مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

توسعه شهر دانش بنیان به عنوان استراتژی رشد هوشمند کلانشهر شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد مهندسی عمران گرایش سنجش از دور و GIS، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران.
10.22034/jget.2023.153136
چکیده
مقدمه:  روند رو به رشد جهانی شدن و شکل‌گیری اقتصاد دانش بنیان و افزایش اهمیت بُعد فضایی تولید، به اشتراک­گذاری و استفاده از دانش، باعث قوت یافتن این اندیشه که رقابت‌پذیری شهر‌ها وابسته به میزان تولید، به اشتراک گذاری و استفاده از دانش در اقتصاد شهری می­باشد، شده است. در نتیجه مناطق شهری که کانون‌‌های اصلی توسعه اقتصاد دانش بنیان هستند، با فرایند‌های پویایی از تجدید ساختار فضایی و اقتصادی تغییر می­پذیرند.
هدف:  این مقاله‌ با هدف اولویت‌‌ بندی عوامل توسعه دانش بنیان و رشد هوشمند در کلانشهر شیراز تدوین شده است.
روش شناسی:  این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی، از نظر متدولوژی، توصیفی - تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی می­باشد. برای جمع‌آوری اطلاعات و داده‌‌های مورد نیاز، از روش مطالعه اسنادی-کتابخانه‌ای و همچنین آمارنامه‌‌های سال 1395 استفاده گردید. در این راستا به روش دلفی، با نمونه‌گیری هدفمند، از دیدگاه‌‌های 30 کارشناس و خبره مرتبط با موضوع پژوهش برای جمع‌آوری داده‌‌های کمی و ارزش­گذاری شده در راستای متغیر‌های تبیین کنندة پژوهش بهره گرفته شده و برای پیشبرد اهداف و پرسش‌‌های پژوهش در قالب اولویت‌‌های عوامل توسعه دانش بنیان و رشد هوشمند در کلانشهر شیراز، از مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP در محیط نرم­افزاری Expert Choice استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو پژوهش در  شهر شیراز، مرکز استان فارس به طول ۴۰ کیلومتر و عرضی متفاوت بین ۱۵ تا ۳۰ کیلومتر با مساحت ۱۲۶۸ کیلومتر مربع به شکل مستطیل و از لحاظ جغرافیایی در جنوب غربی ایران و در‌ بخش مرکزی فارس قرار دارد.
یافته­ ها و بحث:  بر اساس نتایج تحلیل سلسله مراتبی، عوامل موثر اولویت­بندی شدند که طبق آن عامل اجتماعی-فرهنگی با وزن 295/0 در رتبه اول، عامل اقتصادی با وزن 225/0 در رتبه دوم، عامل نهادی-مدیریتی با وزن 187/0 در رتبه سوم و عامل محیط شهری با وزن 156/0 در رتبه آخر قرار دارند. سپس بنابر اولویت­ها، استراتژی رشد هوشمند کلانشهر شیراز در قالب پیشنهادات مطرح شده است.
نتیجه­ گیری: بر اساس نتایج تحلیل سلسله مراتبی، عوامل اجتماعی-فرهنگی در رتبه اول و عوامل محیط شهری در رتبه آخر قرار دارند. سپس معیارهای اجتماعی-فرهنگی و معیارهای دیگر عوامل اولویت بندی شدند که در عوامل اجتماعی-فرهنگی زیرساخت‌‌های اجتماعی با وزن 229/0 در رتبه اول و گوناگونی، شفافیت و پاسخگویی با وزن 132/0 در رتبه آخر قرار دارد. در عوامل اقتصادی معیار صنعت دانش بنیان با وزن298/0 در رتبه اول و صنعت خلاق با وزن 131/0 در رتبه آخر قرار دارد. در عوامل مدیریتی–نهادی معیار مدیریت زیرساخت‌‌ها با وزن 461/0 در رتبه اول، و معیار مدیریت رشد با وزن 208/0 در رتبه آخر قرار می‌گیرد. در عوامل محیط شهری توسعه پایدار شهری با وزن 3/0 در رتبه اول، و سیستم حمل و نقل هوشمند با وزن 138/0 در رتبه آخر قرار می گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، سعید، اکبری، نعمت الله و فرهمند، شکوفه، 1399، تحلیل تأثیرات اقتصادی سیاست دانشگاه های کارآفرین بر توسعه شهری دانش بنیان با رویکرد پویایی شناسی سیستم (مورد مطالعه: کلانشهر اصفهان)، فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، 8(3(پیاپی 31))، 59-78.
