مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

کاربرد GIS در زمینه تحلیل رابطه بین ازدحام شهری (توزیع ناهمگونی جمعیت) وپیشرفت تحصیلی (مطالعه موردی: شهر اردبیل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پسادکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/jget.2023.154397
چکیده
مقدمه: اطلاع از وجود روابط بین ازدحام شهری با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان، گام مهمی در تعیین سرانه‌های کاربری‌های آموزشی در مقاطع مختلف تحصیلی و تلاش برای برنامه­ریزی هر چه بهتر خواهد بود
هدف: هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل وجود یا عدم وجود رابطه بین ازدحام جمعیتی و پیشرفت تحصیلی در دبستان‌های شهر اردبیل می‌باشد.
روش شناسی: عنوان و اهداف تحقیق مؤید اجرای تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی - همبستگی است؛ که طی آن تراکم جمعیت به عنوان شاخص ملاک ازدحام شهری و میانگین معدل دانش‌آموزان پنجم ابتدایی دبستان‌های دولتی پسرانه به عنوان متغیر وابسته مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، جامعه آماری شامل دانش‌آموزان 10 دبستان دولتی شهر اردبیل در پنج گروه تراکمی می‌باشد. داده‌های تحقیق با استفاده از آمار جمعیتی حوزه‌ها و بلوک‌های آماری سرشماری سال 1390 مرکز آمار ایران و همچنین معاونت آمار سازمان آموزش و پرورش استان اردبیل جمع‌آوری گردیده و بانک اطلاعاتی مربوطه در محیط GIS تشکیل گردید. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون آماری اسپیرمن استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: شهر اردبیل به عنوان مرکزیت اداری – سیاسی استان اردبیل بر اساس آخرین سرشماری رسمی کشور در سال  1395 دارای جمعیت،  525702 نفر و مساحت بیش از 6100 هکتار می باشد. همچنین این شهر داری 5 منطقه شهری است.
یافته­ ها و بحث: تحلیل معناداری رابطه بین شاخص تراکم جمعیتی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان پایه پنجم مدارس انتخابی شهر اردبیل با توجه به طبقه‌بندی تراکمی شهر صورت گرفت. بر این اساس کل شهر به 5 طبقه تراکمی تقسیم گردید و در هر طبقه 2 مدرسه انتخاب شدند. تحلیل مکانی مدارس انتخاب شده بیانگر معناداری رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته تحقیق می‌باشد. بدین ترتیب که با کاهش میزان تراکم جمعیتی، میزان پیشرفت تحصیلی بیشتر می‌شود. تنها مورد استثنایی، طبقه تراکمی بسیار بالا می‌باشد که علیرغم قرار گرفتن در دامنه با پیشرفت تحصیلی نامطلوب، از نظم سلسله مراتبی تبعیت ننموده است.
نتیجه­ گیری: ازدحام جمعیتی اثرات منفی بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان محدوده مورد مطالعه داشته است.
کلیدواژه‌ها

