مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی تحقق پذیری شاخص‌های شهرسازی بیوفیلیک در محور گردشگری دریاچه مهارلو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2 استادیار گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
10.22034/jget.2022.153132
چکیده
مقدمه:  در دهه‌های اخیر لزوم پرداختن به بعد جدیدی از توسعه تحت عنوان بعد زیست‌محیطی باهدف مدیریت و نگهداری منابع طبیعی و جهت‌دهی به تحولات و ساختارهای رشد و فناوری و تأمین نیازها و رضایتمندی همه نسل‌ها، بیش‌ازپیش احساس می‌شود؛ شهرسازی بیوفیلیک یک مفهوم جدید بوده و به‌عنوان پاسخی در برابر این تحولات و نیازهای توسعه شهری مطرح‌شده است.
هدف:  هدف پژوهش حاضر، بررسی وضعیت شاخص‌های شهرسازی بیوفیلیک در محور گردشگری دریاچه مهارلو می‌باشد.
روش شناسی:  روش پژوهش حاضر به لحاظ ماهیت از نوع توصیفی-تحلیلی و به لحاظ هدف از نوع کاربردی است روش جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و میدانی است. به‌طوری‌که در روش میدانی از نظرات 30 متخصص در قالب مصاحبه و از نظرات 391 نفر از شهروندان در غالب پرسشنامه بهره گرفته ‌شد. نحوه انتخاب نمونه‌ها به‌ترتیب به‌صورت گلوله‌برفی و تصادفی بوده است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، از آزمون T، تکنیک SWOT و QSPM استفاده‌شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی پژوهش محور گردشگری دریاچه مهارلو در استان فارس می‌باشد.
یافته­ ها و بحث:  در میان مؤلفه‌های تأثیرگذار بر الگوی بیوفیلیک در محور گردشگری دریاچه مهارلو، به ترتیب مؤلفه‌های دسترسی به پهنه‌های آبی، میزان گذراندن اوقات‌فراغت در فضاهای سبز و سرانه فضای سبز به ترتیب با میانگین وزنی 26/8، 74/6 و 96/5 می‌توانند بیشترین تأثیرگذاری را درجهت توسعه الگوی بیوفیلیک داشته باشند؛ در میان شاخص‌های مؤثر، زیرساخت‌ها و شرایط لازم، فعالیت‌های بیوفیلیک، سازمان‌ها و نهادهای بیوفیلیک و نگرش‌ها و آگاهی‌ها به ترتیب بیشترین تأثیرگذاری را به خود اختصاص داده‌اند؛ این شاخص‌های به ترتیب دارای میانگین وزنی 44/5، 60/4، 46/4 و 98/3 می‌باشند.
نتیجه­ گیری: با استفاده از تکنیک SWOT و QSPM و با توجه به شرایط محدوده موردمطالعه به تدوین و اولویت‌بندی استراتژی‌ها پرداخته شد که بر اساس نتایج به‌دست‌آمده 6 استراتژی تهاجمی تدوین و بر اساس استراتژی‌های تدوین‌شده، پیشنهادات و برنامه‌هایی برای تحقق الگوی بیوفیلیک ارائه شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسدی، شایان؛ خطیبی، سید محمدرضا. (1397). ساماندهی بافت‌های مرکزی شهری با بهره‌گیری از رویکرد شهرسازی بیوفیلیک با استفاده از روش SWOT نمونه موردی: بافت مرکزی شهر قزوین). کنگره بین‌المللی معماری و شهرسازی معاصر پیشرو در کشورهای اسلامی (صص 39-28)، مشهد، ایران.
ایزدی، حسن؛ فرخ شاد، فاطمه؛ حسن شاهی، غزل. (1398). شهر بیوفیلیک، رویکردی نو در دستیابی به شهر سالم و پیوند با طبیعت. چهارمین کنگره بین‌المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط‌زیست و گردشگری ایران (صص 68-56)، تبریز، ایران.
پیرنیا، محمد کریم. (1382). سبک‌شناسی معماری ایرانی. تهران: نشر پژوهنده و نشر معمار.
حاتمی نژاد، حسین؛ ضرغام فرد، مسلم؛ خادمی، امیرحسین؛ میرسیدی، محمد. (1394). سیاست‌های فضایی در برنامه‌ریزی شهری. مشهد: پاپلی.
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ عارف نیا، خجسته؛ سجاسی قیداری، حمدالله؛ فیروزنیا، قدیر؛ صادقلودیانی، طاهره؛ فتاحی، احدالله. (1389). راهبردهای توسعه آموزش توسعه پایدار در ایران. فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، 8 (25)، 66-47.
زیاری، کرامت الله؛ ضرغام فرد، مسلم. (1394). برنامه‌ریزی شهری: با رویکرد بیوفیلیک (شهر طبیعت‌محور). تهران: آراد کتاب.
شیبانی، مهدی؛ صادقی، زهرا. (1391). منظر مثمر، توجه به محیط‌زیست در شهر؛ نقش کشاورزی در شکل‌گیری منظر شهری. نشریۀ علمی منظر, 4 (21)، 10-15.