پوررمضان، عیسی، پورحسین روشن، حمید و علی اکبری، صدیقه، 1395، شهر دانش بنیان: استراتژی توسعه آینده شهر زنجان به عنوان یک شهر پایدار و خلاق، فصلنامه آمایش محیط، شماره 35، 171-192.
تقی‌زاده، محمد، ذاکری، عاطفه، تقی‌زاده، احمد، 1391، بررسی میزان آمادگی کلانشهر‌ها جهت تحقق شهر دانش مدار با تاکید بر زیرساخت‌‌های شهری (مطالعه موردی: شهر مشهد)، کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، سازمان‌‌ها و مراکز دولتی و عمومی، دانشگاه فردوسی مشهد، شهرداری مشهد، دوره4.
جمعه پور، محمود، عیسی لو، شهاب الدین، گودرزی، وحید و دوستی سبزی، بهزاد، 1396، تدوین راهبردهای توسعه شهری با رویکرد توسعه دانش بنیان (مورد مطالعه: شهر صنعتی اراک)، فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، 5(4(پیاپی 20))، 53-65.
خوارزمی، امیدعلی و نصرآبادی، حمیده و منتظریان، وحیده، 1392، ارزیابی ارتباط سطح ملی و محلی در جهت ایجاد شهرهای دانش بنیان در ایران: فرصت ها و چالش ها، اولین همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعه پایدار، تهران.
درویشی، یوسف، موغلی، مرضیه، 1399، واپایش مؤلفه های رشد هوشمند شهری در رویکرد توسعه پایدار شهری با استفاده از تکنیک تصمیم گیری چند معیاره (مطالعه موردی شهر اردبیل)، فصلنامه علمی- پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی، 12(4)، 369-384.
دهقانی، مصطفی، حقیقت نائینی، غلامرضا و زبردست، اسفندیار، 1400، تحلیل ذی نفعان توسعة شهری دانش بنیان(موردپژوهی: شهر اصفهان)، پژوهش های جغرافیای انسانی، 53(1)، 323-341.
شهبازی، شقایق، 1396، بررسی تاثیر دانش بنیان بر عوامل توسعه درون زای منطقه ای، نخستین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی و معماری دانش بنیان، تهران.
طبیبیان، منوچهر و نجارصادقی، مهسا، 1396، به سوی شهرهای دانش بنیان، نخستین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی و معماری دانش بنیان، تهران.
علی اکبری، اسماعیل، اکبری، مجید، 1398، توسعه شهری دانش بنیان تدوین نقشه راهبردی کلان شهر تهران، پژوهش های جغرافیای برنامه ریزی شهری، 7(1)، 151-170.
فیروزی، محمدعلی، روستایی، شهریور، کاملی فر، محمدجواد و ملکی، سعید، 1398، تحلیل مؤلفه های تبیین کنندة حکمروایی شهری دانش بنیان (مطالعه ای در کلان شهر تبریز)، پژوهش های جغرافیای برنامه ریزی شهری، 7(3)، 471-489.
کریمی، جعفر و جمالی نژاد، مهدی،1390، شاخص های توسعه جامعه دانش محور در شهر اصفهان، دومین همایش ملی مدیریت پژوهش و فناوری، تهران.
ندایی طوسی، سحر و امجدی نیا، برهان، 1398، چارچوب تحلیل ظرفیت کلان شهری در راستای دستیابی به توسعه دانش بنیان، (مورد مطالعاتی: کلان شهر تهران)، معماری و شهرسازی آرمان شهر، شماره 29، 273-296.