ابوالقاسمی، عباس.  جوانمیری،  لیلا. (1391). نقش مطلوبیت اجتماعی، سلامت روانی و خود کارآمدی در پیش بینی پیشرفت تحصیلی
     دانش آموزان دختر. مجله روان شناسی مدرسه، شماره 2.
اطهاری، کمال. (1376). مقدمه­ای بر رابطه جامعه و فضا. مجلة معماری و شهرسازی، شماره 10 و 11.
انصاری فرد، بهناز. لسانی، مهدی. غضنفرپور، حسین. خیاط زاده، احمد .(1394). کاربرد روش فازی و AHP در جانمایی مدارس ابتدایی در
     ناحیة یک آموزشی شهر کرمان. مطالعات نواحی شهری، شماره 3.
بابائی اقدم، فریدون. حسین زاده دلیر، کریم. صدر موسوی، میرستار . (1386). تحلیل اکولوژیکی ازدحام شهری در حواشی شهر تبریز. مجله
     جغرافیا و توسعه، شماره 9.
بیانلو، یوسف. منصوریان، محمدکریم، (1385). رابطه تراکم جمعیت با میزان و نوع جرم. مجله رفاه اجتماعی، شماره 22، صص 56-29.
رستگار، احمد. حجازی، الهه. غلامعلی لواسانی، مسعود. جهرمی، قربان، (1388). باورهای هوشی و پیشرفت تحصیلی: نقش اهداف پیشرفت و درگیری تحصیلی. پژوهش‌های روان شناختی، شماره 1 و 2.
زلینسکی، ویلبر. (1370). مقدمه­ای بر جغرافیایی جمعیت، ترجمه فیروز جمالی، تهران: انتشارات سمت.
ساکی، رضا، (1389). عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در دبیرستان­های شهر تهران.  فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 101.
سیف، علی اکبر، (1383). روا نشناسی پرورشی (روا نشناسی یادگیری و آموزش).  ویراست نو، چاپ آگاه.
شکویی، حسین، (1390). اندیشه های نو در فلسفه جغرافیا، فلسفه های محیطی و مکتب‌های جغرافیایی. تهران: موسسه جغرافیایی و
     کارتوگرافی گیتاشناسی.
شیعه، اسماعیل،(1375).، درآمدی بر مبانی برنامه ریزی شهری. تهران: دانشگاه علم و صنعت.
صبحی قراملکی، ناصر، (1391). پیش بینی انگیزه‌ی پیشرفت تحصیلی بر اساس هوش هیجانی دانش آموزان. مجله روانشناسی مدرسه،
     شماره 3.
عباسی اسفجیر، علی اصغر، قربانی اصل، ولی الله، (1395). نقش مولفه­های اجتماعی در پیشگیری از جرائم شهری (سرقت و مواد مخدر)
     نمونه موردی منطقه سه شهر ساری، مطالعات جامعه شناختی شهری، سال ششم، شماره 20.
ظیمی، نورالدین، زالی، نادر، آزاده، سیدرضا، (1395). تحلیل الگوهای توسعه فیزیکی شهرهای ایران با توجه به متغیرهای جمعیتی، طبیعی و
     کالبدی، پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره 48، شماره 3.
فخاریان، اسماعیل. تقربی، زهرا. میرحسینی، فخرالسادات. رسولی نژاد، سید اصغر. اکبری، حسین . عاملی ، حسین، (1388). اعتبار پیش
     بینی معدل در پیشرفت تحصیلی. مجله راهبردهای آموزشی. شماره 4.
فرج زاده، منوچهر. رستمی، مسلم، (1383). ارزیابی و مکان گزینی مراکز آموزش شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مطالعه
     موردی شهرک معلم کرمانشاه. فصلنامه مدرس علوم انسانی، شماره 1.
فرید، یدالله، (1353). جغرافیای جمعیت. تبریز: چاپ دوم، انتشارات دانشگاه آذرابادگان.
معاونت آمار، (1386). نقشه‌ها و جداول حوزه‌ها و بلوک‌های آماری شهر اردبیل. تهران: مرکز آمار ایران.
مقصودپور، محمد علی، (1395). تأثیر توزیع ناهمگون جمعیت بر رشد اقتصادی ایران: مطالعه موردی مراکز استان­های ایران در سال­های
     1393-1355. پژوهش­های رشد و توسعه اقتصادی، شماره 24.
موسوی، میر نجف. حسینی، سید علی. قربانی، فرامرز، (1390). مکان بابی بهینه فضاهای آموزشی (دبیرستان) با استفاده از  GIS مطالعه
     موردی: شهر میاندوآب.  فصلنامه جغرافیای ناحیه ای، شماره 7.
مویدفر، رضا، نیک پسند، حمید، (1395).  تاثیر ازدحام جمعیت در ساعات پیک بر استفاده مسافران از مترو، پژوهشنامه حمل و نقل، سال
     سیزدهم، شماره 2.
مهدوی، مسعود، 1390، مبانی جغرافیای جمعیت. تهران: انتشارات قومس.
میکائیلی، رضا، (1383). تعیین الگوی مکان یابی فضاهای آموزشی شهرساری در مدارس راهنمایی. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت
     معلم.
Ahmadi , A., Shojaeean, A., Salari, m, m., Rabbani, T, M. (2011), Tourists optimal path-finding by GIS (case
     study: historical texture of Sanandaj). 5th Symposium on Advances in Science and Technology (5thsastech(
Alison, G, W. (2001).  Definitions of Crowding and the Effects of on Health: A Literature Review. New zeland:
     Ministry of Social Policy Literature Review.
Veronica, G.T., Susan. S . (2005),  Toward an Urban Psychology: Research, Action, and Policy, United states:
     American Psychological.
Wikipedia. 2018. Ecological psychology.

  • تاریخ دریافت 17 آبان 1397
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402