مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی فرونشست زمین به دلیل برداشت بی رویه از منابع آب های زیرزمینی با تکنیک تداخل سنجی راداری در دشت فسا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.
2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
10.22034/jget.2024.148385
چکیده
مقدمه:  فرونشست زمین یک پدیده زمین‌شناسی زیست­محیطی است که باعث آسیب­رسانی به نقاط جمعیتی و سکونتگاه‌های انسانی و خسارت‌های زیست­محیطی، اجتماعی و اقتصادی  می‌شود.تکنیک تداخل­سنجی راداری یک ابزار قوی  در برآورد فرونشست با دقتی در محدوده میلی متر با استفاده از مشاهدات فاز را دارا هستند.
هدف: یکی از مناطقی که با مخاطره فرونشست مواجه است، دشت فسا در استان فارس است که با توجه به اهمیت موضوع در این تحقیق به بررسی میزان فرونشست، مطالعه سطح آب زیرزمینی و بررسی کشت آبی و دیم منطقه مورد مطالعه پرداخته شد.
روش شناسی: به منظور محاسبه فرونشست از تصاویر سنتینل رادار با فرمت(SLC) تک منظر با پوراریزاسیون(VV) جهت  محاسبه میران نرخ جابجایی استفاده می‌شوند. روش تداخل­سنجی راداری روشی برای ترکیب تصاویر SAR گرفته شده از سنجنده‌های راداری ماهواره  Sentinel 1A سال‌های 2016 تا 2020 و همچنین اطلاعات چاه‌های پیزومتری موجود در منطقه اخذ و تغییرات آن‌ها در طول دوره 1399-1372  در نرم­افزار GIS با استفاده از مدل درون یابی IDW نقشه سطح آب زیرزمینی تهیه و مورد استفاده قرار گرفته است. 
قلمرو جغرافیایی پژوهش: دشت فسا یکی از وسیع­ترین و مهم‌ترین دشت‌های استان فارس است که چه از نظر جمعیت انسانی ساکن و همچنین سطح زیر کشت دارای اهمیت می­باشد.
یافته ­ها و بحث: سطح آب زیرزمینی در محدوده‌های دارای فرونشست زمین با افت همراه بوده است. به خصوص در روستاهای دستجه، صحرآورد و قاضی کوچک که بیشترین میزان افت سطح آب زیرزمینی را دارا می‌باشد و در پهنه خطر فرونشست زیاد هم قرار دارند. زمین‌های منطقه بیشتر شامل باغات و کشت آبی است. و با توجه به امضا طیف بدست آمده از پوشش‌های گیاهی منطقه مورد مطالعه نوع کشت زمین‌ها بر اساس دیم کاری یا کشت آبی، شناسایی شد.
نتیجه­ گیری: طبق نتیجه بدست آمده یکی از دلایل اصلی فرونشست زمین در منطقه مورد مطالعه، برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی است و در نهایت با استفاده از نقشه پهنه‌بندی خطر فرونشست مشخص شد که به طور کلی 11401 نفر در محدوده خطر فرونشست زندگی می‌کنند. ضروری است سازمان‌ها و نهادهای متولی با اتخاذ سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های مناسب، پیش از وقوع بحران درصدد کاهش هر گونه آسیب به سکونتگاه‌های انسانی، جمعیت و زیرساخت‌های موجود در این مناطق باشند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


سازمان آب منطقه‌ای شهرستان فسا، .1399
شریفی کیا، محمد( 1391). تعیین میزان و دامنه فرونشست زمین به کمک روش تداخل سنجی راداری( D-INSAR) در دشت نوق-بهرمان، مجله برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 16، شماره 3، صص 77-55.
شفیعی، نجمه.، مختاری، لیلا گلی.، امیر احمدی، ابوالقاسم.،  زندی، رحمان(1399). بررسی فرونشست دشت نور آباد با استفاده از روش تداخل سنجی راداری، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، سال هشتم، شماره 4، صص 93-111.
فتح­الهی، نرگس.، آخوندزاده هنزائی، مهدی.، بحرودی، عباس( 1396). بررسی فرونشست زمین در اثر استخراج مواد نفتی با استفاده از روش تداخل سنجی رادار، مجله سپهر، دوره 72، شماره 105، صص 43-23.
مرادی، آیدین.، عماد الدین، سمیه.، آرخی، صالح.، رضائی، خلیل(1399). تحلیل زمین با استفاده از تکنیک تداخل سنجی راداری، اطلاعات چاه‌های ژئوتکنیکی و پیزمتری، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال هفتم، شماره1 ، صص 153-176.