فتوحی مهربانی، باقر؛ حاتمی نژاد، حسین. (1397). شهر بیوفیلیک رهیافتی نوین در پایداری زیست‌محیطی شهره. اولین همایش رقابت‌پذیری و آینده تحولات شهری (صص 98-86)، تهران، ایران.
محمودپور، ئه سرین؛ عبدی دانشپور، زهره. (۱۳۹۳). درآمدی بر برنامه‌ریزی فضاهای عمومی شهری. تهران: آذرخش.
مشکینی، ابوالفضل؛ مهد نژاد، حافظ؛ پرهیز، فریاد. (1392). الگوهای فرا نوگرایی در برنامه‌ریزی شهری. تهران: امید انقلاب.
مودت، الیاس؛ ولی پور، میلاد. (1399). بررسی و طراحی شهر بیوفیلیک با الهام از رودخانه شهری نمونه موردی شهر دزفول. جغرافیا و مطالعات محیطی، 9 (34)، 42-23.
Beatley, T. (2017) Biophilic cities and healthy societies. Urban planning, Vol 2, No 4, pp. 1-4.
Beatley, T. (2011) Biophilic cities: integrating nature into urban design and planning. Island Press.
Beatley, T., & Newman, P. (2013) Biophilic cities are sustainable, resilient cities. Sustainability, Vol 5, No 8, pp. 3328–3345.
Bolten, B., & Barbiero, G. (2020). Biophilic Design: How to enhance physical and psychological health and wellbeing in our built environments. Visions for Sustainability, 13, 11-16.
Chang, Po- ju. & Bae, So young. (2017) Positive emotional effects of leisure in green spaces in alleviating work–family spillover in working mothers, International Journal of
Environmental Research and Public Health ,Vol.14, No.7, pp. 1-10
Brilhante, O., & Klaas, J. (2018). Green city concept and a method to measure green city performance over time applied to fifty cities globally: Influence of GDP, population size and energy efficiency. Sustainability, 10(6), 2031.
Cabanek, A., & Newman, P. (2017). Biophilic urban regeneration: can biophilics be a land value capture mechanism? WIT Transactions on Ecology and the Environment. Sustainable Development and Planning; Brebbia, CA, Zubir, SS, Hassan, AS, Eds, 65-78.
De Leeuw, E. (2009). Evidence for Healthy Cities: reflections on practice, method and theory. Health promotion international, 24(suppl_1), i19-i36.
Ede, J., & Morley, A. (2020). Review of transport for London’s ‘Healthy Streets Approach’and its potential contribution to biophilic cities. Cities & Health, 1-8.
Ignatieva, M., Golosova, E., Melnichuk, I., & Smertin, V. (2018). Development of biophilic cities in Russia: from ideal scientific town and Ecopolis to the green strategy of the modern megapolis. In 55th IFLA World Congress 2018, 79-89.
Fromm, E., 1964, The beart of man, its genius for good and evil, New York, NY: Harper & Row
Frumkin MD, Howard. (2001) Beyond toxicity: human health and the natural environment, Am J Prev Med, Vol. 20, No.3, pp.234 – 240.
Keller, Stephen. & Heerwagen, Judith. & Mador, Martin. (2008) Biophilic Design: the Theory, Science, and Practice of Bringing Buildings to Life, Hoboken, NJ: John Wiley
Kellert, S., & Calabrese, E. (2015). The practice of biophilic design. London: Terrapin Bright LLC.
Lehmann, S. (2006). Towards a sustainable city center: Integrating ecologically sustainable developmnt (ESD) principles into urban renewal. Journal of green building, 1(3), 83-104.
Lehmann, S. (2010). The principles of green urbanism: Transforming the city for sustainability (pp. 1-15). London: Earthscan.
Manzo, L. C. (2003) Beyond house and haven: Toward a revisioning of emotional relationships with places. Journal of environmental psychology, 23(1), 47-61.
Newman, P., & Jennings, I. (2012). Cities as sustainable ecosystems: principles and practices. Island Press.
Newman, Peter. & Söderlund, Jana. (2017) Improving Mental Health in Prisons Through Biophilic Design, The Prison Journal, Vol.97, No.6, pp.750-772.
Pedersen Zari, M. (2019). Understanding and designing nature experiences in cities: a framework for biophilic urbanism. Cities & Health, 1-12.
Schantz, P., & Stigell, E. (2008). Are Green Elements Principal Pull Factors for Physical Activity. Swedish School for Sport and Health Sciences: Stockholm, Sweden.
Weinstein, N., Przybylski, A. K., & Ryan, R. M. (2009). Can nature make us more caring? Effects of immersion in nature on intrinsic aspirations and generosity. Personality and social psychology bulletin, 35(10), 1315-1329.
Xue, Fei. & Gou, Zhonghua. & Stephen, Siu Yu Lau. (2016) Human Factors in Green Office Building Design: The Impact of Workplace Green Features on Health Perceptions in High-Rise High-Density Asian Cities, Sustainability, Vol.8, No.10, pp.1-16.

  • تاریخ دریافت 21 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 15 تیر 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402