هواسی، یاسان و حیدرنژاد، رضا و باچ، شیما، 1396، تبیین اصول رشد هوشمند در راستای دستیابی به شهر دانش مدار، نخستین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی و معماری دانش بنیان، تهران.
Ben Letifa, S., 2015. How to Strategize Smart Cities: Revealing the Smart Model, Journal of Business Research, No. 68, PP. 1414–1419.
Carrillo, F. J., 2014. What ‘Knowledge-Based’ Stands for? A Position Paper, International Journal of Knowledge-Based Development, Vol. 5, No. 4, PP. 402–421.
Carrllo, F. J., and Batra, S., 2012. Understanding and Measurement: Perspectives on the Evolution of Knowledge-Based Development, International Journal of Knowledge-Based Development, Vol. 3, No. 1, PP. 1-16.
Castells, M., & Cardoso, G. 2005. From Knowledge to Polic.y. Washington, DC: Johns Hopkins Center for Transatlantic Relations.
Edvinsson, L., 2006. Aspects on the city as a knowledge tool. Journal of knowledge management, Vol. 10, No. 5, PP. 6-13.
Ergazakis, K., Metaxiotis, K., Psarras, J., and Askounis, D., 2006. A Unified Methodological Approach for the Development of Knowledge Cities. Journal of Knowledge Management, Vol. 10, No. 5, PP. 65–78.
Ergazakis, K., Metaxiotis, K., & Psarras, J., 2006. Knowledge cities: the answer to the needs of knowledge‐based development. Vine.
Ergazakis, K., Metaxiotis, K., & Psarras, J., 2004. "Towards knowledge cities: conceptual analysis and success stories". Journal of knowledge management, 8(5), 5-15.
Hájková, V., & Hájek, P., 2014. "Efficiency of knowledge bases in urban population and economic growth–Evidence from European cities". Cities, 40, 11-22.
Li, F., Wang, R., and Paulussen, J., 2005. Comprehensive Concept Planning of Urban Greening Based on Ecological Principles: A Case Study in Beijing, China, Land Scape and Urban Planning, No. 72, PP. 325-336.
Perry, B., 2008. Academic Knowledge and Urban Development. In Yigitcanlar, T., Velibeyoglu, K., Baum, S., (Eds): Knowledge-Based Urban Development. IGI-Global, Hersey, PP. 21–41.
Peiser, Richard, 2001. Decomposing Urban Sprawl", Town Planning Review, Vol 72, No. 3.
Parfrey, Eric., 2000. Stop Sprawl", sierra club, (www. Sierra club. org).
Tan, Y., 2008. The making of knowledge cities: Melbourne’s knowledge-based urban development experience. Cities, 25(5), 63-72.
Winden, W., Berg, L., & Pol, P., 2007. European Cities in the Knowledge Economy: Towards a Typology. Urban Studies, 525-549.
Walmsley, Anthony, 2006. Greenways: multiplying and diversifying in the 21st century, Landscape and Urban Planing, Vol 76.
Yang, F., 2009. If ‘Smart’ is ‘Sustainable’? An Analysis of Smart Growth Policies and Its Successful Practices, A Thesis Submitted to the Graduate Faculty in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Master of Community and Regional Planning, Iowa State University Ames.
Yigitcanlar, T., Velibeyoglu, K., & Baum, S. (Eds), 2008. Knowledge-based urban development: Planning and applications in the information era: Planning and applications in the information era. IGI Global.
Yigitcanlar, T., 2009. Planning for Knowledge-based Urban Development: Global Perspectives, Journal of Knowledge Management, Vol. 13 No. 5, PP. 278–292.
Yigitcanlar, T., 2010. Making Space and Place for the Knowledge Economy, European Planning Studies, Vo. 18, No. 11, PP. 1769–1786.
Zhao, P., 2010. Building Knowledge City in Transformation Era: Knowledge-based Urban Development in Beijing in the Context of Globalisation and Decentralisation. Asia Pacific Viewpoint, 51 (1), 73-90.

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 06 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 15 تیر 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402