore C, Abigail Opoko, Chidinma, (2016), “Residents’ Perception of Housing Quality in an Informal Settlement”, International Journal of Applied Engineering Volume 11, Number 4, Pp: 2525-2534.
Speare, A., Jr. (1974). “Residential Satisfaction as an Intervening Variable in Residential Mobility”. Demography, 11, Pp: 173-188.
Teck-Hong, T. (2012), “Housing satisfaction in medium-and high-cost housing: The case of Greater Kuala Lumpur, Malaysia”, Habitat International, 36(1): Pp: 108.

  • تاریخ دریافت 15 دی 1400
  • تاریخ بازنگری 21 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402