واجدیان، ساناز.، سراجیان، محمدرضا.، منصوری، بابک (1390).  استخراج میدان جابه‌جایی سه‌بُعدی با استفاده از فن تداخل‌سنجی رادار با دریچه مصنوعی SAR)) بررسی موردی گسل بم، مجله فیزیک زمین و فضا، دوره 37، شماره 2، صص 83-96.
Chen, M.,  Tomás, R.,  Li, Zh.,  Motagh, M., Li, T., Hu, L., Gong, H., Li, X.,  Yu, J.,  Gong, X. (2016).  Imaging Land Subsidence Induced by Groundwater Extraction in Beijing (China) Using Satellite Radar Interferometry, Remote Sens, 8(6), 468p.
de Graaf, I.E., van Beek, R.L., Gleeson, T., Moosdorf, N., Schmitz, O., Sutanudjaja, E.H., and Bierkens, M.F., (2017). A global-scale two-layer transient groundwater model: Development and application to groundwater depletion, Advances in Water Resources, 102, pp. 53-67.
Du, Z., Ge, L., Ng, A., Zhu, Q., Yang, X., Li, L. (2018). Correlating the subsidence pattern and land use in Bandung, Indonesia with both Sentinel -1/2 and ALOS -2 satellite images. Int. J. Appl. Earth Obs. Geoinf. 67, pp.54 -68.
Emadali, L., Motagh, M., Haghshenas Haghighi, M. (‌2017). Characterizing post-construction settlement of the Majed-Soleyman embankment dam, Southwest Iran, using TerraSAR-X Spotlight radar imagery, Engineering Structures, Vol.143, pp.261-273.
Galloway, D.L., Burbey, T.J. (2011). Review: Regional land subsidence accompanying groundwater extraction, Hydrogeology Journal, 19: pp.1459-1486.
Goli, A., Moradi, M., Dehghani, M. (2019). Land Subsidence Vulnerability Assessment of Rural Settlements in Fars Province, Journal of Research and Rural Planning, V.8(4).
Goorabi, A. Karimi, M. Yamani, M. Perissin, D. (2020) Land subsidence in Isfahan metropolitan and its relationship with geological and geomorphological settings revealed by Sentinel-1A InSAR observations. Journal of Arid Environments,181.
Gumilar,I., Abidin,H.Z., Hutasoit,L.M., Hakim,D.M., Sidiq,T.P., Andreas,H.(2015). Land Subsidence in Bandung Basin and its Possible Caused Factors,Procedia Earth and Planetary Science, V.12, pp. 47-62.
Guo, J., Lv Zhou; Chaolong Yao; Jiyuan Hu. (2016). Surface Subsidence Analysis by Multi-Temporal InSAR and GRACE: A Case Study in Beijing, Sensors.pp.1-18.
Lashkaripour, G.R., Ghafoori, M. Mossavi Maddah, S.M. (2014). An investigation on the mechanism of land subsidence in the northwest of mashhad city, NE Iran, Journal of Biodiversity and Environmental Sciences, Volume (5), Number (3), pp. 321-327.
Jeanne, P., Faar,  T. G.,  Rutqvist, J., Vasco,  D. W. (2019).  Role of agricultural activity on land subsidence in the Jouquin Valley, California, Journal of Hydrology, Vol. 569, PP.462 -469.
Ma, P., Wang, W., Zhang, B., Wang, J., Shi, G., Huang, G., Lin, H. (2019). Remotely sensing large- and small- scale ground subsidence: A case study of the Guangdong –Hong Kong – Macao Greater Bay Area of China. Remote Sensing Environment, Vol. 232.
Mahmoudpour, M., Khamehchiyan, M., Nikudel, M.R., and Ghassemi, M.R. (2016). Numerical simulation and prediction of regional land subsidence caused by groundwater exploitation in the southwest plain of Tehran, Iran, Engineering Geology, 201, pp. 6-28.
Notti,D., Mateos,R.M., Monserrate, O., Devanthery, N., Peinado, T., Roldan, F.J., Fernandez-Chacon,F., Galve, J.P., Lamas,F., Azanon, J.M. (2016), Lithological control of land subsidence induced by groundwater withdrawal in new urban AREAS(Granada Basin, SE Spain). Multiband DInSAR  monitoring Hydrological Process , Vol.30, pp. 2317-2331.
Tong, X., Schmidt, D. (2016). Active movement of the Cascade landslide complex in Washington from a coherence-based InSAR time series method. Remote Sensing of Environment, 186, pp. 405–415.
Zhang, L.(2019). Big Data, Knowledge Mapping for Sustainable Development: A Water Quality Index Case Study. Emerging Science Journal, VOL. 3(4).

  • تاریخ دریافت 07 شهریور 1400
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1400
  • تاریخ پذیرش 29 فروردین 1401
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402