مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل فضایی اثرات جابجایی پایتخت در تعادل‌های منطقه ای ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جغرافیاو برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه ارو.میه، ارومیه، ایران.
3 استاد گروه جغرافیا، دانشگاه ارو.میه، ارومیه، ایران.
4 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.22034/jget.2023.152741
چکیده
مقدمه: با انتقال پایتخت دو تاثیر مهم خواهد داشت، تاثیر اول آن در راستای حل مشکلات تهران خواهد بود و تاثیر دوم در راستای ایجاد تعادل توسعه در فضای سرزمینی کشور خواهد بود. در این تحقیق تأثیر دوم جابجایی پایتخت مورد بررسی و تحلیل خواهد گرفت.
هدف:  این تحقیق دارای دو هدف می­باشد که هدف اول آن بررسی نقش تهران(پایتخت) ­در نظام شهری کشور ­و نابرابری­های توسعه فضای سرزمینی خواد بود و هدف دوم آن بررسی و تحلیل جابجایی پایتخت و تأثیر آن در ایجاد تعادل­های منطقه­ای ایران می­باشد.
روش شناسی: روش پژوهش توصیفی- تحلیلی می­باشد، ابزار جمع­آوری داده­ها به­صورت کتابخانه­ای (اسنادی) و پرسشنامه بوده است. جامعه آماری کارشناسان مسائل آمایش سرزمین و برنامه­ریزی منطقه­ای بوده است. حجم نمونه 100 نفر می­باشد که از طریق نمونه گیری هدفمند (قضاوتی) انتخاب شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده­ها از تاپسیس، ضریب پراکندگی ­تحلیل خوشه­ای و تحلیل رگرسیونی استفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی‌ شامل مراکز استانی کل کشور می­باشد ‌که مطابق سرشماری نفوس و مسکن سال 1395 شامل 31 استان می باشد.
یافته ­ها و بحث: مسیر متعادل­سازی توسعه فضای سرزمینی کشور کاهش تمرکز قدرت و تصمیم­گیری در پایتخت و افزایش آن در سایر مناطق کشور می­باشد که برای این منظور باید ترکیبی از راهبردهای انتقال قدرت به مراکز منطقه­ای و محلی، اعطای امتیازات به سرمایه گذاری­ها در مناطق محروم و باز توزیع فعالیت و امکانات بر اساس مزیت­های نسبی مناطق استفاده شود.
نتیجه­ گیری: نتایج نشان می­دهد که تاثیر جابجایی پایتخت در گزینه­های مختلف از نظر کارشناسان نمی­تواند در توسعه متعادل کشور موثر باشد و مناسب­ترین راهبرد از نظر کارشناسان توزیع قدرت تصمیم­گیری در مناطق کشور(پایتخت­های منظومه­ای) می­باشد.
کلیدواژه‌ها

اصغری کلجاهی، ابراهیم، برزگری، قدرت، آذرمی عربشاه، رباب، شهبازی، آزاده.(1397). مکان‌یابی دفن پسماندهای جامد شهری شهرستان شاهین‌دژ با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی و‌GIS . نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی.‌ زمستان 1397. دوره‌‌22.شماره‌ 66.
احمدی، رضا، سجاد­منفرد، ذبیح­الله ترابی و سعید امانپور (1392). «بررسی و تحلیل روند شکل­گیری نخست شهری در سطح استان خوزستان طی سال­های 90-1335»، پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، سال دوم، شماره اول.
احمدی­پور، زهرا و قلیزاده، علی­ولی (1386). «تبیین عوامل موثر در مکان گزینی پایتخت­ها در ایران»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال سوم، شماره سوم،صص5-34.
احمدی­پور، زهرا، محمدرضا حافظ­نیا، علی ولی­قلیزاده (1388). «تبیین عوامل موثر در مکان گزینی پایتخت ها در ایران باستان (با اشاره به تاثیرات آن در تکوین هویت ایرانی)»، مطالعات ملی، 3 (39).
آسیابی، محمد (1387). «مشکلات و تنگناهای موجود در کلانشهرها، هشتمین همایش بین المللی عمران»، دانشگاه شیراز.
تقوایی، مسعود و میرنجف موسوی (1390). «نقدی بر شاخص­های نخست شهری و ارائه شاخصی جدید»، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، شماره 1.
حاجی­پور، خلیل (1387). «تبیین فرایند شکل گیری و دگرگونی فضایی منطقه کلانشهری تهران»، پایانامه دکتری در رشته شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
حافظ نیا، محمد رضا (1381). «جغرافیای سیاسی ایران»، انتشارات سمت، تهران.
دادوپور؛ زهره (1388). «تعادل بخشی شهر تهران»، وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، دفتر معماری و طراحی شهری
رهنمایی، محمد­تقی؛ شاه حسینی، پروانه (1391). «فرایند برنامه ریزی شهری ایران»،انتشارات سمت.تهران.
سیف­الدینی، فرانک؛ منصوریان،حسین، پوراحمد،احمد؛ درویش زاده، روشنک (1393). «فرآیندها و الگوهای شهرنشینی در ایران»،مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه ای،سال ششم،شماره بیست و یکم.
شکویی، حسین (1385). «دید­گاههای نو در جغرافیای شهری»، انتشارات سمت، تهران.
صرافی، مظفر (1377). «تمرکززدائی کلانشهرهای کشورهای جنوب»، مجله معماری و شهرسازی، شماره 48-49،صص 33-45.
عیسوی، چارلز فلیپ (1362). «تاریخ اقتصادی ایران، قاجاریه 1332ـ1215 هـ. ق». مجموعه پژوهش­های تاریخ ایران (8) نشرگستر.تهران.
منصوریان، حسین (1393). «تبیین شکل رشد شهری منطقه کلانشهری تهران»، رساله دکتری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.
میرحیدر، دره (1381). «مبانی جغرافیای سیاسی»،انتشارات سمت،تهران.
نظریان، اصغر (1388). «پویایی نظام شهری ایران»، انتشارات مبتکران، تهران.
نوبری، نازک و رحیمی، محمد (1388). «تحلیلی بر موضوع انتقال پایتخت سیاسی کشور با بهره گیری از مبانی سازمانی»، مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران، گروه پژوهشی حکمرانی و مدیریت شهری.
وزارت مسکن و شهرسازی (1386). «چشم انداز تمرکرزدایی از تهران»، نهاد مطالعه و تهیه طرح­های توسعه شهری.تهران.
Bardhan, Pranab (2002). “Decentralization of Governance and Development”, Journal of Economic Perspective 16 (4)
Dascher, K. (2000). “Are politics and geography related? Evidence from a cross-section of capital cities”. Public Choice, 105
Rawat, Rajiv (2005). “Capital City Relocation: Global Perspectives in the Search for an Alternative Modernity”, Department of Geography, York University, Toronto, Canada.
Taylor, Peter J. (1989). “Political Geography: world economy”, nation-state, andlocality.  New York, Longman Scintfic & Technical, U. K.
Weigert et. al; (1957).  “Principles of Political Geography”. New York: APPLETONCENTURY-CROFTS, Jnc.
Wolfel, R. L. (2002). “North to Astana: Nationalistic Motives for the Movement of the Kazakh Capital”. Nationalities Papers, 30(3).

  • تاریخ دریافت 05 دی 1398
  • تاریخ پذیرش 08 مهر 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402